اديان ديگر

پرسش: اديان ديگر شرح با سلام. آيا پيروان اديان ديگر كه در كشور هاي غير اسلامي زندگي ميكنند و به دستورات دين خود پاي بند هستند بهشتي اند يا جهنمي؟
پاسخ:
با سلام
بر اساس آموزه هاي ديني سرنوشت و سعادت هر كس در گرو ايمان و عمل صالح و باور و پذيرش دين حق در زمان خود او است . (1) همه اديان الهي تا وقتي كه دين الهي بعدي نيامده، دين حق محسوب مي شوند . افرادي كه قبل از ظهور حضرت مسيح (ع) به دين حقيقي موسي (ع) باور داشته و به آموزه هاي وحياني آن عمل نموده اند، از نظر قرآن مؤمن محسوب مي شوند. همچنين مسيحياني كه قبل از بعثت پيامبر اسلام (ص) به دين عيسي مسيح (ع) باور داشته و طبق دستورات او عمل نموده اند مؤمن اند و رستگار . تفاوتي از حيث درجه با مؤمنان ساير اديان در زمان حقانيت دين خودشان ندارند ، بلكه ملاك و ميزان ايمان و تقوا و عمل صالح، و پيروي از دين حق مي باشد .
قرآن كريم هم به همين واقعيت تصريح دارد و مي فرمايد:
كسانى كه (به پيامبر اسلام) ايمان آورده‏اند، و كسانى كه به آئين يهود گرويدند و نصارا و صابئان [پيروان يحيى‏] هر گاه به خدا و روز رستاخيز ايمان آورند، و عمل صالح انجام دهند، پاداش شان نزد پروردگارشان مسلم است . هيچ گونه ترس و اندوهى براى آن ها نيست. (هر كدام از پيروان اديان الهى، كه در عصر و زمان خود، طبق وظايف و فرمان دين عمل كرده‏اند، مأجور و رستگارند.) (2)
اين آيه اعلام مي كند كه هر كسى كه در عصر خود به پيامبر بر حق و كتاب آسمانى زمان خويش ايمان آورده و عمل صالح كرده ، اهل نجات است، و جاى هيچ گونه نگرانى نيست.بنا بر اين مسيحيان مؤمن قبل از ظهور پيامبر اسلام اهل نجات و بهشتند . (3)
وظيفه هر كس در هر زمان تحقيق و يافتن دين حق و باور عمل طبق آموزه هاي آن دين است . برهمين اساس ملاک بهشتی و جهنمی بودن افراد پيروي از دين حق و حقیقت جوئی و حق طلبی انسان ها و تسلیم بودن در مقابل آن، و یا در مقابل نتيجه انکار آن حقیقت است. اما در مورد غیر مسلمانانی كه پس از ظهور اسلام زندگي كرده اند و اكنون زندگي مي كنند بايد به اين نكته توجه كرد كه افرادي كه حقانيت دين اسلام بر آنها آشكار و واضح گشت ولي از روي تعصب و يا عناد و يا هواي نفس و يا عوامل ديگر از حق پيروي نكردند آنها قطعا در قيامت در عذاب خواهند بود و حتي اگر اعمال صالحي هم در دنيا انجام داده باشند چون بر اساس ايمان حقيقي و باورديني درست نبوده و در راستاي اهداف دنيائي و جلب نظر مردم و فريب آنها بوده براي آنها مفيد نخواهد بود .
اما كساني كه در كشف حقيقت كوتاهي نكردند، ولي دين حق را نيافتند و يا اصلا در محيطي بودند كه امكان دسترسي به دين حق نداشتند و يا خوب به آن ها معرفي نشد، به آنان منكر و مخالف اطلاق نمي شود و در صورتی که بر اساس دین و آیینی که به حقانیت آن ایمان داستند عمل کرده باشند و یا بر خلاف حکم صریح عقل خود در امور مرتبط با درستی و نادرستی رفتار ننموده باشند به نظر نمی رسد مستحق عقوبتي باشند بلکه بواسطه رحمت عام الهی اهل سعادت و نجات خواهند بود ؛ شهید مطهرى (ره) در این باره مى‏گوید:
«اگر کسى در روایات دقت کند، مى‏یابد که ائمه (ع) تکیه‏شان بر این مطلب بوده که هر چه بر سر انسان مى‏آید، از آن است که حق بر او عرضه بشود و او در مقابل حق، تعصب و عناد بورزد و یا لااقل در شرایطى باشد که مى‏بایست تحقیق و جستجو کند نکند اما افرادى که ذاتاً و به واسطه قصور فهم و یا به علل دیگر در شرایطى به سر مى‏برند که مصداق منکر و یا مقصر به شمار نمى‏روند، آنان در ردیف منکران و مخالفان نیستند. ائمه اطهار بسیارى از مردم را از این طبقه مى‏دانند. این گونه افراد داراى استضعاف و قصور هستند و امید عفو الهى درباره آنان مى‏رود».
وى از مرحوم علامه طباطبایى نقل مى‏کند: «همان طورى که ممکن است منشأ استضعاف، عدم امکان تغییر محیط باشد، ممکن است این جهت باشد که ذهن انسان متوجه حقیقت نشده باشد و به این سبب از حقیقت محروم مانده باشد». (4)
این گروه در فرهنگ دين به عنوان مستضعفان فرهنگي شناخته می شوند. اگر واقعاً و حقیقتاً به دنبال حقیقت و دین حق بودند، اما به دلایلی بر آن دست نیافتند ،ولی بر اساس باورهای فطری و عقلی و یا دینی که داشتند مؤمن بودند و انسان های درستکار بودند ،مورد عفو الهی اند. نیز اگر طبق فطرت پاک و حکم عقل و روش صحیح دین خود عمل نمودند و به تکلیف معلوم خود عمل نمودند اما چون به تکلیفی فراتر از آن علم نداشتند ، دیگر قادر بر عمل طبق آن نبودند،مشمول عفوند.
در قرآن هم خداوند می فرماید: ما از هر کس بیش از اندازه وسع و توانش تکلیف نمی خواهیم (5)، پس محاسبه اعمال آنان، و بهشتي بودن يا نبودن و رتبه آنها در بهشت بر پایه عدل خداوندى به نسبت توان شان و ميزان مطابقت اعمال و كردار آنها طبق علم و باورهاي ديني آن ها صورت می گیرد .

پى نوشت‏ها:
1. عصر (103) آيه 3 .
2. بقره (2) آيه 62 .
3. آيت الله مكارم شيرازي ،تفسير نمونه،دار الکتب الإسلامیه ، تهران، چاپ اول، 1374 ش، ج‏1، ص 285 .
4. مرتضى مطهرى، مجموعه آثار، نشر صدرا، تهران 1374 ش، ج 1، ص 320 به بعد.
5. بقره (2) آیه 282 .

پرسش: آيا اگر يك كتابي نداي اسلام را بشنود و پاسخ ندهد بهشتي است يا جهنمي؟
پاسخ:
در مقام تعیین بهشتی ها و جهنمی ها نیستیم. این امر تنها به اراده خداوند است اما بر اساس مبانی کلی اعتقادی ما چنین فردی در جهل خود مقصر است و جهنمی محسوب می گردد .