چرا خداوند نمیخواهد تا همه مردم ایمان بیاورند؟

پرسشگر گرامي با سلام و سپاس از ارتباطتان با اين مركز
« وَ لَوْ شَاءَ رَبُّكَ لاََمَنَ مَن فىِ الْأَرْضِ كُلُّهُمْ جَمِيعًا أَ فَأَنتَ تُكْرِهُ النَّاسَ حَتىَ‏ يَكُونُواْ مُؤْمِنِين؛
اگر پروردگار تو مى‏خواست، تمام كسانى كه روى زمين هستند، همگى به (اجبار) ايمان مى‏آوردند . آيا تو مى‏خواهى مردم را مجبور سازى كه ايمان بياورند؟! (ايمان اجبارى چه سودى دارد؟!»
هدایت و گمراه کردن الهی بر دو قسم است:
1- ابتدایی
2- جزایی (پاداشی و کیفری)
- هدایت ابتدایی از اوصاف حضرت حق می‏باشد که خداوند می فرماید :
" راه را به او (انسان) نشان دادیم، خواه شاکر باشد (و پذیرا گردد) یا ناسپاس!"(1)
خدا راه راست و مسیر صحیح را به انسان نشان می‏دهد و به اصطلاح "ارائه طریق" می‏کند. اضلال ابتدایی (گمراه کردن بندگان) نمی‏تواند در حق خداوند صحیح باشد و فقط هدایت می کند. بدین معنا که خدا با وضع قوانین بد و باطل و عدم بیان حقیقت و رها کردن آدمی به حال خود، زمینه گمراهی انسان در طول حیاتش را فراهم سازد. اضلال ابتدایی از خدا نفی می‏گردد . خدا انسان را در مسیر سعادت راهنمایی کرده ، راه خوشبختی و کمال را به او نشان داده است (هدایت ابتدایی).
اما قسم دوم از هدایت و ضلالت ، هدایت جزایی (پاداشی و کیفری) است. هدایت پاداشی آن است که بنده بعد از هدایت ابتدایی که از خداوند دریافت کرد، با حسن اختیار، حق را پذیرفته و به آن عمل کرده ، ضمن ایمان به خدا، در مسیر بندگی قدم بر دارد. در مورد این شخص خدا هدایتی ویژه با نام "هدایت پاداشی" دارد که به معنای رساندن به هدف و مقصد نهایی می‏باشد.
پس در حقیقت بنده با ایمان خود زمینه این نوع هدایت را با اعمال صالح فراهم می‏سازد. با این توضیح منافاتی بین این نحوه از هدایت الهی و اختیار انسان یافت نمی‏شود. خدا می‏فرماید: "کسی که اهل تقوا و پرهیزگاری باشد و جزای نیک (الهی) را تصدیق کند، او را در مسیر آسانی قرار می‏دهیم".(2)
اضلال کیفری آن است که انسان بعد از هدایت ابتدایی الهی و فرستادن کتب آسمانی و پیامبران و امامان، باز کفر ورزیده و در راه الهی قدم برندارد و به حق رهنمون نشود. در این صورت با اضلال کیفری الهی از این شخص سلب توفیق شده ، رحمت خاص الهی که ویژه صالحان است، از او منع می‏شود و این دقیقاً معنای "یضلّ من یشاء" می‏باشد. خدا می‏فرماید: "اما آن کس که بخل ورزد و بی نیازی طلبد و پاداش (نیک) الهی را انکار کند، به زودی او را در مسیر دشواری قرار می‏دهیم". (3)
در حقیقت این اشخاص با اختیار خود زمینه شقاوت را فراهم ساخته‏اند. (4)
در آیات زیر دقت کنید :
"فی قلوبهم مرض فزادهم الله مرضا"(5)
"یضل به کثیرا و یهدی به کثیرا و ما یضل به الا الفاسقین"(6)
"کذالک یضل الله من هو مسرف مرتاب"(7)
در همه آیات فوق اول گمراهی اختیاری خود کافران ذکر شده ، بعد گمراهی کیفری خداوند یاد آوری گردیده . در مورد هدایت نیز همین گونه است . اول هدایت اختیاری خود افراد و بعد هدایت پاداشی خداوند :
"یزید الله الذین اهتدوا هدی"(8)
"و من یؤمن بالله یهد قلبه"(9)
بنا بر این خدا خواسته همه انسان ها به اختیار خود ایمان بیاورند . همه را به راه ایمان هدایت کرده است . آنان که راه گمراهی پیش بگیرند ، عنایات خود را از آنان دریغ می دارد . آنان به کفر و گمراه کردن بیش تر فرو می روند. دریغ داشتن هدایت و گمراه کردن ، کیفر و نتیجه سرپیچی از فرمان خداست اما آنان که به دعوت خدا لبیک بگویند، به عنایات خدا نایل شده و بر ایمان شان افزوده گردیده و هدایت پاداشی دریافت خواهند داشت.
بعضی از مفسران در توضیح این موضوع گفته‏اند:
همیشه اعمال و کردار انسان، نتایج و ثمرات و بازتات خاصی دارد، از جمله این که اگر عمل نیک باشد، نتیجه آن، روشن بینی و توفیق و هدایت بیش تر به سوی خدا و انجام اعمال بهتر است. اگر دنبال زشتی‏ها برود، تاریکی و تیرگی قلبش افزون می‏گردد و به سوی گناه بیش تر سوق داده می‏شود . گاه به سرحد انکار خدا می‏رسد:
"و ما یضلّ به الا الفاسقین؛ خداوند گمراه نمی‏کند جز افراد فاسق و بد کردار را". بنابراین انتخاب راه خوب یا بد، از اول در اختیار ما است.
هدایت الهی قراردادن راه سعادت و خوشبختی و کمال در مسیر کسانی است که به دنبال هدایت‏اند . ضلالت، آماده کردن راه گمراهی و باز بودن آن از طرف خداوند، برای کسانی است که به دنبال ضلالت‏اند . چون هر چه در ملک الهی جریان دارد، به اراده خداوند است، پس ضلالت و هدایت کسانی که راه هدایت و ضلالت را انتخاب نموده‏اند، به اراده خداوند تحقق می‏یابد.
پی‏نوشت‏ها:
1. انسان(76) آیه 3.
2. لیل (92) 5 و 7.
3.همان، 8 و 10.
4. جوای آملی ، تفسیرتسنیم، مرکز نشر اسراء،نوبت اول، 1380ش، ج‏2، ص 520.
5. بقره(2)،آیه 10.
6.همان،آیه26.
7. غافر(40)،آیه34.
8.مریم(19)،آیه76.
9. تغابن(64)،آیه11.