از بنده سوال شده که چگونه است که شما میگویید خداوند همه آن چیزهایی که انسان باید به آن عمل کند در قرآن آمده در صورتی که خیلی از آن چیزها در قرآن نمی باشد واین حرف چیزی جز خرافات نیست؟
با سلام و تشکر از ارتباط¬تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
خداوند کتابش را این گونه معرفی کرده است:
نَزَّلْنا عَلَيْكَ الْكِتابَ تِبْياناً لِكُلِّ شَيْءٍ وَ هُدىً وَ رَحْمَةً وَ بُشْرى لِلْمُسْلِمينَ (1)
و ما اين كتاب را بر تو نازل كرديم كه بيانگر همه چيز، و مايه هدايت و رحمت و بشارت براى مسلمانان است.
برای این که به جواب خود برسید باید دو نکته را توجه کنید:
1. منظور از "شیء" در آیه همه چیزهایی است که برای رسیدن به هدایت و سعادت دنیا و آخرت بشر لازم است. علامه طباطبایی می نویسد:
تبيان- بطورى كه گفته شده- به معناى بيان است، و چون قرآن كريم كتاب هدايت براى عموم مردم است و جز اين كار و شانى ندارد. لذا ظاهرا مراد از" لِكُلِّ شَيْءٍ" همه آن چيزهايى است كه برگشتش به هدايت باشد از قبيل معارف حقيقى مربوط به مبدأ و معاد و اخلاق فاضله و شرايع الهى و قصص و مواعظى كه مردم در اهتداء و راه يافتنشان به آن محتاجند، و قرآن تبيان همه اينها است (نه اينكه تبيان براى همه علوم هم باشد).
در روايات آمده كه قرآن تبيان هر چيزى است، و علم" ما كان و ما يكون و ما هو كائن" يعنى آنچه بوده و هست و تا روز قيامت خواهد بود همه در قرآن هست(2). مراد از تبيان اعم از بيان به طريق دلالت لفظى می باشد و هيچ بعدى هم ندارد كه در قرآن كريم اشارات و امورى باشد كه آن اشارات از اسرار و نهفتههايى كشف كند كه فهم عادى و متعارف نتواند آن را درك نمايد.(3)
2. قرآن را مخاطبان واقعی آن می شناسند و به محتوای آن عالمند. قرآن بر پیامبر نازل شده و ایشان عالم به تفصیل آن است که تفصیل همه چیز می باشد:
ما كانَ حَديثاً يُفْتَرى وَ لكِنْ تَصْديقَ الَّذي بَيْنَ يَدَيْهِ وَ تَفْصيلَ كُلِّ شَيْءٍ وَ هُدىً وَ رَحْمَةً لِقَوْمٍ يُؤْمِنُون (4)
اينها داستان دروغين نبود. بلكه (وحى آسمانى است، و) هماهنگ است با آنچه پيش روى او (از كتب آسمانى پيشين) قرار دارد و شرح هر چيزى (كه پايه سعادت انسان است) و هدايت و رحمتى است براى گروهى كه ايمان مىآورند!
ما از قرآن ظاهر های آن را کم و بیش می فهمیم ولی قرآن دارای بطن های فراوان و معانی طولی است و ضمنی است که کامل این معناها را فقط رسول خدا و به تعلیم ایشان امامان می دانند و این که تعلیم قرآن به عنوان وظیفه بر دوش آنان نهاده شده از این جهت است که آنان به راز و رمز هایی از قرآن آگاهی دارند که دیگرا را جز به تعلیم آنان بدان راهی نیست:
وَ أَنْزَلْنا إِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ ما نُزِّلَ إِلَيْهِمْ وَ لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُون(5)
و ما اين ذكر [قرآن] را بر تو نازل كرديم، تا آنچه به سوى مردم نازل شده است براى آنها روشن سازى و شايد انديشه كنند.
كَما أَرْسَلْنا فيكُمْ رَسُولاً مِنْكُمْ يَتْلُوا عَلَيْكُمْ آياتِنا وَ يُزَكِّيكُمْ وَ يُعَلِّمُكُمُ الْكِتابَ وَ الْحِكْمَةَ وَ يُعَلِّمُكُمْ ما لَمْ تَكُونُوا تَعْلَمُون(6)
همانگونه (كه با تغيير قبله، نعمت خود را بر شما كامل كرديم،) رسولى از خودتان در ميان شما فرستاديم تا آيات ما را بر شما بخواند و شما را پاك كند و به شما، كتاب و حكمت بياموزد و آنچه را نمىدانستيد، به شما ياد دهد.
چون قرآن کریم کتاب جهانی است و برای همه بشر در همه زمانها و مکانها با خصوصیات زمانی و اقلیمی و فرهنگی گوناگون نازل شده و تا قیامت باید پاسخگوی همه نیازهای فکری، و دینی و فرهنگی بشر باشد، عقل حکم میکند که خداوند حکیم این کتاب آسمانی را در نهایت جامعیت و کمال نازل کرده باشد و گرنه پاسخگوی بشر نخواهد بود، چون کتاب ناقص و غیر جامع هرگز نمیتواند چنین مسؤولیت بزرگ جهانی را برآورده سازد.
قرآن مجید مشتمل است بر هدف کامل انسانیت و آن را به کاملترین وجهی بیان میکند، زیرا هدف انسانیت که با واقعبینی سرشته شده، جهانبینی کامل و به کار بستن اصول اخلاقی و قوانین عملی است که مناسب و لازمه همان جهانبینی باشد. قرآن مجید تشریح کامل این مقصد را به عهده دارد. خدای متعال در وصف آن میفرماید:
«وانزلنا الیک الکتاب بالحق مصدقا لما بین یدیه من الکتاب و مهیمنا علیه» (7)
فرو فرستادیم این کتاب را به سوی تو به حق در حالی که کتاب آسمانی را در برابرخود دارد، تصدیق مینماید و مسلط و نگهبان است نسبت به آن.
خلاصه هر چه كه مربوط به هدايت بشر ميشود مستقيما و غير مستقيم (با مراجعه به تفسير و تبيين پيامبر و ائمه ) بيان شده است .پینوشتها:
1. نحل (16) آیه 89.
2. طباطبایی، المیزان ، ترجمه موسوی همدانی، قم، انتشارات اسلامی، 1363 ش، ج 12، ص 472.
3. همان، ص 469.
4. یوسف (12)، آیه 111.
5. نحل (16) آیه 44.
6. بقره (2) آیه 151.
7. مائده(5) آیه 38.
