پیدایش بشر

با سلام و تشکر از ارتباط¬تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی

در این خصوص زمان دقیقی قابل طرح نیست. اما بعید به نظر می رسد عمر این نسل بشر بیش از ده هزار سال باشد، اما در مورد کشف فسیل ها و بقایای موجودات انسان نما که بسیار کهن تر از این زمان هستند باید گفت این مساله هیچ منافاتی با آموزه های دینی درمورد نسل کنونی بشر ندارد.
در واقع می توان به یقین گفت نسل کنونی بشر ناشی از توالد و تناسل یک زن و مرد یعنی حضرت آدم و حوا علیهماالسلام است، اما قبل از این نسل موجودات دیگری همچون انسان روی زمین می زیستند که از کیفیت خلقت آن ها اطلاع چندانی نداریم، اما جزئیات زندگی آن ها توسط یافته های باستان شناسان بیش از پیش هویدا می شود و انسان های نئاندرتال یا کرمانیون از این دسته محسوب می شوند که قدمتی بسیار بیشتر از نسل کنونی بشر دارند.
اتفاقا ممکن است از بعضى آیات قرآن هم استفاده کرد که قبل از آفرینش حضرت آدم و نسل او، انسان‏هایى دیگر در زمین زندگى مى‏کرده‏اند؛ مانند آیه « وَ إِذْ قَالَ رَبُّكَ لِلْمَلَئكَةِ إِنىّ‏ِ جَاعِلٌ فىِ الْأَرْضِ خَلِيفَةً قَالُواْ أَ تجَْعَلُ فِيهَا مَن يُفْسِدُ فِيهَا وَ يَسْفِكُ الدِّمَاءَ .. (1)؛ زمانى که پروردگارت به فرشتگان فرمود: مى‏خواهم در زمین جانشینى بگذارم، گفتند [باز] در زمین کسانى مى‏گذارى که در آن فساد کنند و خون‏ها بریزند» که از این آیه این نتیجه محتمل است که قبل از آفرینش بنى آدم، دوره دیگرى بر انسانیت گذشته است که فرشتگان از نتیجه اعمال و رفتار آن ها ناراحت بودند.
در روایات هم به صراحت به همین مساله اشاره شده است، چنانکه از امام صادق (ع) نقل شده است که خطاب به یکی از اصحاب خود فرمود
"لَعَلَّكَ تَرَى أَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ إِنَّمَا خَلَقَ هَذَا الْعَالَمَ الْوَاحِدَ وَ تَرَى أَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ لَمْ يَخْلُقْ بَشَراً غَيْرَكُمْ بَلْ وَ اللَّهِ لَقَدْ خَلَقَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى أَلْفَ أَلْفِ عَالَمٍ وَ أَلْفَ أَلْفِ آدَمٍ أَنْتَ فِي آخِرِ تِلْكَ الْعَوَالِمِ وَ أُولَئِكَ الْآدَمِيِّين‏"(2)شايد عقيده تو اينست كه خدا بس همين يك جهان را آفريده و جز شما بشرى نيافريده؟!! آرى بخدا هر آينه خداوند هزار هزار عالم و هزار هزار آدم آفريده است كه تو در آخر اين عوالم و آدمها هستى.‏"
یا در روایت دیگری از امام باقر(ع) نقل شده است که می فرماید" لَقَدْ خَلَقَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فِي الْأَرْضِ مُنْذُ خَلَقَهَا سَبْعَةَ عَالَمِينَ لَيْسَ هُمْ مِنْ وُلْدِ آدَمَ خَلَقَهُمْ مِنْ أَدِيمِ الْأَرْضِ فَأَسْكَنَهُمْ فِيهَا وَاحِداً بَعْدَ وَاحِدٍ مَعَ عَالَمِهِ ثُمَّ خَلَقَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ آدَمَ أَبَا الْبَشَر"خداى عز و جل در همين زمين از روزى كه آن را آفريده، هفت عالم خلق كرده (و سپس بر چيده) و هيچيك از آن عوالم از نسل آدم ابو البشر نبودند و خداى تعالى همه آنها را از خاک روى زمين آفريد و نسلى را بعد از نسل ديگر ايجاد كرد و براى هر يك عالمى بعد از عالم ديگر پديد آورد تا در آخر آدم ابو البشر را بيافريد و ذريه‏اش را از او منشعب ساخت ...(3)
در این میان روشن است که کشف مناطقی که انسان های دیگری در آن زندگی می کنند منافاتی با این قاعده که اجداد همه آن ها به نسل واحدی می رسند ندارد و علل و عوامل مختلف محیطی و طبیعی و اجتماعی ممکن است موجب مهاجرت برخی از افراد نوع بشر به سایر مناطق زمین و ایجاد نسل های آن ها در همان مناطق شده باشد که بعد از قرن ها انسان های سایر مناطق امکان دسترسی به آن ها را یافته اند که اتفاقا شواهد ژنتیکی هم حاکی از اشتراک این اقوام گوناگون با هم در منشای واحد دارد .
اما در خصوص دلیل تفاوتهای فردی و نژادی مانند تفاوت در رنگ پوست و ... لازم به ذکر است که این مساله امری طبیعی وعادی در علم ژنتیک است؛ اصولا تبدیل و تحول در ویژگی های ظاهری موجودات در روند زاد و ولد و تداوم نسل آنها بر اثر عوامل گوناگون محیطی و شرائط وموقعیت های مختلف امری کاملا طبیعی و منطقی است. کافی است که نگاهی به تفاوت ظاهری انسان ها در یک محیط خانوادگی و جغرافیایی در طی چند نسل بیندازید تا متوجه بروز تغییرات مختلف در این زمینه باشید.
کاملا منطقی و پذیرفتنی است که نسل های دور فرزندان آدم وحوا علیهماالسلام مثلا نسل هزارم آنها آن هم در شرائط و موقعیت های گوناگون محیطی وجغرافیایی با تغییر انواع شیوه های زندگی ومنابع تغذیه و... از ویژگی های ژنتیکی و شمایل ظاهری پدران خود بسیار دور شود و نسل کنونی آن ها تبدیل به یک نژاد خاص با ویژگی های ظاهری متفاوت گردد .
پی نوشت ها :
1. بقره (2)، آیه 30 .
2. شيخ صدوق‏، الخصال‏، چ جامعه مدرسين‏، قم‏ 1362 ش‏، ج 2، ص 652.
3. علامه مجلسى، بحار الأنوار، مؤسسة الوفاء بيروت، 1404 ه ق ، ج‏54، ص 320.