در حال تدوین متنی هستم که سایتهای لائیک در این مورد مطالب غیر قابل قبولی را نوشته اند لذا از شما مدد طلبیدم
پرسشگر گرامي با سلام و سپاس از ارتباطتان با اين مركز
دهخدا مي نويسد:
آخوند[خُِ](شايد مخفف از آغاز و خوندگار به معني خداوندگار).ملا،منلا،عالم،طالب علوم دينيه، مكتبدار كودكان ،معلم كتاب.(1)
روحانیون به معنای امروزی آن - که به قشر خاص از جامعه گفته میشود - در صدر اسلام وجود نداشت؛ زیرا در زمان حضور معصومان(ع) مردم مسایل شرعی و پرسشهای خود را مستقیماً از آنان میپرسیدند. آنان خود و یا نمایندگان شان پاسخ مسایل شرعی مردم را بیان مینمودند. البته بعضی از انسانها بودند که با عنوان «روحانیون» از آنان یاد نمیشد، ولی وظایف روحانیون را انجام میدادند، بدین معنا که تبلیغ دین نموده و به هدایت مردم میپرداختند.(2)
پیامبر برخی را به عنوان مبلّغ و برخی را به عنوان قاری قرآن اعزام و نصب مینمود. ائمه(ع) نیز شاگردان و دانش آموختگانی داشتند که وظایف روحانیون را در عصر آنان انجام میدادند. امام علی(ع) قثم بن عباس را به عنوان فرماندار مکه برگزید و فرمود:
«أفت المستفتی و علّم الجاهل؛ فتوا برای پرسشگر بیان کن و جاهل را تعلیم ده.»(3)
امام صادق(ع) به ابان بن تغلب فرمود: «اجلس فی مسجد المدینة و أفت الناس فإنّی اُحبّ أنْ یری شیعتی مثلک؛
در مسجد مدینه بنشین و برای مردم فتوا بده، زیرا دوست دارم مانند تو میان شیعیان دیده شوند.»(4)
در قرآن و روایات تأکید فراوانی بر فراگیری معارف دینی و فقهی شده است، که سبب گرایش بیش تر مردم به آموختن تعالیم و آموزههای دینی میگردید.
قرآن میفرماید: "چرا از هر گروهی یک دسته کوچ نمیکنند تا در امر دین بصیرت کامل پیدا کنند...".(5)
"فقهای سبعه" یعنی روحانیون آگاه به احکام دینی، در مدینه زندگی میکردند و مسائل فقهی را به مردم میآموختند. در آن سال تعدادی از آنان در گذشتند که آن سال "سنةالفقهاء" نامگذاری شد. آنان از فقهای اهل سنت به حساب میآمدند. شاگردان برجسته ائمه اطهار(ع) در همان عصر به عنوان "فقهای شیعه" شناخته میشدند.(6)
در عصر غیبت امام زمان،نقش روحانیون و علما برجسته شد و مسئولیت بیان و نشر احکام و معارف شیعه به آنان واگذار شد. آنان با زحمات فراوان، احکام الهی را از قرآن و احادیثی که از اهل بیت(ع) در اختیار داشتند،استنباط و استخراج نموده، در اختیار مردم قرار داده و به صورت کتاب برای آیندگان به یادگار گذاشتند.
علی بن بابویه قمی (متوفای 329) مدفون در قم معروف به ابن بابویه،و فرزندش محمد بن علی بن بابویه(متوفای 381) مدفون در شهر ری،معروف به شیخ صدوق از فقهای و روحانیان بزرگ شیعه شمرده میشوند. شیخ مفید،محمد بن محمد بن نعمان (متوفیای 413) نیز از روحانیون و فقهای بزرگی است که در بغداد زندگی میکرد. او در تقویت حوزه علمیة بغداد،تربیت عالمان و فقیهان برجسته، نوشتن کتابهای ارزشمند، نقش مهمی داشت. بعد از وی شاگردش شیخ طوسی راه او را ادامه داد. وی به جهت حوادثی که در بغداد رخ داد، به نجف مهاجرت کرد و حوزه علمیه نجف را تأسیس نمود. او در سال 460 در نجف درگذشت،سپس فقیهان و رحانیون برجسته دیگری، در مراکزی که شیعیان نفوذ داشتند، به وجود آمدند و در راه ترویج مکتب تشییع فعالیتهای گستردهای انجام دادند.
مراکز مهم علما و روحانیون شیعه، در آغاز بغداد، در عراق و همزمان قم در ایران بود،سپس نجف اشرف و بعدها جبلعامل، در لبنان و حلّه در عراق را میتوان نام برد.
در دوره صفویه، اصفهان به عنوان مراکز مهم فقها و روحانیون دارای رونقی فراوان گردید . سرانجام در سال 1340 هجری قمری،قم به عنوان یکی از مراکز مهم فقیهان و روحانیون شیعه توسط مرحوم شیخ عبدالکریم حائری یزدی،پایهگزاری شد.
با توجه به تاریخ روحانیت شیعه ، زمان دقیقی را برای مشخص شدن عالمان دینی از بقیه مردم نمی توان تعیین کرد. در گذشته لباس روحانیت با لباس مردم عادی تفاوت زیادی نداشت. حتی امروز نیز در برخی از مناطق ایران مانند خراسان مردم عادی نیز عمامه بر سر می گذارند. مسئله تمایز لباس روحانیت با مردم ، بیش تر در قرون اخیر صورت گرفته است ، اما به عنوان عالمان دینی از گذشته های دور شناخته شده بودند و مردم در مسایل و احکام دینی به آنان مراجعه می کردند.
پینوشتها:
1. دهخدا ، لغتنامه ، ناشر موسسه انتشارات دانشگاه تهران ،چاپ اول، 1373، ج1 ، ص43.
2. شهيد مطهري ، ده گفتار، صدرا ، ص 251.
3. ابن الأثير، أسد الغابة، دار الكتاب العربي - بيروت ، ج 4، ص 197.
4.محمد بن علي الاردبيلي الحائري، جامع الرواه،قم، انتشارات كتابخانه آيه الله مرعشي نجفي ،1403ق. ج 1، ص 9.
5. توبه(9) آیه 122.
6. شهيد مطهري ، مجموعه آثار، ج20، ص 64.
