پرسشگر گرامی با سلام و سپاس از ارتباط تان با این مرکز:
مسئله رؤیا و خواب دیدن، همیشه از مسائلى بوده است که فکر افراد عادى و دانشمندان را از جهات مختلفى به خود جلب کرده است.
از آیات متعدد قرآن کریم می توان استفاده کرد که حداقل، پارهاى از رؤیاها صادقه و انعکاسى از آینده دور یا نزدیک مىباشد. نظیر خواب حضرت یوسف و خواب عزیز مصر و رؤیاى پیغمبر اکرم (ص) و خواب ابراهیم (ع ).
در روایتى از پیامبر مىخوانیم: « الرُّؤْيَا ثَلَاثَةٌ بُشْرَى مِنَ اللَّهِ وَ تَحْزِينٌ مِنَ الشَّيْطَانِ وَ الَّذِي يُحَدِّثُ بِهِ الْإِنْسَانُ نَفْسَهُ فَيَرَاهُ فِي مَنَامِه؛ (1) خواب و رؤیا سه گونه است: گاهى منشأ الهی دارد و بشارتى از جانب خداوند است. گاهی ناشی از القای شیطان و زمینه ساز غم و اندوه از سوى او است. گاه نیز مسائلى است که انسان در فکر خود مىپروراند و به اصطلاح حدیث نفس است».
یعنی آرزوها و دل مشغولی ها و یا بیم و امید و میل های انسان است که به نمایش گذاشته می شود.
روشن است که خواب هاى شیطانى چیزى نیست که تعبیر داشته باشد، اما خواب هاى رحمانى - که جنبه بشارت دارد - حتما باید خوابى باشد که از حادثه ای در آینده پرده بردارد.
خواب و رؤیا بر چند قسم است:
1- خوابهاى مربوط به گذشته زندگى و امیال و آرزوها که بخش مهمى از خوابهاى انسان را تشکیل میدهد .
2- خوابهاى پریشان و نامفهوم که معلول فعالیت توهم و خیال است (اگر چه ممکن است انگیزههاى روانى داشته باشد).
3- خواب هائى که مربوط به آینده است و از آن گواهى مىدهد.
خوابهاى مربوط به زندگى گذشته و جان گرفتن و تجسم صحنههائى که انسان در طول زندگى خود دیده است تعبیر خاصى ندارند، همچنین خوابهاى پریشان و به اصطلاح اضغاث احلام که نتیجه افکار پریشان، و همانند افکارى است که انسان در حال تب و هذیان پیدا میکند نیز تعبیر خاصى نسبت به مسائل آینده زندگى نمیتواند داشته باشد.
اما خوابهاى مربوط به آینده دو گونه است:
اول: قسمتى، خوابهای صریح و روشن مىباشند که به هیچ وجه تعبیرى نمىخواهند و بدون کمترین تفاوتى در آینده دور یا نزدیک تحقق مىپذیرند.
دوم: خوابهائى است که در عین حکایت از حوادث آینده بر اثر عوامل خاص ذهنى و روحى تغییر شکل یافته و نیازمند به تعبیر است.
رؤیا از جهت آن چه که انسان در خواب می بیند و از حیث مقام و مرتبه وجودی انسان - که گیرنده و دریافت کننده آن صورت ها می باشد - دارای اقسامی است :
1- خوابی که بسته به نوع مزاج بدنی انسان یا خلقیات وی، مستند به اسباب خارجی طبیعی، مزاجی و یا اسباب داخلی یا اخلاقی و روحی انسان می باشد. مثلا" گفته شده کسی که مزاجش گرم است حرکاتش مشوش و مضطرب بوده، خواب او هم پر از اضطراب است. این خواب آشفته مستند به مزاج بدنی خواب بیننده می باشد. یا اگر کسی ، انسانی یا کاری را خیلی دوست داشته باشد، آن را در خواب می بیند و یا نسبت به شخصی بغض و عداوت زیاد دارد ،در خواب با او جدال می کند. این جدال و آن همراهی ، مستند به خلقیات و ملکات اخلاقی انسان است.
2- خوابی که به حوادث خارج از مسائل و مزاجی و خلقی، مربوط است .در این نوع خواب نفس انسانی از عالم دنیوی گذشته و با توجه به همگونی که با عالم مثال و عقل دارد، با آن دو مرتبط می گردد .این نوع خواب گاهی صریح و واضح است و تعبیرش آسان می باشد مانند خواب حضرت ابراهیم در کشتن فرزندش حضرت اسماعیل . گاهی غیرصریح و روشن است که ارجاع آن خواب به معنای اصلی خود مشکل و سخت است مانند خواب حضرت یوسف (ع ). در مواردی خواب غیرصریح است که از این نوع خواب به ( اضغاث احلام ) یاد می کنند، یعنی خواب های پریشان و آشفته و بدون تعبیر .
خوابها از جهات دیگر به اقسام گوناگونی تقسیم می شود: برخی از رؤیاها ناشی از تأثیر اسباب و عوامل خارجی مانند گرما و سرما و یا عوامل داخلی مثل مریضی و وضع مزاج و پر بودن معده و ناراحتی های روحی و غیر آن، روی قوه متخیله انسان و در نتیجه درچگونگی رؤیا و خواب مؤثر است. همچنین اخلاق و خصوصیات انسانی تأثیر زیادی در نوع تخیل دارد مانند این که کسی یا چیزی و یا کاری را زیاد و بیش از حد دوست داشتن .
البته اغلب خوابها ناشی از تخیلات نفسانی است که برآمده از تأثیر اسباب و عوامل خارجی یا داخلی است که در حقیقت حاکی از کیفیت عمل و اثر این اسباب است .
-زمان خواب دیدن مثل سر شب یا وسط شب یا آخر شب یا بعد از نماز صبح نیز درچگو نگی رؤیا وصدق وکذب آن تأثیر می گذارد. معمولاً خوابهاى صادقه بعد از نیمه شب تا پیش از اذان صبح مىباشد . خوابهاى بعد از نماز صبح غالبا قابل تعبیر نیست، اگر چه با توجه به وضعیت جسمی وروحی متفاوت افرادنمی توان گفت هیچ یک از رؤیاهای بعد ازصبح تعبیر ندارد . حتى فصلهاى سال هم در تعبیرخواب تأثیر دارد؛ مثلاً فردى در پاییز ببیند که درختان میوه کرده است، دلالت بر ضرر وى دارد . اگر هنگام بهار همین رؤیا را ببیند دلالت بر منفعت او دارد. حتى شغل کسی که خواب مىبیند تأثیر دارد مثلاً اگر کاسب خواب ببیند کاسه شیر مىنوشد ،دلالت بر کسب مال دارد؛ ولى اگر دانشجو و طالب علم چنین خوابى ببیند، دلالت به تحصیل علم دارد و... .
ابوبصیر از امام صادقپرسید: آیا خواب راست و دروغ هر دو یک منشأ دارد؟ حضرت فرمود: "درست است (با این تفاوت که) رؤیای دروغ و خلاف واقع را انسان در آغاز شب که هنگام تسلط (شیاطین) رانده شده و نابکار است میبیند. این گونه رؤیاها تخیلات آدمی است که دروغ و غیر واقعی و بیفایده میباشد. اما رؤیای صادق را بعد از گذشت دو سوم شب که فرشتگان فرود میآیند و آن پیش از سحر است میبیند. این گونه رؤیاها راستند و به خواست خدا تحقق مییابند مگر آن که بیننده خواب جنب یا ناپاک خوابیده باشد و خدا را چنان که شایسته است، یاد نکرده باشد. در این صورت رؤیا، مختلف و با درنگ و تأخیر تحقق مییابد". (2)
بنا بر این تشخیص این که چه خوابى صادقه است کار دشوارى است . علم تعبیر خواب، علمی افاضی و الهامی است.
خداوند به هر کسی به تناسب صفای باطنش، تمام یا قسمتی از آن را افاضه و عنایت می کند.
اگر در مورد خواب و مسائل مربوط به آن به اطلاعات بیشترى نیاز دارید، مىتوانید به این کتاب ها مراجعه کنید :
1- کتاب معاد و جهان پس از مرگ: نوشته آیة الله مکارم شیرازى، ص 285 .
2- خواب و نشان های آن: اثر استاد محمد شجاعی، تدوین محمدرضا کاشفی.
3- ترجمه میزان الحکمه: ج 4، ص1930 (مترجم آقای شیخی).
و در هر صورت خواب حکم شرعی نمی آورد و انسان با رجوع به علما و مراجع حکم شرعی مسائل را باید یاد بگیرد!
موفق باشید.
پینوشتها:
1. علامه مجلسي، بحار الانوار، ناشر: مؤسسه الوفاء، بيروت، لبنان،سال نشر 1404 ه.ق ،ج 58 ، ص 191 .
2. ثقة الاسلام كلينى، الكافي، 8 جلد، دار الكتب الإسلامية تهران، 1365 هجرى شمسي، ج 8 ، ص 91 .
