پرسشگر گرامی با سلام و تشکر به خاطر ارتباط تان با اين مرکز
شيطان و انسانهاى شيطانى كه در فساد، ظلم و تباهى غوطهورند، سعى دارند جامعه انسانى را به گردابهاى هولناك ظلم، فساد، ناامنى، اختلاف و نزاع گرفتار سازند. شبانهروز براى رسيدن به اين هدف شوم نقشه مىكشند. متأسفانه بسيارى انسانها، ناآگاهانه عمله آنان شده و راه رسيدن به هدف شومشان را هموار كرده و به نتيجه رسيدن پروژههاى ايمانسوز، عفتزدا و امنيتبر باد ده آنان را سرعت مىبخشند.
شايعهپردازى و شایعه پراکنی يكى از راهكارهاى شيطانها است . بسيارى از انسانها بدون توجه و آگاهى، عمله شيطان شده و به پراكندن شايعههايى كه ساخته و پرداخته شيطان و عواملش مىباشد، مىپردازند. ناآگاهانه دنياى مؤمنان و آخرت خود را تباه ساخته و سزاوار قهر و غضب خداوند مىگردند.
شايعهها از سنخهاى مختلفاند:
1- شايعات امنيتى كه متزلزل ساختن امنيت روحى، روانى جامعه را هدف قرار داده و اطمينان و آرامش را از افراد اجتماع مىگيرد. شايعهها غالباً ساخته دشمنان خارجى و جنگافروزان است تا قواى دفاعى را مشغول ساخته و موج اضطراب و ناامنى را در سراسر كشور بگسترانند. بتوانند از سردرگمى، هرج و مرج و اضطراب حاصل از آن استفاده كرده و ضربه كارى و نهايى را وارد كنند. معمولاً شايعات در زمان جنگ بيش تر است، گرچه مختص آن زمان نيست.
راه مقابله با شايعات، انتقال آن ها به مسئولان و كارشناسان نظامى و كشورى است تا از اهداف دشمن آگاه شوند و برنامههاى مقابله را تدارك ببينند . پخش آن بين مردم، گناه عظيم و كمك به دشمن براى رسيدن به هدفش مىباشد:
و اذا جاءهم امر من الامن او الخوف أَذاعوا به و لو رَدُّوه الى الرسول و الى اولىالامر منهم لعلمه الذين يستنبطونه منهم و لو لا فضل اللَّه عليكم و رحمته لاَتَّبعتم الشيطان الا قليلاً؛ (1)
چون خبرى ايمنىزا يا ترسآور بدانان رسد، آن را پخش كنند. حال آن كه اگر آن را به پيامبر و صاحبان حكومت برگردانند، حقيقت امر را بدانان مىنمايانند. اگر فضل و رحمت خدا بر شما نبود، جز اندكى همگى پيرو شيطان مىشديد.
پخش شايعات در زمان جنگ سبب سستى، ترس و ضعف افراد شده و آنان را به سرپيچى، فرار و تمرّد وا مىدارد،در حالى كه اگر شايعات پخش نگردد و به مسئولان مربوطه رسانده شود، به پسِ پرده شايعات راه يافته و اهداف شوم دشمن را كشف و خنثى خواهند كرد.
2- شايعات ناموسى و آبرويى
منافقان و فاسدان، جامعه را پاك، عفيف و سالم نمىخواهند، بلكه سعى دارند با فاسد كردن ديگران، براى خود همرنگ بسازند. اشاعه فحشا در بين مؤمنان، بزرگترين هدف آنان است . شايعات ناموسى و آبرويى ، وسيله آنان براى رسيدن به هدف شوم. شايعاتى كه اصل و اساسى ندارد يا از كاه كوه ساختهاند. كسانى كه در پخش شايعات ناموسى همكارى مىكنند، جزو دوستداران رواج فحشا و فساد در بين مؤمنانند . قهر و غضب شديد خداوند در انتظار آنان است.
مقابله خداوند با رواج شايعات و تهديد رواجدهندگان بسيار شديدتر از مقابله با شايعات امنيتى، اقتصادى است. در شايعات امنيتى در آيهاى كه گذشت، علاوه بر توبيخ ضمنى، به اثر ناگوار آن يعنى بازماندن از جهاد و دفاع و پيروى از شيطان در عقب كشيدن از ميدان تصريح كرد . گرچه تهديد به عذاب براى پيروان شيطان در قرآن آمده، ولى در خودِ اين آيه تكرار نشده بود، ولى در مورد شايعات ناموسى خداوند به شدت تهديد مىكند و مىفرمايد:
ان الذين يحبّون ان تشيع الفاحشة فى الذين امنوا لهم عذاب اليم فى الدنيا و الاخرة و اللَّه يعلم و انتم لا تعلمون؛ (2)
به راستى براى كسانى كه رواج فحشا در بين مؤمنان را مىپسندند، عذابى دردناك در دنيا و آخرت است و خدا مىداند و شما نمىدانيد.
متأسفانه دشمنان شايعات خانوادگى و ناموسى مىسازند . برخى از ما هم ناآگاهانه آن ها را پخش و به برآورده شدن هدف شوم دشمن كمك مىكنيم. حتى گناهانى كه افراد در پنهان مرتكب شدهاند و بايد پوشيده بماند، توسط افراد مغرض و جاهل افشا و پخش مىگردد و به ريختن قبح گناه و رواج فساد كمك مىشود.
شركت در پخش شايعات ناموسى و آبرو بر باد ده، اقدامى سهمگين و گناهى بس بزرگ است. خداوند در قرآن يك مورد از شايعات و تهمتهاى ناموسى را ذكر كرده و اقدام مسلمانان در پخش شايعه و تهمت را به سختى نكوهش نموده است.
يك زنِ مسلمان - يكى از همسران رسول خدا، بنا بر قولى عايشه و بنا بر قول ديگر ماريه - مورد تهمت و افترا واقع شد.مردم مسلمان به جاى اين كه قبول كردن اين اتهام را سنگين بشمرند و از اتهام زنندگان، شاهد بخواهند و در صورت نداشتن شاهد، آنان را به محكمه معرفى كرده و كيفر قذف و تهمتزنى به زن مسلمان دهند، اتهام را واقعشده فرض و به پخش آن شايعه اقدام كردند. آيات سوره نور در اين زمينه نازل شد و اقدام مسلمانان به شدت نكوهش گرديد:
لو لا اذ سمعتموه ظنّ المؤمنون و المؤمنات بانفسهم خيراً و قالوا هذا افك مبين لو لا جاؤو عليه باربعة شهداء فاذ لم يأتوا بالشهداء فاولئك عند اللَّه هم الكاذبون و لو لا فضل اللَّه عليكم و رحمته فى الدنيا و الاخرة لمسّكم فيما افضتم فيه عذاب عظيم اذ تلقونه بالسنتكم و تقولون بافواهكم ما ليس لكم به علم و تحسبونه هينّا و هو عند اللَّه عظيم و لو لا اذ سمعتموه قلتم ما يكون لنا ان نتكلّم بهذا سبحانك هذا بهتان عظيم يعظكم اللَّه ان تعودوا لمثله ابدا ان كنتم مؤمنين ... ان الذين يحبون ان تشيع الفاحشة فى الذين امنوا لهم عذاب عظيم فى الدنيا و الاخرة و اللَّه يعلم و انتم لا تعلمون ... يا ايها الذين امنوا لا تتبعوا خطوات الشيطان و من يتبع خطوات الشيطان فانه يأمر بالفحشاء و المنكر و لو لا فضل اللَّه عليكم و رحمته ما زكى منكم من احد ابدا و لكن اللَّه يزكّى من يشاء و اللَّه سميع عليم.(3)
چند نكته مهم آيات فوق به شرح زير است:
1- مردان و زنان مؤمن بايد نسبت به يكديگر گمان نيكو داشته باشند . از گمان بد نسبت به هم دورى گزينند . هر سخنى كه گفتن و پذيرفتن آن ناشى از گمان بد است، واگذارند و آن را تهمت آشكار بدانند.
2- در امور شخصى كه به دادگاه كشيده نشده حتى نبايد از شايعهسازان و تهمتزنان، شاهد خواست، بلكه بدون پرسش از شاهد، بايد سخنان آنان را رد كرد.
3- اگر در جريان تهمت فحشا بر آن زنِ مسلمان، رحمت و فضل خدا شامل نمىشد، سزاوار بود مسلمانان به خاطر شركت در اتهام پراكنى به عذاب سختى گرفتار گردند.
4- شايعات و اتهامها گرچه در نگاه افراد، كماهميت و عادى است، ولى نزد خدا خيلى مهم و قابل توجه مىباشد. احترام مؤمن، خانواده، قبيله، شهر يا كشور به آن وابسته است . احترام و حرمت مؤمن از حرمت كعبه بيش تر است.
5- مسلمانان بايد اتهامها و شايعات بدون مدرك را بهتان بزرگ و دروغ بشمرند و به خود اجازه تكرار و پخش آن را ندهند.
6- پخشكننده شايعات، جزو دوستداران اشاعه و رواج فحشا بين مؤمنان است. چنين كسانى را عذاب عظيم در دنيا و آخرت نصيب مىباشد.
7- شيطان به فحشا و زشتى امر مىكند . شركت در پخش شايعات، اطاعت از شيطان مىباشد.
8- كسانى كه تهمتهاى ناموسى و حتى گناه پنهان مؤمنان را افشا و پخش مىكنند، گويا خود را پاك و آنان را ناپاك مىدانند . پاكىِ خود را به اراده و تدبير خود و ناپاكىِ آنان را از بىارادگى و هواطلبى آنان مىدانند، در حالى كه بايد بدانند اگر پاك مانده و مرتكب فحشا نشدهاند، از اين رو است كه خداوند به آنان عنايت كرده و حفظ شان نموده است. اگر حفظ و عصمت خدايى نبود، هيچ كس پاك نمىماند . همگى به فحشا آلوده مىشدند. پس خود را تافته جدا بافته ندانند. ديگران را مستحق بىآبرو شدن نشمارند، بلكه آنان را گناهكارانى بدانند كه شيطان در لحظاتى بر آنان مسلط شده و به منجلاب گناه كشانده و بايد به آنان كمك كرد تا از منجلاب در آيند و به پاكى بازگردند.
در روايات تأكيد شده از وقايع، فقط آنچه با چشم خود ديدهاى، حق است و واقع شده و شايسته باور مىباشد،ولى آنچه با چشم خود نديدهاى، معلوم نيست حق و واقع شده باشد، بلكه اكثر آن باطل است. چون حق و باطل آن معلوم نيست، بايد همه آن را باطل شمرد و از باور بدان پرهيز كرد.
امام على(ع) فرمود: آنچه با چشم خود ديدهاى، واقع و حقيقت است . آنچه شنيده [ولى نديدهاى]، بيش ترش باطل است [و ساخته ذهن ديگران ،نه واقع و حقيقت].(4)
سخنانى كه مستند به شنيدنت باشد [از منبع مىگويند نقل گردد ]باطل است. گفتههايى كه مستند به ديدنت، باشد، حق است.(5)
انسان حق ندارد آنچه از ديگران شنيده و مىداند كه اكثرش باطل و بىپايه و ساخته ذهن و خشم و دشمنى و تعصب و ... است، نقل كند.
اينكه فردى هر چه را مىشنود، نقل كند، يكى از موارد دروغگويى است.(6)
براى انسان همين حد از گناهكارى كافى است كه آنچه را مىشنود بازگويد.(7)
ما نه تنها حق نداريم آنچه مىشنويم، ولى نديدهايم و به حقيقت و واقعيت آن باور نداريم، نقل كنيم، بلكه حتى بسيارى از مشاهداتمان را هم نبايد بازگو كنيم. موظف به پوشاندن گناهان و زشتىهاى مسلمانان هستيم . بايد عيبپوشى كنيم اما نيكويىهاى آنان را افشا كرده و پخش نماييم. امام سجاد(ع) فرمود:
خدايا! مرا به زيور صالحان بياراى . لباس زيباى باتقوايان بپوشان. با گستردن عدالت و ... فاش كردن نيكويىها و پوشاندن عيبها.(8)
متأسفانه عملكرد بسيارى از مسلمانان عكس اين تكليف است. نيكويىهاى افراد را كتمان و پنهان مىكنند و عيب را آشكار مىسازند و بر هر كوى و برزن فرياد مىزنند.
افشاگرىهاى قبل از اثبات در محكمه نيز يكى از موارد غلط و مستند به شنيدهها است . بدون اينكه دفاع و توجيه شخص مورد افشاگرى شنيده شود، تهمت انتسابى افشا مىگردد. با اين اقدام از طرف كانالهاى رسمى، اين خوى ناپسند در جامعه نهادينه مىگردد.
زبان، آفات فراوانى دارد. حق است كه همه اعضا از آن شاكى باشند . خوف داشته باشند كه به سبب عملكرد غلط آن گرفتار عذاب شوند. از آفات زبان سخن گفتنهاى نابهجا و پخش شايعات و افشاى عيوب است. در اين موارد است كه سكوت، عمل صالح و ارزشمند مىباشد . تا زمانى كه فرد سكوت كرده و زبان را در دندان نگه داشته، نيكوكار است و در حال عمل صالح.
در این زمان در روایات مطالب زیادی است که احتیاج به پژوهش گسترده دارد.
پىنوشت ها:
1. نساء (4) آيه 83.
2. نور(24) آيه 19.
3 همان. ، آيه 21 - 12.
4. ری شهری،ميزان الحكمه، چ اول، تهران، دار الحدیث، 1416 ق، ج1، ص269.
5. همان،ص268.
6. همان، ج3، ص2676.
7. همان.
8. صحيفه سجاديه (دعاهای امام سجاد)، دعاى بيستم (دعاى مكارمالاخلاق).
