به نام خدا

پرسش 1:
به نام خدا
شرح : فلسفه گرفتن وضو چيست ؟
پاسخ:
با سلام و تشکر به خاطر ارتباط تان با اين مرکز.
درباره وضو ممکن است اسراري بسياري نهفته باشد، ولي در اين جا به چند نمونه از حکمت‌هاي آن اشاره مي‌گردد:
از حضرت امام هشتم نقل شده : همانا امر شده است به وضو تا آن که بنده پاک باشد. هنگامي که در مقابل خداوند مي‌ايستد و با او نجوا مي‌کند. حق تعالي او را بدين کار امر فرموده تا آن که در آنچه او را امر نموده ، مطيع او باشد. از همه نوع آلودگي پاکيزه باشد. همچنين وضو باعث رفع کسالت روحي و خواب‌آلودگي مي‌شود . انسان با وضو بدون کسالت و خواب ‌آلودگي در برابر خداوند مي‌ايستد و با او سخن مي‌گويد .
اما اينکه در وضو اعضاي خاصي بايد شکسته شود، براي آن است که انسان با صورت خود در برابر خدا خضوع مي‌کند . با دست خود از او در دعا چيزي طلب مي‌کند. با سر خود مقابل قبله قرار مي‌گيرد . با پاي خود مي‌ايستد و مي‌نشيند. (1)
از رسول خدا (ص) درباره حکمت وضو پرسيده شد، فرمود: چون شيطان آدم را وسوسه کرد و او نزديک آن درخت رفت و نظر به سوي آن نمود، آبرويش ريخت، پس برخاست و به سوي آن درخت روان شد و آن اول قدمي بود که به سوي کاري برداشته شد که از آن منع شده بود.
پس از آن با دست خويش آنچه در آن درخت بود، چيد و خورد، پس زينت و زيور از جسمش پرواز نمود. آدم دست خود را بالاي سرش گذاشت و گريه نمود، پس چون خداوند توبه او را قبول فرمود، بر او و ذريه اش واجب نمود که با وضو آن اعضا را پاکيزه نمايند. از اين رو شستن صورت در وضو براي آن است که به سوي درختي ممنوع نگاه کرده، شستن دست براي آن است که با دو دست ميوه ممنوعه را از درخت چيده و تناول کرده است. مسح براي آن است که دست خود را بر سر گذاشته ؛ مسح پا براي آن است که به سوي درخت ممنوعه قدم برداشته است. (2)
عارف سترگ و حکيم بزرگ معاصر امام خميني با اشاره به اين گونه روايات در تحليل مساله سخنان شنيدني و آموزنده‌اي دارد :
« در اين روايات اهل معرفت و اهل سلوک را متنبه نموده به اينکه در محضر مقدس حق تعالي ايستادن و مناجات با او آدابي دارد که بايد مراعات شود، حتي با ؟ صوري و ظاهري و کسالت چشم ظاهر و خواب‌آلودگي نيز نبايد در محضر او حضور پيدا نمايد تا چه رسد که دل معدن کثافات باشد، و بالجمله سالک الي الله بايد در وقت وضو متوجه شود به اينکه مي‌خواهد متوجه محضر مقدس حضرت کبريا شود، پس بايد دامن همت به کمر زند که طهارت ظاهري را به باطن سرايت دهد و قلب خود را که مورد نظر حق است، از غير او تطهير کند، از اين رو در روايات ياد شده آمده که چون اين اعضا دخالت در عبوديت حق دارد و از اين اعضا عبادت ظاهر شود ، تطهير آن ها لازم است». (3)
از مجموع آنچه ذکر شد به دست آمد که انسان مؤمن با وضو گرفتن مي‌خواهد حضور با طهارت در پيشگاه خداوند پيدا نمايد . در واقع مي‌خواهد بگويد : خداوندا ! صورت گناه‌آلود و دست گناه‌آلود و پاي گناه‌آلود خود را از هر گونه آلودگي پاک نموده و در حضور تو حاضر مي‌شوم.
استاد جوادي آملي ضمن تحليل مبسوط در اين باب با الهام از آموزه‌هاي ديني گفته است:
« معناي وضو گرفتن و شستن صورت و دست ها و مسح سر و پاها در وضو اسراري دارد، زيرا شستن صورت در وضو بدين معناست که خدايا! هر گناهي که با اين صورت انجام دادم ، آن را شستشو مي‌کنم که با صورت پاک به جانب تو عبادت کنم . با پيشاني پاک سر بر خاک بگذارم، شستن دست ها در وضو يعني خدايا! از گناه دست شستم و گناهاني را که با دستم مرتکب شده‌ام، دستم را تطهير مي‌کنم.
مسح سر در وضو يعني خدايا! از هر خيال باطل و هوس خام که در سر پرورانده‌ام ، سرم را تطهير مي‌کنم و خيال‌هاي باطل را از سر خود ؟ مي‌نمايم. مسح پا يعني خدايا !از جاي بد رفتن پا مي‌کشم . پا را از هر گناهي که با آن انجام داده‌ام ، تطهير مي‌کنم. از اين رو در روايات تاکيد شده راز وضو گرفتن و مسح و مانند آن، اين است که انسان با اعضاي پاک متوجه خداوند گردد ». (4)
همه اين مسائل حکمت ها و برخي آثار وضو است. در کنار همه اين ها وضو عبادتي است که ما بدان تکليف شده ايم . به عنوان تسليم در برابر خداوند آن را انجام مي دهيم حتي در مواقعي که همه نتايج و فوائد ذکر شده قبل از وضو هم وجود داشته باشد .

پي نوشت ها:
1. عيون اخبار الرضا، ج2 ،ص 104 ،باب 34 ،حديث 1 ،نشر المطبعه العلميه، قم 1363 ش.
2. علل الشرايع، ج 1 ،ص 280، باب 191، حديث 10، نشر مکتبه الحيدريه، نجف 1385 ق.
3. آداب الصلوه، ص 67 ، نشر مؤسسه آثار امام خميني 1373 ش.
4. اسرار عبادات، ص 20 ، نشر الزهراء، قم 1376 ش.

پرسش 2:
نماز شب به چه صورت مي باشد؟
پاسخ:
نماز شب 11 رکعت است. 8 رکعت به نيت نافله شب، به صورت 4 تا دو رکعتي مانند نماز صبح خوانده مي‏شود و 2 رکعت به عنوان نماز شفع مانند نماز صبح و يک رکعت به نيت نماز وتر خوانده مي‏شود. در نماز وتر بعد از خواندن سوره حمد، 3 مرتبه سوره قل هو الله احد و يک مرتبه قل اعوذ برب الناس و يک مرتبه قل اعوذ برب الفلق خوانده مي‏شود، سپس دست به قنوت برداشته مي‌شود. در قنوت نخست هفت مرتبه دعاي « ربِّ هذا مقام العائذ بِک مِنَ النّار»خوانده شود . بعد 40 مؤمن (يا مؤمنه ) را دعا کنيد مثلا بگوييد : اللهم اغفر لِامام خميني ،اللهم اغفر لِفلاني و بعد 70 مرتبه استغفر الله ربي و اتوب اليه مي‏گوييد . سپس 300 مرتبه العفو العفو گفته مي‏شود، بعد رکوع و سجده‏ها و تشهد و سلام را به جا مي‏آوريد.
وقت نماز شب از نيمه شب است تا اذان صبح.(1)
پي‌نوشت‌:
1. تحريرالوسيله، ج 1، ص 136.

پرسش 3:
آيا در قرآن به صراحت گفته شده که مردان مي توانند چند همسر اختيار کنند؟
پاسخ:
در قرآن جواز چند همسري به صراحت آمده است:
وَ إِنْ خِفْتُمْ أَلاَّ تُقْسِطُوا فِي الْيَتامى‏ فَانْکِحُوا ما طابَ لَکُمْ مِنَ النِّساءِ مَثْنى‏ وَ ثُلاثَ وَ رُباعَ فَإِنْ خِفْتُمْ أَلاَّ تَعْدِلُوا فَواحِدَةً أَوْ ما مَلَکَتْ أَيْمانُکُمْ ذلِکَ أَدْنى‏ أَلاَّ تَعُولُوا؛(1)
اگر مى‏ترسيد که (هنگام ازدواج با دختران يتيم،) عدالت را رعايت نکنيد، (از ازدواج با آنان، چشم‏پوشى کنيد و) با زنان پاک (ديگر) ازدواج نمائيد، دو يا سه يا چهار همسر . اگر مى‏ترسيد عدالت را (درباره همسران متعدد) رعايت نکنيد، تنها يک همسر بگيريد، يا از زنانى که مالک آن هائيد، استفاده کنيد، اين کار، از ظلم و ستم، بهتر جلوگيرى مى‏کند.
اين آيه صراحت دارد کساني که بر اجراي عدالت بين همسران اطمينان دارند، مي توانند به چند زني اقدام کنند.
اما آيه دومي که بر جواز چند زني دلالت دارد، خطاب به مرداني است که چند همسر دارند و مي خواهند عدالت را در همه زمينه ها اجرا کنند. خداوند خطاب به اين گروه مي فرمايد:
وَ لَنْ تَسْتَطيعُوا أَنْ تَعْدِلُوا بَيْنَ النِّساءِ وَ لَوْ حَرَصْتُمْ فَلا تَميلُوا کُلَّ الْمَيْلِ فَتَذَرُوها کَالْمُعَلَّقَةِ وَ إِنْ تُصْلِحُوا وَ تَتَّقُوا فَإِنَّ اللَّهَ کانَ غَفُوراً رَحيماً؛(2)
هرگز نمى‏توانيد (از نظر محبّت قلبى) در ميان زنان، عدالت برقرار کنيد، هر چند کوشش نماييد! ولى تمايل خود را به کلّى متوجّه يک طرف نسازيد که ديگرى را به صورت زنى که شوهرش را از دست داده درآوريد! اگر راه صلاح و پرهيزگارى پيش گيريد، خداوند آمرزنده و مهربان است.
با توجه به اين دو آيه جواز چند زني براي مردان به نحو مشروط ثابت مي شود . البته قابل توجه است که جواز است. اما آيات دلالت بر وجوب يا استحباب چند زني ندارد.
پي نوشت ها:
1. نساء(4)آيه3.
2. همان،آيه129.

پرسش 4:
کدام سوره در مراسم شب احيا چه مراسمي توصيه مي شود؟

پاسخ:
اگر مرادتان اين است که در شب احياي ماه رمضان چه اعمالي را انجام دهيم :
مرحوم شيخ عباس قمي در کتاب شريف مفاتيح الجنان دعاها و اعمالي را در اعمال شب هاي قدر و احياي آن شب ها ذکر کرده اند. مي توانيد با مراجعه به مفاتيح از آن اعمال و کيفيت آن ها مطلع شويد .
اگر مرادتان ساير شب هاي طول سال است که در بعضي احيا مستحب شمرده شده است. مثل احيا شب نيمه شعبان، مي توانيد با مراجعه به اعمال مربوطه به آن شب ها در مفاتيح، اعمال و کيفيت آن ها را مطالعه نماييد.
اگر مرادتان از احيا در شب ، شب زنده داري و عبادت در عموم شب ها است مي گوييم : خواندن هر دعا و انجام هر عملي که انسان را با معبود مرتبط کند، خوب است. نيز قرائت تمام سوره هاي قرآن مناسب است . در اين مورد نيز مي توانيد به مفاتيح مراجعه کنيد.