رجعت

@@@@پرسشگر گرامي با سلام و سپاس از ارتباطتان با اين مركز
"‌رجعت" از عقاید معروف شیعه است. بعد از ظهور‌ حضرت مهدی(‌عج) و در آستانه رستاخیر، گروهی از مؤمنان خالص و کفار و طاغیان بسیار شرور به جهان ‌باز می‌گردند. گروه اوّل مدارجی از کمال را طی می‌کنند. گروه دوم کیفرهای شدیدی می‌بینند. در هر حال رجعت اختصاصي به امامان ندارد .
مرحوم سید‌ مرتضی از علمای شیعه می‌فرماید:
‌خداوند بعد از ظهور حضرت مهدی گروهی از کسانی را که قبلاً از دنیا رفته‌اند، به جهان‌بازمی‌گرداند، تا در ثواب و افتخارات یاری او و مشاهده حکومت حق بر سراسر جهان شرکت جویند. نیز‌ گروهی از دشمنان سرسخت را بازمی‌گرداند تا از آن‌ها انتقام گیرد.
‌بعد می‌فرماید: دلیل بر اثبات این عقیده اجماع امامیه است، زیرا احدی از آن‌ها با این عقیده مخالفت ‌نکرده است.(1)
‌البته از کلمات بعضی از قدمای علمای شیعه و هم چنین از سخنان مرحوم طبرسی در مجمع البیان ‌برمی‌آید که اقلیت بسیار کوچکی از شیعه با این عقیده مخالف بودند. رجعت را به معنی بازگشت دولت و ‌حکومت اهل بیت(ع) تفسیر می‌کردند، نه بازگشت اشخاص و زنده شدن مردگان، ولی مخالفت آن‌ها طوری ‌است که لطمه‌ای به اجماع نمی‌زند.(2)
احیای گروهی از مردگان در دنیا محال نیست، همان گونه که زنده کردن جمیع انسان‌ها در‌ قیامت کاملاً ممکن است. عقل چنین امری را محال نمی‌بیند. قدرت خدا چنان وسیع و گسترده است که ‌همه این امور در برابر آن سهل و آسان است.
در قرآن مجید، وقوع رجعت اجمالاً در پنج مورد از امت‌های پیشین‌آمده :
1 ـ آیه 243 سوره بقره که در آن سخن از جمعیتی است که از ترس مرگ از‌خانه‌های خود بیرون رفتند. خداوند فرمان مرگ به آن‌ها داد و سپس آن‌ها را زنده کرد:
"‌فقال لهم الله موتوا ثم‌احیاهم"(3)
2 ـ نیز به آیه 261 سوره بقره استدلال شده که در آن سخن از پیامبری است که از کنار یک آبادی عبور‌کرد، در حالی که دیوارهای آن فرو ریخته بود و اجساد و استخوان‌های اهل آن در هر طرف پراکنده شده بود. از‌ خود پرسید: چگونه خداوند این ها را پس از مرگ زنده می‌کند، امّا خدا او را یک صد سال میراند و سپس زنده کرد و ‌به او گفت: چقدر درنگ کردی؟ عرض کرد: یک روز یا قسمتی از آن، فرمود: نه بلکه یکصد سال بر تو گذشت.
این‌ پیامبر عُزیر باشد یا پیامبر دیگری، تفاوت نمی‌کند، مهم صراحت قرآن در زنده شدن دوباره در دنیا پس از مرگ است(‌فاماته الله مأهْْ عام ثم بعثه).(4)
3 ـ در آیه 55 و 56 سوره بقره درباره بنی‌اسرائیل می‌خوانیم که گروهی از آن‌ها بعد از تقاضای مشاهده‌ خداوند گرفتار صاعقه مرگباری شدند و مردند، سپس خداوند آن‌ها را به زندگی برگرداند تا شکر نعمت او را به‌ جا آورند: "‌ثم بعثناکم من بعد موتکم لعلکم تشکرون"
4 ـ در آیه 49 سوره آل‏عمران ضمن برشمردن معجزات حضرت عیسی(ع) می‌خوانیم‌:
َ وَأُحْيِ الْمَوْتى‏ بِإِذْنِ اللَّهِ ؛ مردگان را به اذن خدا زنده مى‏كنم‏.
این تعبیر نشان می‌دهد که مسیح(ع) از معجزه ‌زنده کردن استفاده کرده، بلکه تعبیر فعل مضارع (أُحْيِ) دلیل بر تکرار آن است و این خود یک نوع رجعت برای‌بعضی محسوب می‌شود.
5 ـ در سوره بقره آیه 3 در مورد کشته‌ای که در بنی‌اسرائیل برای پیدا کردن قاتلش نزاع و جدال برخاسته ‌بود، می‌فرماید: دستور داده شد. گاوی را با ویژگی هایی سر ببرند. بخشی از آن را بر بدن مرده زنند تا به دنیا ‌بازگردد (‌و قاتل خود را معرفی کند و نزاع خاتمه یابد) .(5)
‌مرحوم علامه مجلسی(ره) می‌فرماید: بیش از دویست حدیث درباره رجعت داریم که چهل و چند نفر از راویان متفاوتند . علمای بزرگوار در بیش از پنجاه کتاب آورده‌اند و این روایات وقوع رجعت را تأیید می‌کنند.(6)
‌امام صادق(ع) در حدیثی می‌فرماید:« ‌ان الرجعهْْ لیست بعامهْْ، و هی خاصهْْ، لا یرجع الاّ من محض الایمان محضاً، او محض‌الشرک محضاً ؛(7) رجعت عمومی نیست، بلکه جنبه خصوصی دارد. تنها گروهی بازگشت می‌کنند که ایمان خالص یا ‌شرک خالص دارند».
اما در مورد رجعت امامان روايات خاصي وجود دارد ، از بررسی احادیث رجعت استفاده می‌شود نخستین کسی که برای فرمانروایی جهان رجعت می‌کند ،حضرت امام حسین عليه السلام است. اگر چه طبق روایات حضرت علی عليه السلام نیز رجعت می‌کند (8). ولی در مجموع به دست مي آيد كه بعد از حضرت بقیه‌الله اولین کسی که رجعت و بر سراسر جهان فرمانروایی می‌کند، حضرت امام حسین (ع) است .
امام صادق فرمود: نخستین کسی که زمین (قبرش) برای او شکافته می‌شود و رجعت می‌کند حسین بن علی (ع) است. (9)
در اینکه همه امامان رجعت می کنند یا بعضی از آنان، روایات اختلاف دارند. از بعضی روایات استفاده می شود که همه امامان رجعت کرده و حکومت می نماینند . بعضی روایات دیگر از رجعت بعضی امامان سخن به میان آورده اند. بعضی روایات دیگر دلالت دارند که امام حسین (ع) و پیامبر اسلام (ص) و امام علی (ع) رجعت می کنند .
آنچه که مسلم است، اصل رجعت امامان است اما همه یا بعضی رجعت می نمایند، معلوم نیست. امام صادق(ع) فرمود:
رجعت عمومی نیست، بلکه جنبه خصوصی دارد. تنها کسانی که در بالاترین مرتبه ایمان و پایین‏ترین مراتب شرک قرار دارند، رجعت می‏نمایند.(10)
فلسفه و علت واقعی رجعت امامان بر ما روشن نیست، ولی به نظر می رسد یکی از علت ها این باشد که بعد از تشکیل حکومت عدل جهانی باید افرادی باشند که بعد از امام زمان ( عج ) راه و مسیر او را ادامه دهند و حقایق دینی را برای مردم بیان کنند .آنان باید همانند حضرت مهدی ( ع )دارای علم و عصمت باشند. ( 11)
اما کیفیت بازگشت و همچنین حکومت آنان به صورت کامل مشخص نشده است.
جهت آگاهی بیش تر می‏توانید به این منابع مراجعه نمایید :
- بازگشت به دنیا در پایان تاریخ (تحلیل مسئله رجعت) خدا مراد سلمان، نشر بوستان کتاب، قم، 1384 ش.
- شیعه و رجعت، طبسی ، دار النشر، قم، 1376 ش.
- رجعت یا بازگشت به جهان، محمد رضا ضمیری، نشر موعود عصر، تهران، 1378 ش.
- رجعت از دیدگاه عقل و قرآن و حدیث، حسین طارمی‌راد، نشر جامعه مدرسین، قم، 1377 ش.

پی نوشت ها:
1. آيه الله مكارم شيرازي ، تفسیر نمونه،ج 15، ص 556. دارالکتب الإسلامیه ، تهران، چاپ اول، 1374 ش.
2.همان، ص 556.
3.همان، ص 556.
4.همان، ص 557.
5. علامه مجلسي ، بحارالانوار، ج 53، ص 122. انتشارات اسلاميه ، تهران
6.همان، ص 39.
7.همان.
8. دوانى على ، مهدى موعود- ترجمه جلد سيزدهم بحار ، ص 1207، دار الكتب الاسلاميه‏، تهران‏، 1378 ش‏
9. بحارالانوار، ج 53، ص 62؛
10 . همان، ص 39.
11. موعود شناسی و پاسخ به شبهات، قم ، انتشارات مسجد جمکران ، 1384 ، چاپ اول ،ص663.