خداوند به چه چیزهائی تشبیه شده است چه از دیدگاه قرآن و امامان معصوم و چه توضیحی در مورد توصیف خدا از زبان خودش (قرآن )به نور با توجه به علم روز که بعضی از کهکشانها از ما 13 میلیارد سال نوری فاصله دارند وجود دارد؟
پرسشگر گرامی با سلام و سپاس از ارتباطتان با اين مركز.
خداوند به چیزی تشبیه نشده است زیرا :
«لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ ؛(1) هيچ چيز همانند او نيست».
در سوره نور هم خداوند می فرماید :
«الله نور السموات و الارض؛ (2) خدا نور آسمان و زمین است».
آيه نور از آياتي است كه معنايي بسيار بلند دارد كه درك آن براي همه افراد مقدور نيست . ما با استفاده از تفاسير به مختصري ، اشاره كرده ؛ شما را براي درك عميق تر آن ، به مطالعه و تامل در تفاسير سفارش مي كنيم.
بعضي گفته اند يعني "خدا تنها هادي و هدايت كننده اهل آسمان ها و زمين است ". (3)
بعضي گفته اند "نور" يعني چيزي كه خود آشكار است و آشكار كننده غير خود هم مي باشد . خداوند نور و وجود محض و وجود دهنده و ظاهر كننده همه موجودات در زمين و آسمان است . همه ، جلوه اي از وجود او و مظهري از مظاهر او مي باشند. (4)
بعضي آن را به "منور السموات و الارض" يعني روشن كننده و وجود دهنده به آسمان ها و زمين تفسير كرده اند. (5)
در تفسير نمونه آمده است :
"اگر بخواهيم براى ذات پاك خدا تشبيه و تمثيلى از موجودات حسى اين جهان انتخاب كنيم- گر چه مقام با عظمت او از هر شبيه و نظير برتر است- آيا جز از واژه «نور» مىتوان استفاده كرد؟! همان خدايى كه پديد آورنده تمام جهان هستى است، روشنى بخش عالم آفرينش است، همه موجودات زنده ، به بركت فرمان او زندهاند و همه مخلوقات بر سر خوان نعمت او هستند كه اگر لحظهاى لطف خود را از آن ها باز گيرد ، همگى در ظلمت فنا و نيستى فرو مىروند.
جالب اين كه هر موجودى به هر نسبت با او ارتباط دارد، به همان اندازه نورانيت و روشنايى كسب مىكند:
قرآن نور است، چون كلام اوست.
آيين اسلام نور است، چون آيين اوست.
پيامبران نورند، چون فرستادگان اويند.
امامان معصوم انوار الهى هستند ، چون حافظان آيين او بعد از پيامبرانند.
ايمان نور است، چون رمز پيوند با اوست.
علم نور است ،چون سبب آشنايى با اوست.
بلكه اگر نور را به معنى وسيع كلمه به كار بريم، يعنى «هر چيزى كه ذاتش ظاهر و آشكار و ظاهر كننده غير باشد» در اين صورت به كار بردن كلمه «نور» در ذات پاك او جنبه تشبيه هم نخواهد داشت، چرا كه چيزى در عالم خلقت از او آشكارتر نيست، و تمام آنچه غير اوست، از بركت وجود او آشكار است.
به اين ترتيب همه انوار هستى از نور او مايه مىگيرد و به نور ذات پاك او منتهى مىشود. (6)
علامه طباطبايي مي فرمايد: " خداى تعالى داراى نورى است عمومى كه با آن آسمان و زمين نورانى شده و در نتيجه به وسيله آن نور، در عالم وجود، حقايقى ظهور نموده كه ظاهر نبود. بايد هم چنين باشد، چون ظهور هر چيز اگر به وسيله چيز ديگرى باشد ، بايد آن وسيله خودش به خودى خود ظاهر باشد تا ديگران را ظهور دهد . تنها چيزى كه در عالم به ذات خود ظاهر و براى غير خود مظهر(ظاهر کننده)می باشد ، همان نور است.
پس خداى تعالى نورى است كه آسمان ها و زمين با اشراق او بر آن ها ظهور يافتهاند ،هم چنان كه انوار حسى نيز اين طورند، يعنى خود آن ها ظاهرند . با تابيدن به اجسام ظلمانى و كدر، آن ها را روشن مىكنند، با اين تفاوت كه ظهور اشياء به نور الهى عين وجود يافتن آن ها است، ولى ظهور اجسام كثيف به وسيله انوار حسى ، غير از اصل وجود آن ها است. عبارت "الله نور السموات و الارض" به اين نور عمومي اشاره دارد. (7)
پس خداوند تشبیه به نور و نور مادی و حسی نشده است بلکه خدا تنها نور و وجود واجب و بالذاتی است که ظاهر است و همه آسمانها و زمین به آن ظهور یافته اند.
نور مفهومی است که یکی از مصداق های آن نور مادی است که ظاهر و ظاهر کننده است و خود جلوه ای از جلوه های خداست و یکی از مصداق هایش حقیقت و وجود واجب است که فقط خداست و همه موجودات وجود خود را از او دارند .
پي نوشت ها:
1. شوری (42) آیه 11.
2. نور (24) آیه 35.
3. سبزواري نجفي ، ارشاد الاذهان ، بيروت ، دار التعارف للمطبوعات ، 1419 ق ، ص 360.
4. طيب ، اطيب البيان ، تهران ، انتشارات اسلام ، 1378 ش ، ج9 ، ص 529.
5. بيضاوي ، انوار التنزيل ، بيروت ، دار احياء التراث العربي ، 1418 ق ، ج4 ، ص 107.
6. بابايي ، برگزيده تفسير نمونه ، تهران ، دارالكتب الاسلاميه ، 1382 ش ، ج3 ، ص 296.
7. طباطبايي ، الميزان ، ترجمه موسوي همداني ، قم ،انتشارات اسلامي ، 1374 ش ، ج15 ، ص 168.
