شفاعت در عالم برزخ/عالم قبر/نماز

پرسش 1:
آيا شفاعت در عالم برزخ است يا فقط خاصه عالم بعث است؟
پاسخ:
با سپاس و تشکر از ارتباط تان با مرکز
شفاعت داراي دو معناي عام و خاص است. حال براي روشن تر شدن بحث بايد ديد مراد از شفاعت به كدام معنا است.
شفاعت به معناي عام قرار گرفتن دو چيز در كنار هم و موجودي قوي‌تر و برتر، در كنار موجود ضعف تر و كمك كردن به او براي پيمودن مراتب كمال است.‌(1)
با اين نگاه‌، شفاعت در هر سه عالم‌، دنيا، برزخ و آخرت‌، صورت مي‌پذيرد. قرآن مي‌فرمايد:
"وَلَوْ أَنَّهُم‌ْ إِذ ظَّـلَمُوَّاْ أَنفُسَهُم‌ْ جَآءُوكَ فَاسْتَغْفَرُواْ اللَّه‌َ وَاسْتَغْفَرَ لَهُم‌ُ الرَّسُول‌ُ لَوَجَدُواْ اللَّه‌َ تَوَّابًا رَّحِيمًا؛(2)
اگر آن‌ها هنگامي كه به خود ستم كردند، به نزد تو مي‌آمدند و از خدا طلب آمرزش مي‌كردند و پيامبر براي آن ها استغفار مي‌كرد; خدا را توبه‌پذير و مهربان مي‌يافتند."
استغفار حضرت يعقوب(ع) براي فرزندانش‌ نوعي شفاعت است كه در دنيا رخ داده است:
"قالَ سَوْفَ أَسْتَغْفِرُ لَكُمْ رَبِّي إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيم(3)؛
به زودى براى شما از پروردگارم آمرزش مى‏طلبم، كه او آمرزنده و مهربان است".
اما در مورد شفاعت به معناي خاص كه ائمه ‌و صلحا از گنهكاران شفاعت مي‌كنند، اين نوع شفاعت مربوط به قيامت است‌. مرحوم علامه طباطبايي‌ مي‌فرمايد:
شفاعت در آخرين موقف از مواقف قيامت ‌است تا بدين وسيله گنهكار وارد دوزخ نشود يا به كمك شفاعت او، بعضي از كساني كه وارد دوزخ‌ شده اند، خارج شوند.(4)
رواياتي از ائمه معصوم‌ نيز، موئد اين بيان مي باشد، چنان كه از امام صادق‌(ع)نقل شده است :
"و الله ما اخاف عليكم إلاّ البرزخ فاذا صار الامر الينا فنحن اولي بكم‌"(5) ؛به خدا سوگند! تنها از برزخ بر شما مي‌ترسم‌، ولي هنگامي كه كار به دست ما آيد، ما به شما سزاوارتريم‌(يعنى آن گاه كه در قيامت اجازه شفاعت به ما بدهند، غير از شما را مقدم نمى‏داريم‏) .

پي نوشت ها:
1. مكارم شيرازي، پيام قرآن،چ دارالكتب الاسلاميه،قم ،بي تا ،ج 6،ص 256 .
2. نسأ(4)آيه 64‌.
3-يوسف(12)آيه 98.
4- موسوى همدانى ، ترجمه تفسير الميزان، چ دفتر انتشارات اسلامى ،قم، 1374ش، ج 1، ص 264.
5-مجلسي،بحارالانوار، چ الوفاء -بيروت، 1404ق، ج 6، ص 214 .

‏
‏

پرسش 2:
عالم قبر و يا بعد مرگ و قبل دفن عالم برزخ است؟يا خير؟
پاسخ:

سوال دقيقا مشخص نيست. اگر سوال اين است كه بعد از مرگ و قبل از دفن جزء عالم برزخ است يا خير، بايد گفت: عالم برزخ بنا بر تعريف، عالمي است که بين دنيا و آخرت است، پس در دنيا قرار ندارد. هنگامي که روح از بدن جدا مي شود، پيش از آن که بار ديگر در قيامت به بدن اصلي باز گردد، در عالَمي که ميان اين دو عالم است و برزخ ناميده مي شود، قرار خواهد داشت.بلافاصله بعد از مرگ و جدا شدن روح، انسان وارد عالم برزخ مي شود، چه دفن شده و چه دفن نشده باشد.
قرآن در باره عالم برزخ مي گويد: "هنگامي که مرگ يکي از انسان ها فرا مي رسد (تقاضا مي کند) پروردگارا! مرا به دنيا برگردان تا اعمال صالحي را که ترک کرده بودم، انجام دهم. (در پاسخ به وي گفته مي شود) بس کن، هرگز بازگشتي براي تو نيست و اين سخن بي اساسي است که او بر زبان جاري مي کند، پس از زندگي دنيوي آنان،‌حيات برزخي است که تا قيامت ادامه دارد".(1)
اين آيه که ندامت شديد مُرده و تقاضاي بازگشت دوباره‌ وي را براي جبران گذشته خاطر نشان مي کند، بر جهان برزخ که فاصله بين عالَم دنيا و قيامت است،‌دلالت دارد. نيز نشان مي دهد كه انسان بعد از مرگ به اين عالم منتقل
مي شود.
در روايتي از امام صادق(ع)مي‏خوانيم: "من از برزخ درباره شما مي‏ترسم". راوي گفت: برزخ چيست؟ فرمود: "برزخ قبر است از زماني که انسان مي‏ميرد تا روز قيامت"(2)
روايت هم به مطلب بالا صراحت دارد؛ هم به اين نکته اشاره دارد که منظور از واژه قبر در رواياتي که بيانگر اتفاقات بعد از مرگ (مثل سوال نکير و منکر، فشار قبر و....) هستند، عالم برزخ است، نه قبر و گودال خاکي.
پي نوشت ها:
1. مؤمنون(23) آيه 99 - 100
2 .كليني، الکافي، دار الكتب الاسلاميه، تهران، 1365ه.ش ،ج3 ص 243
پرسش 3:
در نماز ظهر و عصر روايتي بر خواندن حمد و سوره با صداي بلند در روز جمعه وجود دارد؟
پاسخ:

شيخ حر عاملي بابي با عنوان بَابُ اسْتِحْبَابِ الْجَهْرِ يَوْمَ الْجُمُعَةِ فِي الظُّهْرِ وَ الْجُمُعَةِ گشوده است :
مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ بِإِسْنَادِهِ عَنْ حَمَّادِ بْنِ عُثْمَانَ عَنْ عِمْرَانَ الْحَلَبِيِّ قَالَ سُئِلَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ عَنِ الرَّجُلِ يُصَلِّي الْجُمُعَةَ أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ أَ يَجْهَرُ فِيهَا بِالْقِرَاءَةِ قَالَ نَعَمْ وَ الْقُنُوتُ فِي الثَّانِيَةِ؛
عمران حلبي گويد : از امام صادق در باره کسي که نماز روز جمعه را چهار رکعتي (فرادي ) مي خواند، پرسيده شد که آيا قرائت را بلند بخواند ؟ فرمود : بله .
مُحَمَّدُ بْنُ يَعْقُوبَ عَنْ عَلِيِّ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ حَمَّادٍ عَنِ الْحَلَبِيِّ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ عَنِ الْقِرَاءَةِ فِي الْجُمُعَةِ إِذَا صَلَّيْتُ وَحْدِي أَرْبَعاً أَجْهَرُ بِالْقِرَاءَةِ فَقَالَ نَعَمْ وَ قَالَ اقْرَأْ سُورَةَ الْجُمُعَةِ وَ الْمُنَافِقِينَ فِي يَوْمِ الْجُمُعَةِ؛
حلبي گويد : از امام صادق در باره قرائت در نماز روز جمعه پرسيدم، در صورتي که فرادي و چهار رکعتي بخوانم، آيا بلند بخوانم فرمود : بله. (1)
پي نوشت :
1.وسائل الشيعة، شيخ حر عاملي ج‏6، ص 160.
پرسش 4:
آيا ائمه در عالم قبر شفاعت دارند يا خير؟
پاسخ:
در سوال قبل پاسخ داده شد .