ایا ثواب ذکر لا اله الّا الله بر زبان با اینکه فقط این ذکر را در ذهنمان تکرار کنیم متفاوت است؟
با سلام و تشکر به خاطر ارتباط تان با اين مرکز.
لابد منظورتان از ذکر ذهني همان ذکر قلبي است . قطعا ثواب شان متفاوت است. زيرا «ذکر نطقي و زباني از تمام مراتب ذکر نازلتر است». (1) عاليترين و اصليترين نوع ذکر، ذکر قلبي است، زيرا ذکر قلبي از نتايج تفکر است. از اين رو خواجه عبدالله انصاري
در کتاب منازل السايرين، منزل تفکر را بر منزل ذکر و تذکر مقدم دانسته:
التذکر فوق التفکر، فان التفکر طلب، و التذکر وجود؛
تذکر (يا ذکر قلبي) فوق تفکر است، زيرا که اين طلب محبوب است و آن حصول مطلوب».
تا انسان در راه طلب و دنبال جستجو است، از مطلوب محجوب است، چنانچه به وصول به محبوب از تَعَب تحصيل فارغ آيد. (2)
ذکر قلبي ( ذکر ذهني) نيز مراتب و درجات دارد. هر چه پشتوانه ذکر قلبي قويتر و عميق تر باشد، ثواب و کمال ذکر قلبي نيز بيش تر است. پشتوانه ذکر قلبي چنان که گفته شد ، تفکر و شناخت و معرفت است. امام خميني ميفرمايد:
«قوت و کمال تذکر (ذکر) بسته به قوت و کمال تفکر است و آن تفکر که نتيجهاش تذکر تام معبود است، در ميزان ساير اعمال نيايد و با آن ها در فضيلت و (ثواب) طرف مقايسه نشود. (3)
بنابراين: اگر قلب انسان ذاکر شود و هميشه به ياد خدا باشد. اثرات شگرفي به دنبال خواهد داشت. از آن جمله کم کم تمام اعضا و قواي بدن در مسير ذکر به ويژه ذکر «لا اله الا الله »قرار ميگيرند. در اين صورت چشم و گوش و زبان و دست و پا- شکم و شهوت و ... بر خلاف وظايف خود، کاري انجام نميدهند. دست يابي به ذکر قلبي امري مشکل است. امّا امام خميني براي رسيدن به ذکر قلبي راه حلي مطرح نموده و فرموده :
بهتر است ذکر قلبي به دنبال ذکر زباني باشد. يعني اولا - زبان در ذکر گفتن به وظيفه خود عمل کرده، گر چه قالب بيروحي باشد.
ثانيا ممکن است به اين وسيله کم کم به سبب مداومت به آن اذکار و اقدام نمودن به شرايطش، زبان قلب هم باز شود. (4)
پينوشتها:
1. امام خميني، چهل حديث، حديث 18، ص 292، چاپ موسسه و نشر عروج، چاپ دوازدهم .
2. همان، ص 291- 209.
3. همان ،ص 291.
4. همان ،ص 292 .
