گناه و ثواب

پرسشگر گرامي با سلام و سپاس از ارتباطتان با اين مركز
در جواب شما باید بگوییم بله، بعضی از گناه ها موجب حبط و از بین رفتن عمل می شود. مفسران به چند عامل که موجب حبط و از بین رفتن ثواب عمل نیک می‌شود، اشاره کرده‏اند که در قرآن از آن ها نام برده شده است:
1. ارتداد پس از ایمان:
شخصی که مؤمن بوده، از عقاید خود دست بکشد و آن ها را انکار کند. قرآن فرمود: «هر کسی راه ارتداد را پس از ایمان در پیش گیرد و در همان حال بمیرد، اعمال او در دنیا و آخرت باطل می‌شود و آنان برای همیشه در آتش خواهند بود». (1)
2. عمل بدون ایمان (کفر و شرک به خدا):
قرآن به افرادی که به خدا و قیامت ایمان ندارند و عمل نیک انجام می‌دهند، هشدار داده که عملشان بدون فایده و پوچ است: «آنان کسانی هستند که به آیات خدا و روز معاد کفر ورزیده‏اند، پس عمل‏های نیک آنان باطل گردیده و روز رستاخیز برای آنان ارزشی قائل نخواهیم شد». (2)
3. بی احترامی نسبت به پیامبر:
از جمله عوامل احباط، بی احترامی نسبت به شأن و مقام پیامبر است که از مظاهر آن، با صدای بلند در مقابل حضرت سخن گفتن است؛ یعنی در برابر پیامبر ادب را رعایت ننموده و چون سایرین با ایشان برخورد کنند. قرآن فرمود: «ای افراد با ایمان! صداهای خود را فراتر از صدای پیامبر نبرید و برای او داد و فریاد نکنید؛ آن گونه که برخی از شما با برخی دیگر سخن می‌گوید و فریاد می‌زند؛ مبادا اعمال شما باطل شود و خود توجه نداشته باشید». (3)
4. نداشتن التزام عملی نسبت به ایمان:
قرآن فرمود: «هر کس به ایمان کفر ورزد، عملش باطل گردیده و در سرای آخرت از زیانکاران خواهد بود». (4)
5. نفاق و دورویی:
قرآن فرمود: «آنان در واقع به خدا و اسلام ایمان نیاوردند. پس خداوند کارهای آنان را حبط و باطل ساخت و این کار بر خداوند آسان است». (5)
6. ارتباط و طرح دوستی بیماردلان با کافران:
«مسلمانان بیماردلی را می‌بینی که با شتاب با کفار پیوند دوستی برقرار می‌کنند... آنان اعمالشان حبط شده است». (6)
عوامل دیگری نیز موجب حبط عمل است که به آن اشاره می‌شود:
ناخشنودی از آیات قرآن، بازداری از راه خدا، ستیزه‌جویی با پیامبر، کشتن پیامبران الهی، کشتن امر کنندگان به معروف و منادیان عدالت. (7)
علاوه بر آیات، در روایات معصومان (ع) به علل حبط و باطل شدن عمل نیز اشاره شده است، مانند:
1. عجب و غرور:
امام سجاد(ع) در دعای خود می‌گوید: «خدایا، عبادت مرا با عُجب فاسد نکن». (8)
2. حسد:
امام باقر (ع) می‌فرماید: «از حسد بپرهیزید. به درستی که حسد، ایمان را می‌خورد؛ آن چنان که آتش هیزم را نابود می‌کند». (9)
3. انکار ولایت:
پیامبر اسلام(ص) فرمود: «مَنْ لَقِيَ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ بِغَيْرِ وَلَايَتِكَ فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُه‏»؛ (10) «کسی که بدون اعتقاد به ولایت، خدا را ملاقات کند، عملش را نابود ساخته است».
4. بی صبری هنگام مصیبت:
امام جواد (ع) فرمود: «کسی که ناراحتی و بی تابی‏اش بر صبر و تحملش غلبه کند، عملش را نابود کرده است». (11)
5. ترک نماز بدون عذر:
پیامبر(ص) فرمود: «مَنْ تَرَكَ صَلَاتَهُ حَتَّى تَفُوتَهُ مِنْ غَيْرِ عُذْرٍ فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهُ»؛ (12) «کسی که بدون عذر نمازش را ترک کند، عمل خود را از بین برده است».
برخی از گناهان مانند غیبت نیز موجب می شود که از اعمال نیک انسان کاسته شده و بر دیگران افزوده شود.
بنابراین، گناهان هم موجب افزودن بر گناهان دیگر می شوند و هم موجب نابودی اعمال نیک می شوند؛ همان گونه که اعمال نیک موجب افزودن بر اعمال نیک و پاک کردن گناهان می شوند. «... ان الحسنات یذهبن السیئات»؛ (13) «همانا خوبی ها موجب از بین رفتن بدی ها و گناهان می شوند».

پی‌نوشت‏ها:
1. بقره (2)، آیه 217.
2. انعام (6)، آیه 88.
3. حجرات (49)، آیه 2.
4. مائده (5)، آیه 5.
5. احزاب (33)، آیه 19.
6. مائده (5)، آیه 52.
7. اعراف (7)، آیه 147.
8. شیخ عباس قمی، مفاتیح الجنان، دعای مکارم الاخلاق.
9. ثقة الاسلام كليني، كافي، ج 2، ص 306، دار الكتب الاسلاميه، تهران، 1365 ه.ش.
10. علامه المجلسي، بحار الانوار، ج 38، ص 106، مؤسسه الوفاء، بيروت، لبنان، 1404 ه.ق.
11. همان، ج 50، ص 103.
12. همان، ج 79، ص 202.
13. هود (11)، آیه 114.