در مورد احکام

پرسشگر گرامی با سلام و سپاس از ارتباط تان با این مرکز
از طرح صالحین اطلاعی نداریم. لطفا توضیح دهید تا پاسخ واضح بگیرید . اما دو نکته دیگری را نوشته ای :
1- برای فردی که هیچی از احکام نمی داند چه بگویید .
2- چطوری بتونم مربی خوبی بشم :
الف- برای افرادی که از احکام چیزی بلد نیستند، لازم است از احکام تقلید، وضو و مختصری از احکام غسل و تیمم، سپس طرز خواندن نماز فرادی و جماعت، قرائت و اذکار نماز ( حمد و سوره و تسبیحات و ذکر رکوع و سجود )، واجبات رکنی و غیر رکنی و فرق بین آن ها با شیوه ای متناسب با سن و سطح فکر و معلومات مخاطب گفته شود . جهت تنوع و خسته نشدن گاهی برخی از روایاتی که در مورد ثواب همیشه با وضو و طهارت بودن، بدون طهارت نمی شود به اسم خدا و انبیا و ائمه و خطوط قرآن دست زد، هم چنین آیات و روایاتی در مورد اهمیت نماز و تأثیر آن در جسم و روح و در سرنوشت انسان و در زندگی دنیا و عالم آخرت گفته شود . ترک نماز یا سستی و سهل انگاری در خواندن نماز و سبک شمردن آن چه عواقبی در پی دارد ،همراه با داستان های مناسب برای شان گفته شود. کتاب های زیر جهت مطالعه پیشنهاد می شود .
1- نخستین گام در نماز، اثر غلامعلی نعیم آبادی ، گنج معرفت
2-پرتوی از اسرار نماز ، محسن قرائتی، ستاد اقامه نماز
3- سیری در اسرار نماز ، عقیقی بخشایشی ، نشر نوید اسلام - قم
4- نماز از دیدگاه قرآن و حدیث، موسوی لاهیجی ، انتشارات جامعه مدرسین ، قم
ب- اما چطوری بتونم مربی خوبی بشم :
موفقیت هر معلم و مربی در گرو اجرای اموری است. فقدان هر یک از آن مؤلفه ها درجه موفقیت معلم و مربی را کاهش می دهد . اداره کلاس و شیوه برخورد با دانش آموزان راهنمایی و متوسطه یک سری مهارت های عام دارد که در همه کلاس ها ی روستایی و شهری ،با تربیت خانوادگی و فرهنگ اجتماعی و دینی بالا، متوسط یا پایین آن مهارت ها به کار گرفته می شوند . یک سری مهارت ها و دستور عمل های روان شناسی خاص هست که معلم و مربی باید با مخاطب شناسی درست و ارزیابی میزان رشد شخصیت فکری و فرهنگی ، فردی و اجتماعی ، دینی و ملی مخاطبان، مهارت ها را به کار ببرد .
بدیهی است که معلم و مربی نمی تواند نسخه واحد و یکسانی برای اداره همه کلاس ها و شیوه برخورد با همه مخاطبان و دانش آموزها داشته باشد .
اجرای دقیق مهارت های عام و خاص در صورتی نتیجه بخش و مؤثر خواهد بود که با تمام مؤلفه های تأثیر گذار هماهنگ باشد. اجرای برخی از آن ها و بی توجهی به برخی دیگر سبب بی اثر یا کم اثر شدن مهارت های اِعمال شده می گردد.
مؤلفه های تأثیر گذاری که موفقیت معلمان و مربیان تربیتی به آن بستگی دارد، عبارتند از :
1- میزان انگیزه، هدفمندی و احساس مسئولیت .
2- میزان پیگیری، سختکوشی و دردمندی .
3- نظم و انضباط فردی، اجتماعی و شغلی .
4- علم و آگاهی و تخصص و مهارت در رشته و موضوعی که تدریس می کند. زیرا مخاطب شما همین که احساس کند اطلاعات لازم را ندارید، رغبت و حوصله شنیدن و گوش دادن به حرف های تان را نخواهد داشت. در نتیجه کنترل کلاس از دست تان خارج می شود .
5- آگاهی از آداب و وظایفی که معلم و مربی نسبت به دانش آموزان و مخاطبان خود دارد و رعایت و اجرای آن .
6- داشتن و به کارگرفتن مهارت لازم در شیوه تدریس:
موضوعات مختلف ، مخاطبان متفاوت، شرایط سنی ، فکری و فرهنگی، زمان تدریس، فضای فیزیکی محیط و کلاس شیوه های متفاوتی را برای تدریس می طلبد. گاهی به شیوه سخنرانی و معلم محوری، گاهی با شیوه کتاب محور و گاهی با شیوه مخاطب محور باید تدریس کرد . گاهی باید از برهان و استدلال و فعال سازی مغز و تفکر مخاطب بهره جست. گاهی روی موج حماسه، عواطف و احساسات باید مانور داد. گاهی از داستان و قصه، یا از مثال و ضرب المثَل و یا جوک گفتن باید استفاده کرد، تا توانست کلاس فعال و با نشاطی داشت. در غیر این صورت دانش آموزان زود احساس خستگی خواهند کرد و شروع می کنند با هم حرف زدن یا شلوغ کردن و اذیت نمودن معلم ،
پرسشگر محترم !
بحث تفصیلی همه این موضوعات از رسالت پاسخگویی این مرکز خارج است، از این رو به بیان برخی ویژگی هایی و مسؤلیت ها، بسنده می کنیم . در پایان منابعی را جهت مطالعه و آگاهی بیش تر معرفی خواهیم کرد .
ا - انگیزه و هدف:
کسی می تواند مبلّغ پیام خدا باشد که سخنش نصح باشد، یعنی هیچ انگیزه ای جز خیر و مصلحت مردم نداشته باشد. سخنش از سوز دل برخیزد : «اِنَّ الْکَلامَ اِذا خَرَجَ مِنَ الْقَلْبِ دَخَلَ فِی الْقَلْبِ وَ اِذا خَرَجَ مِنَ اللِّسانِ لَمْ یَتَجاوَرِ الاَذانَ؛ (1)
سخنی که از جان برون آید، لاجرم بر دل می نشیند. سخنی که فقط از زبان بیرون بیاید و دل از آن بی خبر باشد، از گوش های مردم تجاوز نمی کند».
ب- به کارگیری روش های نو:
در حال حاضر با توجه به تغییرات پر شتابی که در عرصه فرهنگ و ادبیات مخاطبان به ویژه بین نسل جوان ایجاد شده، برای جذب جوانان باید ارائه پیام‌ها را متناسب با شعور حاضر و کنونی تنظیم کرد. نسل کهن، باید در بستر زمان حضور یابد . نیازهای نسل نو جامعه را همواره در نظر داشته باشد.
پ- معلم و مربی باید هادی ِعامل باشد تا دانش آموزان در کلاس به او مجال تدریس و سخن گفتن بدهند .
خواسته اسلام و نظام تربیتى آن از معلمان ، مربیان و مصلحان جامعه آن است که براى هدایت و تربیت مردم، به تبلیغ و ارشاد گفتارى بسنده نکنند. پیش از همه، خود را به لحاظ اخلاقى و رفتارى، به ‏گونه‏اى بر اساس تعلیمات و معارف قرآنى بسازند، که با کردار شایسته و فضایل اخلاقى خویش، دعوت کننده امت به سوى اصلاح بوده و الگوى حسنه‏اى، براى سایر مردم باشند.
امام صادق(ع) مى‏فرمایند: «اِنَّ الْعالِمَ اِذا لَمْ یَعْمَلْ بِعِلْمِهِ زَلَّتْ مَوْعِظَتُهُ عَنِ الْقُلُوبِ کَما یَزِلُّ الْمَطَرُ عَنِ الصَّفا؛(2)
هر گاه عالم به مقتضاى علم خویش عمل نکند، اثر حرف ها و موعظه‏اش همچون آب باران روى سنگ صاف است .همان گونه که آب روی سنگ صاف باقی نمی ماند، حرف های گوینده ای که خود عمل نمی کند، بی اثر است و زود از قلب هاى مخاطبین محو خواهد شد».
باز در حدیث دیگرى حضرت فرمود:
«کُونُوا دُعاةَ النَّاسِ بِأَعْمالِکُمْ وَ لا تَکُونُوا دُعاةً بِأَلْسِنَتِکُمْ؛ (3)
به وسیله کردار شایسته و اعمال نیک خود راهنما و راهبر مردم به سوى فضیلت ها شوید . تنها دعوت‏گر زبانى نباشید».
بر این اساس لازم است مربیان و معلمان به ویژه معلمان رشته معارف اسلامی نکات زیر را توجه و به آن عمل کنند .
اول: نکاتی مربوط به شخص معلم و مربی :
1- برخوردار از آراستگی ظاهر باشد.
2- خود ساخته و مهذب باشد.
3- وقار و ادب در وجودش نمودار باشد.
4- زهد و ساده زیستی را رعایت نماید.
5- بهره کافی از حکمت و معارف داشته باشد.
6- به آنچه می گوید، باور داشته و عمل نماید.
دوم: نکاتی مربوط به محتوای سخن معلم:
1- آموزنده و مفید باشد؛
2- در انتخاب و گزینش خوش‏ذوق باشد؛
3- نظم و تناسب در کلام را رعایت کند؛
4- عباراتش بلیغ و رسا باشد؛
5- تعبیراتش خوش آهنگ، نرم و دلنشین باشد؛
6- استوار و توجیه‏پذیر باشد؛
7- در مجموع جذّاب و گیرا باشد؛
8- در انسان انگیزه ایجاد کند.

ت- مخاطب شناسی:
یکی از سؤالات مهم در شیوه تربیت، هدایت و راهنمایی جوانان و نوجوانان و جذب آنان به سوی ارزش‌های دینی این است که:
- آیا در جذب و هدایت آنان باید بر اصول عقلی و استدلالی تکیه نمود؟
- یا مبنای کار و فعالیت را فطرت و درون انسان قرار داد و با تسخیر دل و درون آنان و بیدار ساختن استعداد‌های خدادادی‌شان آنان را به سوی اخلاق و عرفان سوق داد ؟
یا مدار و محور کار تربیت و جذب جوانان به سوی دین را، عواطف و احساسات جوانان قرار دهیم؟
همه می‌دانیم که جوانان از جنبه‌های گوناگون: فردی، خانوادگی و جنسی، احوال گوناگون روانی و کثرت طلبی‌های مادی و معنوی دارند.
جوان‌ها مثل دانه‌های چوب کبریت نیستند که همه یک اندازه و یک شکل باشند و بشود آن ها را قالبی در قوطِی‌های همشکل بسته بندی یا دسته بندی کرد. هر آدمی برای خودش عالمی است. بنا بر این نمی‌شود یک نسخه کلی برای همه جوانان یا نوجوانان نوشت.
در امر تربیت و جذب و هدایت جوانان و نوجوان باید از همه عناصر و شیوه ها بهره جست، هم از عقل استفاده کرد ، هم از نقل و حدیث و روایت، هم از اخلاق و عرفان، نیز احساسات و عواطف درونی باید بهره گرفت، لیکن میزان استفاده از هر یک از عناصر بر حسب سن و دوره و مایه‌های اولیه تربیتی و حتی خصوصیات شخصی و فردی متفاوت است. نمی‌توانیم در صد بهره وری از این عناصر را در دوره ابتدایی یا دوره راهنمایی یا متوسط و بالاتر را یکسان بگیریم.
ث - درک زبان، منطق و احساسات جوانان و نوجوانان
بزرگ‌ترین مشکل رهبری نسل جوان، در نفهمیدن زبان و منطق او، احساسات ویژه و خواسته‌های واقعی و ادراکات خاص جوانی است، بنابر این برای پاسخگویی به نسل جوان و رهبری آنان به سوی دین و ارزش‌های معنوی، ابتدا باید "آنان را شناخت". احساسات پرشور جوانی‌شان را درک نمود. نقاط قوّت و مثبت روحیات، اخلاق و عملکرد‌های آنان را دریافت، نیز جهات ضربه‌پذیری و منفی آنان را فهمید. روی نکات مثبت تکیه کرد. با دادن شخصیت وکرامت بر آنان، در دل شان نفوذ کرد.
ج- اجتناب از افراط و تفریط
در هدایت نسل جوان همان گونه که باید به سلیقه‌ها و علاقه‌های آنان توجه کرد و امر رشد و تربیت آنان را با مقتضیات ذات و جوهره‌شان هماهنگ ساخت، باید از ایجاد شخصیت کاذب و توقع بی جا پرهیز نمود.
برخورد با نسل جوان باید بر اساس واقع بینی، منطق و به دور از افراط و تفریط باشد. نه برخورد تند و خشن و غیر منطقی و سرکوب احساسات آن‌ها ؛ نه برخوردهای غیر واقعی که همه خواسته‌های جوانان را درست و بر حق بدانیم و در آنان رشد کاذب و توقع نابجا ایجاد کنیم، بلکه باید متناسب با ذات و جوهره او و با استفاده از سلایق و علایق او، امر هدایت نسل جوان را دنبال کنیم.

چ - تبیین اهداف دین و خوشایند سازی :
دین نیاز به تبلیغ به مفهوم رایج امروزی ندارد، بلکه نیاز به معرفی صحیح دارد. امروزه تبلیغ برای جنس و کالایی مورد دارد که نمی‌تواند خود را نشان دهد، از این رو پیش از آن که بگوییم دین اسلام جامع ترین، کامل ترین و نیکوترین دین ها است، باید بگوییم دین اسلام چیست و اهداف آن کدام است؟ چه نقشی در زندگی مادی و معنوی انسان دارد ؟
اگر حقیقت دین و نقش آن در خوشبختی انسان و اصلاح معاش و معادش به درستی تبیین گردد، فطرت دین گرا و خدا جویی جوانان آن را به راحتی می‌پذیرند.
کتاب­های مفیدی دراین موضوع نوشته شده است از جمله :
1- آداب تعلیم و تعلّم در اسلام، شهید ثانی، ترجمه دکتر سید محمد باقر حجتی.
2- ویژگی های معلم خوب، اسماعیل نوری.

موفق باشید .
پی نوشت ها :
1.ورام بن ابی فراس ، مجموعه ورام ، مکتبه الفقیه ، قم ، ج2 ، ص.152.
2. ثقه الاسلام كليني، الكافي، دار الكتب الاسلاميه، طهران، 1365 ه.ش ،ج‏1، ص‏44.
3.العلامه المجلسي، بحار الانوار، مؤسسه الوفاء، بيروت، 1404 ه.ق .ج67 ، ص309.