سلام دلیل علمی اینکه ساختن دستشویی رو به قبله حرام است چیست؟
پرسشگر گرامی با سلام و سپاس از ارتباطتان با اين مركز.
به چند نكته توجه فرمائيد :
1. البته واضح است كه اصل اين حكم مربوط به ساختن دستشوئي نيست؛ بلكه حكم حرمت نشستن رو به قبله و يا پشت به قبله در هنگام دستشوئي (تخلي) مي باشد و لذا به تبع آن جايز نيست مسلمان دستشوئي منزل خود را رو به قبله بسازد.
2. دليل علمي در مورد سؤال شما و پيرامون اين موضوع دو گونه است : يكي اين كه دليل اين حكم به لحاظ علم فقه مي باشد كه مراد همان سند و مدرك صدور اين حكم از جانب فقها مي باشد و ديگري دليل و حكمت وضع چنين حكمي از جانب خداوند مي باشد كه مراد همان مصالح و مفاسدي است كه باعث وضع چنين حكمي از جانب خداوند شده است كه مي تواند در حوزه علوم تجربي نيز از آن بحث شود.
3. در مورد دليل فقهي اين حكم به يك روايت اشاره مي نمائيم كه در آن امام ضا (ع) در مورد آداب دستشوئي رفتن و تخليه سؤال مي شود و حضرت در ضمن پاسخ مي فرمايد : « فرد در چنين حالتي نه رو به قبله بنشيند و نه پشت به قبله ». (1)
و يا در روايت ديگري از امام حسن (ع) آمده است كه انسان در هنگام نشستن در دستشوئي نبايد رو به قبله و پشت به قبله بنشيند و در ادامه همين روايت حضرت بيان مي كند اگر كسي از روي فراموشي رو به قبله نشست و سپس به محض اين كه متوجه شد به احترام قبله خود را از جهت قبله منحرف نمود خداوند از گناهان او مي گذرد. (2)
4. اگر چه معتقديم تمامي احكام دين از روي مصالح و مفاسد واقعي مي باشند و در وراي اين احكام واقعياتي هست كه خداوند متعال براي حفظ انسان از مفاسد آن و يا براي جلب برخي از منافع براي انسان احكام خود را وضع نموده است و اتفاقا عقل انسان نيز مي تواند بسياري از اين مصالح و مفاسد را درك كند و يا با پيشرفت علم حكمت و فلسفه علمي بسياري از احكام دين روشن گشته است.همانطور كه بسياري از اين فلسفه ها از طريق امامان معصوم كه از طريق علم الهي كاملا بر حقايق عالم هستي اشراف دارند بيان شده است اما اين به معناي شناخت كامل اين حكمت ها و فلسفه ها نيست و اتفاقا بسياري از اين حكمت ها هنوز بر بشر ناشناخته باقي مانده است كه چه بسا با پيشرفت علم در آينده روشن شوند.
5. همه اين مصالح مادي و يا قابل دسترسي علمي نيست بلكه بسياري از اين مصالح و مفاسد معنوي بوده و اثر آن در زندگي معنوي افراد مشخص مي شود كه در ادامه به برخي از اين آثار اشاره مي شود.
6. در كنار همه اين مصالح و مفاسدي كه انسان از طريق عقل خود و يا اخبار معصومين به آن پي مي برد، يكي از مهم ترين مصلحتهائي كه براي وجود تكاليف و احكام الهي وجود دارد ، پرورش روحيه تعبد و بندگي در بين مؤمنين مي باشد، متعبد بودن انسان به رعايت اين احكام ولو از لحاظ علمي دليل خاصي براي آن نيابد صرفا به جهت دستور الهي خود تاثيري عميق در رشد و تكامل انسان مؤمن دارد كه ولو هيچ مصلحت ديگري در وراي آن نباشد باز هم وجود اين حكم را حكيمانه جلوه مي دهد.
7. يكي از واضح ترين نكاتي كه در اين حكم الهي وجود دارد اين است كه خداوند متعال به گونه اي زندگي فرد مؤمن را در غالب احكام جهت دهي مي كند كه حتي در غير منتظره ترين اعمال و حالات نيز فرد به ياد خدا باشد مثلا در هنگام آميزش و يا هنگام رفتن به دستشوئي همين حكم رعايت جهت قبله و مراعات خلاف جهت بودن و رو به قبله نبودن باعث مي شود فرد در همان لحظات نيز به ياد خدا باشد.
8. نكته ديگري كه مي توان در حكمت اين حكم الهي بيان كرد اين است كه قبله در غالب عبادات و طاعات الهي نقش دارد يا به صورت شرطي و لزومي و يا به صورت استحبابي و به هر حال قبله نمادي است و جهتي است براي عبادت و خالصانه ترين توجهات انسان به خداوند و يكي از مؤثر ترين عبادات الهي يعني نماز همواره رو به قبله انجام مي شود لذا براي حفظ احترام و عظمت اين جهت در ذهن فرد مؤمن و افزايش تاثير آن در هنگام عبادت خداوند متعال امر مي كند كارهائي را كه در نگاه انسان پليد محسوب مي شوند و به همين جهت فرد در خفا انجام مي دهد بر خلاف جهت قبله باشد تا حرمت و عظمت اين جهت و اين قبله حفظ شود و در روايات نيز به اين نكته اشاره شده است. (3)
پي نوشت ها:
1. كليني ، الكافي ج 3 ، ص 16، دار الكتب الإسلامية تهران، 1365ش.
2. شيخ صدوق، منلايحضرهالفقيه ج 1، ص 27، انتشارات جامعه مدرسين قم، 1413ق.
3. همان.
