من یک فرد مذهبی هستم با اعتقادات مذهبی و با توجه به مسائل جامعه که روز به روز در جامعه بیشتر می شود این مسئله را مطرح کرده ام.
پرسشگر گرامي با سلام و سپاس از ارتباطتان با اين مركز
ساختن ضریح و حرم برای قبور رهبران مذهبی، به عنوان یک رسم و سنتی اجتماعی ، قرن هاست که در جوامع گوناگون به وجود آمده ، منظور کسانی که این کار انجام میدهند، یک نوع احترام و تجلیل نسبت به آن شخصیت است . از منظر دین اسلام این گونه اعمال بیانگر تجلیل و تکریم از شخصیت هاست . اگر این افراد در زمره علما و بزرگان دین به خصوص امامان معصوم و فرزندان آنان باشند ، این اعمال مصداق تعظیم شعائر الهی است که در قرآن نشانه تقوی و بسیار ارزشمند شمرده شده است : وَ مَنْ يُعَظِّمْ شَعائِرَ اللَّهِ فَإِنَّها مِنْ تَقْوَى الْقُلُوبِ؛ هرکسی شعائر دین خدا را بزرگ و محترم دارد، این دليل بر تقواى قلبى وى مىباشد. (1)
به علاوه این گونه رفتارها در خصوص فرزندان رسول خدا نوعی اظهار مودت و محبتی است که از فروع دین و مزد رسالت حضرت دانسته شده:" قُلْ لا أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبى؛من از شما پاداشى نمىطلبم جز دوستى بستگانم"! (2)که دوستى و اظهار محبت به اهل بيت خود پايهاى براى رهبرى آينده است . در ساحت ایمان شیعی از جایگاه رفیع و والایی برخوردار می باشد ؛ در نتیجه این گونه تجلیل و تعظیم ها هم ماهیت دینی دارد و هم بسیار ارزشمند است .
هر چند کمک به فقرا و نیازمندان و اشتغال جوانان از ضرورت های اصلی در هر جامعه اسلامی است ، اما در عین حال تجلیل نمادهای دینی هم یکی از مهم ترین ابزار ترویج و تبلیغ تفکرات ناب و عمیق دینی به حساب می آید .
در خصوص طلا کاری و ساخت ضریح ائمه اطهار باید به چند نکته توجه داشت :
1- وقتی بنا بر تکریم و تجلیل یک شخصیت بی بدیل در بین بشریت مانند امام است، باید تفاوتی بین او و دیگر شخصیت های مورد احترام انسان ها و یا بارگاه های دیگر سلاطین وجود داشته باشد تا تصور نوعی همسانی برای بینندگان حاصل نشود ؛ این امر در عین کم توجهی برخی مردم از اهمیت بسزایی برخوردار است .
نمونه این نوع نگرش در بارگاه امامین کاظمین دیده می شود که، روی یک بارگاه دو گنبد قرار گرفته تا نشان دهد در زیر این بقعه دو امام مدفون هستند . برای شیعه هر امام مظهر یک انسان کامل است . باید این عظمت و شکوه به شکلی متفاوت ابراز گردد و این امر تابع سنت های جاری اجتماعی در ملل شرقی نگردد .
در نتیجه یکی از اولین سوالاتی که برای یک بیننده غیر مسلمان با دیدن بارگاه امام رضا علیه السلام پیش می آید، این است که این همه عظمت و شکوه و هزینه برای یک انسان چه معنایی دارد ؟ این جاست که روشن می شود ما این افراد را در شمار دیگر شخصیت های مورد تکریم و احترام در بین بشر نمی دانیم . نوع تکریم ما منشا عقیدتی و متفاوت دارد.
2- هرچند در اسلام بر حقیقت و روح تعالیم و معارف دینی تاکید بسیار شده اما ظواهر و امور ظاهری هم از اهمیت بسیاری برخوردار است . نمی توان تاثیر شگرف امور ظاهری را در جلب توجه و تالیف قلوب به سمت این مکان ها و در نتیجه بهره مندی از معنویت و روحانیت موجود در این مکان ها ، انکار کرد . دستورات استحبابی از قبیل خوش صدا بودن موذن و قاری قرآن یا زیبا و آراسته بودن امام جماعت نشان
می دهد که توجه به ظواهر و بهره گیری از قدرت احساسات و تمایلات بصری و حسی بشر برای رهیافت به حقیقت باطنی قابل انکار نیست .
3- نیازمندی انسان گاهی ظاهری و مادی است . گاهی باطنی و روحی؛ هرچند در جامعه ما و همه جوامع دیگر نیازمندان مادی کم نیستند ، اما نیازمندان روحی و معنوی در هر جامعه ای به مراتب بیش تر از نیازمندان مادی اند . این گونه هزینه ها اگر به شکلی انجام شود که موجب جلب قلوب و ایجاد انس توده ها با حرم ها و توجه به آن امام معصوم گردد ، در نتیجه نیاز روحی اقشار گوناگون را برطرف نماید ، ارزشمند تر از رفع برخی نیازهای مادی آنان است ؛ هرچند توجه به همه ضرورت ها در کنار هم شدنی و لازم است .
4- بخش اعظم طلاکاری ها و تزیینات توسط مردم انجام می شود . ناشی از طلا و جواهراتی است که توسط مردم از همه اقشار اهدا میشود، در نتیجه در این نوع هدایا که به شکل نذر و یا وقف صورت می پذیرد ، متولی امور حق تصرف متفاوت و دل خواسته ندارد . مامور به صرف اموال در همان مورد نذر است ، البته اگر خلاف شرع و عقل نباشد .
5- از آن جا که هزینه ها ناشی از اموال دولتی و عمومی یا وجوهات دینی نبوده ، بلکه هدایای مردمی پایه اصلی هزینه ها را تشکیل می دهد ، معمولا این تصور هم برای توده جامعه به وجود نمی آید که چرا این همه هزینه برای زیبایی و تزیین این مکان ها صرف شده است ، بلکه خود مردم مایل به مشارکت در این امور هستند . مردم اجازه نمی دهند که پول شان در راه دیگری هزینه شود.
برخلاف تصور بسیاری از ما امامان معصوم زندگی فقیرانه و مشقت باری نداشتند ، البته ساده زیستی در همه حال پسندیده است . در امامان ما هم وجود داشته اما به جز برخی حضرات معصومین که در صدر اسلام و در شرایط سخت جامعه می زیسته اند ، چنان که در تاریخ نقل شده، باقی امامان زندگی محترم و با جلالتی داشتند . دارای منزل وسیع و غلام و کنیز بوده و فعالیت های تجاری و کشاورزی و... داشتند .
این موارد نشان می دهد که در نوع زندگی این بزرگواران هم در عین توجه به فقرا و مساکین ، شان و جایگاه و موقعیت اجتماعی -با توجه به اوضاع عمومی جامعه- مورد توجه قرار می گرفت و از این گونه امور غفلت نمی شد .برای آگاهی بیش تر به، سیره پیشوایان از مهدی پیشوائی ،مراجعه نمائید .
پی نوشت ها:
1. حج(22) آیه 32 .
2 . شورى ،ایه 23 .
