اختلاف سنی مناسب

با سلام و تشکر به خاطر ارتباط تان با اين مرکز.
پس از تحقيق و تفحص چيزي در منابع ديني در مورد اختلاف سني دختر و پسر در امر ازدواج يافت نشد ، به طور کلي در آموزه‌هاي ديني چند چيز در ازدواج به عنوان معيار و شاخص اصلي تعريف شده ، که مي‌تواند نقش اساسي در زندگي ايفا کند: مهم ترين آن تقوا ، اخلاق نيکو ، اصالت خانوادگي ، و هم کفو بودن است. ( در مورداين معيارها توضيح داده مي شود ).
به سن و تفاوت آن ميان زن و مرد اشاره نشده است، زيرا عامل موفقيت و سعادت در زندگي، سن نيست، حال چه زن بزرگ‌تر باشد و چه مرد. در تاريخ و در احاديث اسلامي فراوان يافت مي شود که افرادي با تفاوت سن هاي کم يا زياد با هم ازدواج کردند ، برخي از آن ها موفق بودند و برخي ديگر نا موفق . ‌نظير ازدواج پيامبر با حضرت خديجه و عايشه و ازدواج حضرت علي عليه السلام با حضرت زهرا عليها السلام ، و ازدواج امام خميني که همسرش سيزده سال از او کوچک تر بود .
در عين حال مي‌توان تفاوت سني زن و مرد را در ازدواج بر اساس سن بلوغ طبيعي و قرار دادي که اسلام مشخص کرده ،يعني نه سال تمام براي دختران و پانزده سال تمام براي پسران ، يعني شش سال اختلاف سني را معيار قرار داد ، اگر چه با وجود عوامل مهم‌تر که بيان شد، تفاوت سني اهميت چنداني ندارد.
اما لازم است در موضوع اختلاف سن به نکاتي توجه شود :
1- اختلاف سن در امر ازدواج يک معيار دقيق ، كامل و ثابتي ندارد. مي تواند با توجه به افراد و فرهنگ هاي مختلف بومي ، متفاوت باشد ، يا با توجه به وجود معيارهاي اصلي ، اين موضوع چندان مهم نباشد .
فهميدن سن مناسب ازدواج و اختلاف سني در هر دوره و زمانه براي ازدواج موفق ،يك امر تجربي است كه مي تواند با معيارهايي كه انسان ها دارند، متفاوت باشد .
2- خانم‌ها زودتر به بلوغ عقلي و جسمي مي‌رسند . در نتيجه پختگي‌ رواني لازم را زودتر پيدا مي‌کنند.
خانم‌ها زودتر به بلوغ جنسي مي‌رسند . بهتر است به نيازهاي آنان زودتر پاسخ داده شود.
در نتيجه زايمان و بارداري ، طراوت و شادابي خود را زودتر از دست مي‌دهند و تفاوت‌هاي جسمي آشکار مي‌شود.
نيازهاي جنسي خانم‌ها نيز زودتر فروکش مي‌کند، در حالي که در آقايان حتي پس از 80 سالگي نياز به بچه‌دار شدن و ارتباط زناشويي وجود دارد.
با توجه به اين چهار نکته ، آمادگي طبيعي جنس زن براي ازدواج و بلوغ اجتماعي بيش تر و زودتر از جنس مرد است . با توجه به اين که اين وضعيت يک امر طبيعي است، مي توان اختلاف سني تا شش سال را به عنوان يک معيار مطلوب براي همه زمان ها پيشنهاد کرد.
ملاك هايى كه در انتخاب همسر بايد در نظر گرفته شود، دو نوع است:
الف. آن هايى كه ركن و اساس اند و براى يك زندگى سعادتمندانه حتما لازم اند.
ب. آن هايى كه شرط كمال هستند و براى بهتر و كامل تر شدن زندگى اند و بيش تر به سليقه و موقعيت افراد بستگى دارد.
مهم ترين مطلبي را که بايد در انتخاب همسر به آن توجه داشته باشيد، اين است که بدانيد مي‏خواهيد شريک زندگي ،همراه ،همدم، همدل ، همراز و همسر انتخاب کنيد . يعني کسي را انتخاب مي کنيد که مي خواهيد يک عمر در کنار او زندگي کنيد. پس نبايد اين مسئله مهم و گزينش استثنايي از روي احساسات و بدون دقت و مشورت انجام گيرد، زيرا اگر انسان دچار همسر ناشايست يا نامتناسب و ناهماهنگ شود، کارش بسيار مشکل خواهد بود.
مبادا با خود بگوييد: فعلاً ازدواج مي‏کنم و اگر در آينده نتوانستيم با هم زندگي کنيم، با طلاق از هم جدا مي‏شويم. اين کار افزون بر اين که گناه و لعن و نفرين خدا را همراه دارد ،خلاف عقل و مروت و جوانمردي است .
دسته اول :
1- تدين و دينداري،
کسي که پاي بند دين نيست، تضميني وجود ندارد که پاي بند رعايت حقوق همسر و ادامه زندگي مشترک باشد. اگر يکي ديندار و ديگري بي دين باشد، زندگي آنان روي سعادت را نخواهد ديد. سعادت بدون ديانت محال است. اگر هر دو بي دين باشند، باز تضميني وجود ندارد که رعايت حقوق يکديگر را بنمايند. البته منظور از دينداري و تديّن اين است که پاي بند ي کامل به اسلام داشته باشند . اسلام را با جان و دل پذيرفته و در عمل به آن کوشا باشند، نه تدين سطحي و بي ريشه و بي عمل.
پيامبر(ص) به شخصي که مي‏خواست ازدواج کند، فرمود: "عليک بذات الدين؛ (1) بر تو باد که همسر ديندار بگيري".
در مورد ديگري فرمود: "کسي که با زني فقط به خاطر ثروتش ازدواج کند، خداوند او را به حال خودش وا مي‏گذارد . کسي که فقط به خاطر زيبايي با زني ازدواج کند، در او امور ناخوشايند خواهد ديد. کسي که به خاطر دين و ايمانش با او ازدواج کند، خداوند همه آن امتيازات را برايش فراهم خواهد کرد".(2)
ديندار بودن، به اين است که داراي صفات ذيل باشد: عفت، حجاب، حيا، نجابت، اخلاق خوب، خوش حرف و خوش زبان بودن، اهل نماز و مناجات، علاقه‏مند به قرآن و اهل بيت، ترس از خدا داشتن، آبرو نگه‏دار بودن، اسرافکار نبودن و...
2- اخلاق خوب از ويژگي‏هاي لازم و اساسي براي همسر است.
پيامبر(ص) فرمود: "اذا جاءکم من ترضون خُلقه و دينه فزوّجوه و ان لا تفعلواتکن فتنة في الارض و فساد کبير؛(3)
با کسي که اخلاق و دينش مورد پسند باشد، ازدواج کنيد. اگر چنين نکنيد، فتنه و فساد بزرگي در زمين به وجود خواهد آمد".
فردي از امام رضا(ع) سؤال کرد: براي دخترم خواستگاري آمده که امانتدار و متدين است امّا بد اخلاق است. آيا دخترم را به او بدهم؟ حضرت فرمود: "لا تزوّجه ان کان سيئي الخُلق؛(4) اگر بد اخلاق است، دخترت را به او نده".
منظور از اخلاق خوب تنها خنده رويي و خوش خلقي نيست، بلکه منظور داشتن صفات و خلق و خوهاى پسنديده از نظر عقل و شرع است. در واقع اخلاق و دين دو ملاك و معيار اصلي در ازدواج و انتخاب همسر است.
اگر بخواهيم نمونه هايى از اخلاق خوب و بد را اشاره كنيم ،مى توان موارد زير را ذكر كرد:
الف. خوش زبانى و بدزبانى،
زبان ترجمان و بيانگر احوال درون است . زبان دريچه اى است از محتويات درون فرد. زبان انسان، آيينه دل اوست .
ب. بزرگوارى ،
کرامت نفس و داشتن روحيه عطا و بخشش ، عفو و گذشت .در برابر آن خسّت و دنائت ،حسادت و تنگ چشمي
ج. خوش خلقى و داشتن روحيه شاد و بشاش براي خود و نشاط آور و سرور انگيز براي ديگران.
نقطه مقابل آن كج خلقى است . کسي که با قيافه اي در هم ريخته ، عبوس ، غم آلود و کسل کننده با ديگران روبرو مي شود .
د.تواضع و حق پذيرى و منطقي بودن ،
در برابرش لجاجت،يکدنگي ،خود خواهي ، خود محوري و خود ستايي افراطي و مغرورانه قرار دارد.
نمونه اخلاق بد، لجاجت و يکدندگي، تکبر نسبت به همسر، بي ادب بودن، بي وفايي، کينه توزي، سوءظن داشتن، سبکي و هرزگي، کم ظرفيتي و بي تابي، با محبت نبودن و بد چشم بودن است.
3- اصالت و شرافت خانوادگي:
منظور از شرافت خانوادگي، شهرت و ثروت و موقعيت اجتماعي نيست، بلکه منظور نجابت و پاکي و تدين خانوادگي طرفين است، زيرا ازدواج با يک فرد مساوي است با پيوند با يک خانواده و فاميل و ايجاد يک نسل. در ازدواج و انتخاب همسر معقول نيست که انسان بگويد: من مي‏خواهم با خود اين فرد زندگي کنم و کاري به کار خانواده‏اش ندارم.
پيامبر(ص) فرمود: "انظر في أي شي تضع ولدک فان العرق دساس؛
نيک بنگر که فرزندت را در کجا قرار مي‏دهي، زيرا نطفه و ژن‏ها و خصوصيات ارثي، خواه ناخواه منتقل مي‏شود و تأثير مي‏گذارد".
پيامبر(ص) فرمود: "بنگريد چه کسي را به همسري بر مي‏گزينيد، زيرا فرزندان، شبيه و مانند دايي هاي شان مي‏شوند".(5)
باز حضرت فرمود: "اياکم و خضراء الدمن قيل يا رسول الله: و ما خضراء الدمن؟ قال: المرءة الحسناء في منبت السوء؛
از سبزه‏هاي قشنگي که روي مزبله‏ها سبز مي شود، پرهيز کنيد. پرسيدند: مقصودتان چيست؟ فرمود: زن زيبايي که در خانواده پليدي رشد کرده باشد (پسر نيز همين طور)(6).
4- عقل و فکر؛
بايد زن و شوهر براى اداره زندگى و تربيت فرزندان از نيروى عقل و فهم مجهز برخوردار باشند . رشد عقلى كافى پيدا كرده باشند. همان طور كه ائمه اطهار عليهم السلام ما را از ازدواج با افراد احمق و كم عقل نهى فرموده اند.
دسته دوم : ملاك ها و معيارهاي ديگرى است كه بيش تر مربوط به سليقه و موقعيت افراد دارد.مثل: همتايى و كفو همديگر بودن
همتايى و تناسب بايد از جنبه هاى مختلف مورد توجه قرار گيرد . برخي از آن ها مربوط به دسته اول است مثل : تدين و ميزان پاى بندى به دستورات و احکام ديني. برخي به دسته دوم مربوط مي شود . از قبيل :
الف. همتايى و هماهنگى فرهنگى و فكرى ، سياسي و اجتماعي
ب. همتايى اخلاقي و پاى بندى به آداب اجتماعي
ج. همتايي از نظر تحصيلات و امور علمى
د. تناسب سنى
ه. تناسب مالى و هماهنگي در مسايل اقتصادى و توقعات مبتني بر آن.
و. همتايي و تناسب در قيافه و زيبايى ظاهري :
زيبايي نيز يک امتياز است و در شيريني و سعادت زندگي زناشويي تأثير به سزايي دارد. اگر انساني، قيافه ظاهري و اندام همسرش را نپسندد و او را دوست نداشته باشد، ممکن است به طور ناخواسته به او ستم و جفا کند . از او بهانه و ايراد بگيرد . زندگي را بر او تلخ نمايد. به همين جهت در اسلام به همسران سفارش شده است که خود را براي هم بيارايند و يکديگر را اشباع و ارضا کنند تا از انحرافات و مفاسد مصون بمانند. به طور کلي از جمله ويژگي هاي يک همسر خوب و موفق عبارت است از :
1- صالح وشايسته باشد:
همسري كه كارهاى شايسته و مورد پسند خدا را انجام دهد.
2- ودود: با محبت باشد.
3- ولود: نازا و عقيم نباشد.
4- شكور :در مقابل نعمت‏هاى الهى شكرگذار باشد.
5- قنوع: اهل قناعت باشد تا در زندگى تو را به زحمت نيندازد .
6- غيور: نسبت به دين خدا و عفت، حيا و پاکدامني، غيرتمند باشد.
7- در برابر زحمت ها و خدمات و خوبي هايي كه به او مى‏شود، قدردانى كند.
8- چنانچه از تو كار ناروايى سرزد، عفو و چشم پوشي كند.
9- اگر در زندگى يادآور خدا شدى، تو را همراهى كند . اگر خدا را فراموش كردى، يادآور تو شود .
10 - هرگاه تو را ببيند ، خوشحال و مسرور گردد.
11- هر گاه به او چيزي گفتي يا از او چيزي خواستي، اطاعت كند .
12- اگر براى او قسم خوردى، باورت كند و تكليف خود را انجام دهد.
13- اگر وقتي به هر دليلي ناراحت و عصباني شدى ، اسباب خشنودي و خوشحالي شما را فراهم آورد.
توصيه ها :
1- بنا را بر ساده زيستي و دوري از تجمل گرايي بگذار. در مورد همسر آينده ات نيز چنين بينديش.
2- حواست باشد که وجود تفاوت هاي اخلاقي و فرهنگي ميان زوج هاي جوان، امري طبيعي تلقي مي شود. دو نفر مثل هم را خداوند بزرگ تاكنون نيافريده، در آينده نيز نخواهد آفريد. انسان ها ممكن است از جهات گوناگون جسمي و فكري، علايق و سليقه ها به هم شبيه باشند، ولي مثل هم نيستند. هرگز نگو و نخواه كه همسرت مثل خودت باشد. بلكه او بايد شبيه تو باشد، نه مثل و همانند تو. اگر چنين فكري كردي، كمتر در زندگي دچار نابساماني و اختلاف خواهي شد.
3- بايد دانست كه عشق و علاقه، براي شروع زندگي مشترك لازم است، ولي كافي نيست؛ بلكه پيوند علاقه و عشق با تدبير و دانش، مي تواند ضامن تداوم و استمرار روابط زوجين، و خوشبختي آنان گردد.
4- در انتخاب همسر ناگزير هستيد از اطرافيان و دوستان کمک بگيريد . اگر مادر و خواهر داريد از آن ها کمک بخواهيد. آنان مي توانند با حضور خود در مجالس زنانه افراد را شناسايي کنند و به شما معرفي نمايند.
5- سعي كنيد كتاب هاي مربوط به ازدواج و شرايط و وظايف متقابل زوجين از جمله کتاب هايي که در ذيل معرفي مي شوند ، مطالعه كنيد، سطح آگاهي و بينش خودتان را افزايش دهيد:
1. جوانان و انتخاب همسر، نوشته آقاي مظاهري
2. انتخاب همسر، نوشته آقاي اميني
3. خانواده متعادل، نوشته آقاي شرفي.
4-خانواده -عشق_ استواري از احمد حيدري؛
5- نقش دين در خانواده - از صادق احسانبخش؛
6- آيين همسر داري - از ابراهيم اميني؛
7- زناشويي از نظر قرآن و حديث - از سيد حسن مصطفوي
8- بهشت خانواده ، از سيد حسن مصطفوي

پي‌نوشت‌ها:
1. وسائل، ج 14، ص 30.
2.همان، ص 31.
3. همان، ص .51
4. بحار، ج‏100، ص 235 .
5. جواهر،ج 29، ص 37.
6. الکافي ، ج5 ، ص 332.