با سلام
من پیش یه طلبه بودم وایشون گفتن که علومی مثل فیزیک وشیمی که در دانشگاه تدریس میشه ناقص است وواجب عقلی هست که این علوم کامل خوانده بشن این واجب عقلی یعنی چه من فکر می کنم که چون این علوم ناقص اند اگه بخونم دارم گناهی مرتکب میشم؟ کمکم کنید
پاسخ:
با سلام و تشکر به خاطر ارتباط تان با اين مرکز.
تحصيل علم از ديدگاه اسلام اهميت فوقالعادهاي دارد، تا جايي كه در اسلام شايد نسبت به هيچ موضوعي به اندازه علم توصيه و تأكيد نشده است. مؤكدترين و صريحترين توصيههاي رسول خدا درباره علم است. اين جمله از مسلّمات همه مسلمانان است كه رسول خدا
فرمود:
"طلب العلم فريضة علي كلّ مسلم؛ تعلّم و دانشجويي بر هر مسلماني واجب است".(1) نيز فرمود:
"دانش بجوييد، اگر چه در چين باشد".(2) اميرمؤمنانعليهالسلام فرمود:
"حكمت، گمشده مؤمن است، پس به دنبالش باشيد، اگر چه آن را نزد مشركان بيابيد. شما از آن ها شايستهتر و سزاوارتر خواهيد بود".(3)
در اين احاديث و احاديث ديگر علم خاصي مورد نظر نيست، بلكه مقصود آن است: هر علمي كه برآوردن نيازهاي لازم جامعه موقوف به دانستن آن علم و تخصص باشد، بر مسلمانان تحصيل آن لازم و واجب است . مي توان از علوم طبيعي(مانند رياضيات،فيزيک و شيمي و...) به عنوان مصاديق آن نام برد .
اسلام دين جامع و همه جانبه است، ديني است كه تنها به يك سلسله پندها و اندرزهاي فردي اكتفا نكرده ، ديني است جامعه ساز. آن چه را كه يك جامعه بدان نيازمند است، اسلام آن را به عنوان واجب كفايي واجب كرده ، مثلاً جامعه نيازمند پزشك است، از اين رو عمل پزشكي واجب كفايي است، يعني واجب است به قدر كفايت پزشك وجود داشته باشد.
اگر به قدر كفايت پزشك وجود نداشته باشد، بر همه افراد واجب است كه وسيلهاي فراهم سازند كه افرادي پزشك شوند. چون پزشكي موقوف است به تحصيل علم پزشكي، قهراً علم پزشكي از واجبات كفايي است.(5)
همچنين فنون و علوم ديگري كه هر يك به نحوي نيازي از جامعه اسلامي را برآورده ميكند، و استقلال و سربلندي جامعه را تأمين مينمايد.
خلاصه هر علمي كه نفعي را عايد جامعه اسلامي ميكند، مورد تأكيد و تشويق اسلام است. اگر نياز جامعه بدون تحصيل علمي برطرف نشود، فراگيري آن علم از نظر اسلام واجب شمرده شده . بنابراين علم شيمي، فيزيك، پزشكي، روانشناسي، زيستشناسي و ساير علوم و فنوني كه هر يك به نوبه خود نيازي از جامعه اسلامي را برطرف ميكنند، مورد تشويق و تأكيد اسلام است.
قرآن صريحاً مردم را به مطالعه در اين امور توصيه كرده ،ميدانيم مطالعه همينها است كه منجر به علم فلك و ستارهشناسي، زمينشناسي، درياشناسي، علم كائنات جويه، حيوانشناسي و غيره شده است".(6)
بنابراين دروس علوم طبيعي(مانند رياضيات،فيزيک وشيمي و...) كه در جهت حل مشكلات علمي و گسترش علم افراد و جامعه گام بر مي دارد ،نه تنها علم غير مفيد نيست. بلكه علومي هستند كه در خدمت به جامعه و مردم است.
كسي كه با علاقه و به قصد كمك به مردم و كسب رضايت خداوند و خدمت رساني به افراد جامعه به تحصيل آن علوم بپردازد، نه تنها پسنديده است. بلكه در برخي موارد ( مثل آن جا كه حل مشكلات مردم و اداره جامعه متوقف بر تحصيل فلان علم باشد). بر افراد تحصيل اين علوم واجب مي شود. بنابراین ارزش هر علم به ارزش موضوع آن علم است . در اين جهت علوم الهي و ديني - با توجه به موضوع آن - از ساير علوم برتر است؛ ولي بدين معنا نيست كه علوم ديگر بي اهميت و بدون ارزش است و علم نيست.
پي نوشت ها:
1.محمد محمدي ريشهري، ميزان الحكمه، ج 3، ص 2071، ماده، علم، شماره 13746.
2.بحارالانوار، ج 1، ص 177.
3. همان، ج 2، ص 97، حديث 45.
4. ميزان الحكمة، ج 3، ص 2062، ماده علم، شماره، 13630.
5.مرتضي مطهري، آشنايي با علوم اسلامي، منطق فلسفه، ص 12.
6.مرتضي مطهري، بيست گفتار، ص 220 - 221.
