اطلاعات عمومی

پرسشگر گرامي با سلام و سپاس از ارتباطتان با اين مركز
سادات و علویان در طول تاریخ دارای نمادها و شعارهایی بوده‏اند، که با آن ها شناخته می‏شده‏اند. آن ها جهت اثبات انتساب خود به اجداد و موقعیت اجتماعی شان از نشانه هایی استفاده می‌نمودند که ثبت اسامی آنان در دفتری مخصوص به نام نقابت و یا آویختن گیسوان بلند تافته در طرفین صورت شان از جمله علائم و نشانه‌های سادات علوی بود .(1)
البته درباره استفاده سادات از رنگ‏های سیاه به عنوان شعار، تحلیل‏های گوناگونی وجود دارد. برخی عقیده دارند: استفاده از عمامه سیاه به عنوان علامت سیادت، از سوی وارثان مظلومیت امام حسین(ع) که مدام در حال سوگواری در رثای جدشان می‏باشند ، مرسوم شد که تاکنون نیز در ایران و بیش‏تر مناطق شیعه‏نشین جهان، رواج دارد. شاید بدین جهت باشد عباسیان که در صدد خون خواهی شهیدان کربلا و انتقام از بنی امیه قیام کردند، با پرچم سیاه خودشان را نشان دادند . لشکریان ابو مسلم خراسانی را سیاه جامگان می‌خوانند.
در زمان عباسیان سادات عباسی را با عمامه و لباس سیاه می‌شناختند . سادات طالبی و علوی را با لباس و عمامه سبز . مامون عباسی لباس رسمی را از سیاه به سبز تبدیل نمود تا وانمود نماید که سیاست من به نفع طالبیان است. اما بعد امام هشتم را به شهادت رساند . بار دیگر لباس و عمامه سیاه را رسمیت بخشید.
برخی استفاده سادات از عمامه سیاه را به معنای پیروی از جد بزرگوارشان حضرت رسول اکرم(ص) می‏دانند. سادات جهت انتساب خود به پیامبر و اثبات سیادت خود از عمامه سیاه استفاده می‌نمودند. روایات زیادی مبنی بر استفاده پیامبر از عمامه سیاه وجود دارد.
شمس‏الدین ذهبی در کتاب سیر اعلام النبلا در مورد سیاه بودن عمامه حضرت، پنج روایت از صحاح سته و سایر منابع ذکر می‏کند که برای رعایت اختصار، به ذکر دو روایت اکتفا می‏شود:
جابربن عبدالله، می‏گوید: اًِّنَّ النّبی(ص) دَخَلَ مَکة یوْمَ الفَتْحِ وَ عَلَیهِ عَمامةً سَوداءَ؛(2) پیامبر در روز فتح مکه وارد شهر شد، در حالی که عمامه سیاه بر سر داشت.
عمرو بن حریث می‏گوید: رَأَیتُ النّبی (ص) عَلَی المِنْبَرِ وَ عَلَیهِ عَمامةً سَوداء قَدْ أَرْخی طَرَفُها بَینَ کتْفَیهِ؛(3) پیامبر(ص) را روی منبر دیدم ،در حالی که عمامه سیاه بر سر داشت.
ابن عنبه در کتاب عمدة الطالب می‏نویسد که سید رضی در میان طالبیین، نخستین کسی بود که از علایم سیاه استفاده نمود: «وَ هُوَ أوَّلُ طالِبی جَعَلَ عَلَیهِ السَّوادُ».(4) از این عبارت فهمیده می‏شود که قبل از سید رضی سادات، از رنگ سیاه به عنوان شعار و علامت استفاده نمی‏کرده‏اند.
پس از سید رضی به مرور استفاده از رنگ سیاه به عنوان علامت سادات، در بین سادات و بنی هاشم مرسوم ‏شد. بنابراین استفاده از علامت سیاه در بین سادات از ابتدای قرن چهارم به بعد مرسوم گردیده است. قبل از سید رضی سادات، از رنگ سیاه استفاده نمی‏کردند. در عین حال در حال حاضر استفاده از عمامه سیاه یک سنت پذیرفته شده اجتماعی است. از نشانه‏های شناخته شدن علویین، از دیگران است.(5)
در هر حال:
در دوره خلفا سپاهیان عمامه سیاه بر سر می‌گذاشتند. بعضی از بزرگان از عمامه زرد استفاده می‌کردند.
عمامه سبز به نشان سادات طالبی و علوی تبدیل شد . هنوز هم در ایام خاص همانند عید غدیر خم سادات علوی و بنی فاطمه از این رنگ نمادین استفاده می‌کنند.
از قرن هشتم هجری در ایران تا به امروز عمامه سیاه و سبز مخصوص سادات و عمامه سفید مخصوص غیر سادات شده است.(6)
امروزه‌ روحانیت‌ از عمامه‌ استفاده‌ می‌کنند تا عملاً اثبات‌ کنند که‌ به‌ پیامبر اسلام‌ و معصومان‌ دیگری‌ اقتدا نموده‌اند. از سوی‌ دیگر عمامه‌ یکی‌ از شاخصه‌ هایی‌ به‌ حساب‌ می‌آید که‌ به وسیله‌ آن‌ می‌توان‌ کارشناسان‌ و متخصصان‌ دین‌ را شناخت‌ . پوشیدن‌ این‌ لباس‌ موجب‌ می‌شود که‌ روحانیت‌ شناخته‌ شده‌ و مردم‌ مسایل‌ دینی‌ و شرعی‌ خویش‌ را از آنان‌ پرسیده‌ و احکام‌ اسلامی‌ را از آنان‌ یاد گیرند. از جهت‌ دیگر به‌ جهت‌ شباهت‌ رساندن‌ به‌ لباس‌ پیامبر در جامعه‌ از قداست‌ برخوردار است‌.
پی‌نوشت‌ها:
1. عبدالجلیل قزوینی، کتاب نقض،بي تا،بي جا ،ص 629.
2. الطبقات الكبرى، محمد بن سعد، دار صادر - بيروت ،ج2،ص140.
3. ابن حجر، لسان الميزان، بيروت ، مؤسسة الأعلمي للمطبوعات - ج3،ص437، 1390 - 1971 م.
4.السيد الخوئي، معجم رجال الحديث،چاپ پنجم، 1413 - 1992 م،ج17،ص24.
5. همان، ج 16، ص 20.
6. دائرة المعارف فارسی، ج2، ص1769ذيل كلمه عمامه.