عرض سلام و خسته نباشید، و تشکر از پاسخ شما، برداشت من از پاسخ شما به پرسش پیشینم این بود که هر یک از این موراد می توانند میزان اطمینان ما را به اصل قضیه کاهش بدهند. اگر اینطور نیست، بگویید منظورتان این نبوده است، و البته ایکاش به صورت صریح می کفتید فلان مورد و فلان مورد خدشه ای وارد نمی کنند و فلان مورد و فلان مورد میزان اطمینان را کاهش می دهند.
امّا سؤال و شبهه ای که در اینجا مطرح می شود این است که «آیا وقتی گزارشها همگی به وقوع واقعه A اشاره دارند، اینکه در جزئیات با هم اختلاف داشته باشند، اطمینان به اینکه واقعه A رخ داده باشد کاهش پیدا می کند؟»
ممنون از پاسخگویی شما.
به امید ظهور
پرسشگر گرامی با سلام و سپاس از ارتباطتان با اين مركز.
به نظر مي رسد پرسش قبليتان در باره متفاوت بودن مضمون روايات پيرامون شهادت حضرت زهرا بود؛ از اين رو براي بهتر روشن شدن مطالب پيشن شما را با اصطلاح حديثي، تواتر اجمالي، آشنا مي نماييم:
چنانچه چند حدیث در یك موضوع وارد شده باشد، اگر چه از نظر سندی مخدوش باشند، اما از مجموع آنها، به صدور یكی قطع حاصل شود، این نوع تواتر را «اجمالی» مینامند؛ مثل اخبار حجیت خبر واحد كه «تك تك» آنها شاید مورد خدشه باشد؛ ولی از مجموع آنها استفاه میشود، كه خبر واحد حجت است. مرحوم آیة الله خویی ، پس از تعریف اقسام تواتر ، روایات حجیت خبر واحد را متواتر اجمالی شمرده است. (1)
همچنین در صورتی که چند روایت در یک موضوع وارد شده باشد و از نظر دلالت همسان نباشد، ولی از «قدر مشترک» برخوردار باشد به نحوی که از مجموع آن ها به صدور یکی از آن ها قطع حاصل شود، تواتر اجمالی مصداق پیدا می کند.
بخشي از روايات و داده هاي تاريخي در باره شهادت حضرت زهرا (دقت شود گفته شد بخشي )از نظر سند و بخشي از نظر دلالت داراي اضطرابند.
چنانچه در اين باب روايات معتبر و تام الدلاله هم نمي بود و تنها همين روايات مضطرب وجود مي داشت از اين طايفه روايات مضطرب تواتر اجمالي به دست مي آمد كه بيت فاطمه مورد هجوم قرار گرفته است.
و اين گونه روايات كه به نتيجه تواتر اجمالي مي انجامند از نظر علوم حديثي آن مفاد اجماليشان حجت مي باشد.
پي نوشت:
1. انصاری، مرتضی، رسائل، ج ۱، ص ۱۴۴، ـ خویی، ابوالقاسم، مصباح الاصول، ۲، ۱۹۲، ـ قمی، میرزا ابوالقاسم، قوانین الاصول، ص ۴۲۶.
