گرفتن ذکر از خدا یعنی چی؟

با سلام و تشکر به خاطر ارتباط تان با اين مرکز.
منظور از ذکر خدا در معارف اسلامي به معناي نماز ، دعا و نيايش ، تلاوت قرآن و هر گونه ارتباط با خدا به صورت زباني ، قلبي و اعضا و جوارح مي باشد. مراد از اين که از خدا بخواهيد تا به شما «ذکر » بدهد ، مفهوم اصلي، اين است که از خدا بخواهيد به شما معرفت نسبت به خودش عنايت کند . بر ميزان معرفت شما بيفزايد، بيداري قلبي در شما ايجاد کند ، تا انقلاب اساسي و تحول دروني که نتيجه حصول معرفت و بيداري دل است ، در شما پديد آيد . روي دل تان را پيوسته به سوي درگاه الهي کند . در آن صورت است که انسان در همه جا ، همه حال ، در خواب و بيداري ، در خلوت و جلوت ، در کوچه و خيابان ، در محل کار و خدمت به ياد خدا خواهد بود ، او را حاضر و ناظر بر خودش مي يابد . از انجام هر گناه و معصيتي در پيشگاهش شرم و حيا مي کند .
امام سجاد عليه السلام به همين ذکر اشاره دارد:
وَ أَسْأَلُكَ أَنْ تُصَلِّيَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَنْ تَجْعَلَنِي مِمَّنْ يُدِيمُ ذِكْرَكَ وَ لَا يَنْقُضُ عَهْدَكَ وَ لَا يَغْفُلُ عَنْ شُكْرِكَ وَ لَا يَسْتَخِفُّ بِأَمْرِكَ ؛(1)
خداوندا از تو مي خواهم که بر محمد و اهل بيتش سلام و صلوات بفرستي ، مرا از کساني قرار دهي که پيوسته و مدام ذکر و يادت ،وجودش را احاطه نموده ( در نتيجه ) هر گز عهد و پيمان بندگي و عبوديت را نقض نکند ، از شکر زباني و عملي نعمت هايت غافل نشود ، هيچ گاه خود را به گناه آلوده نسازد . اوامر و نواهي تو را سبک نشمارد.
چنين ذکري موجب مي شود که شخص اتصال به منبع لايزال و فناناپذير هستي پيدا کند، چنين ذکري يادآور عظمت و قدرت او و نعمت هاي بي كرانش و خوف از عذاب و اميد به ثواب و عشق به جلب رضايت و وصال خداست. در نتيجه، در صحنه هاي دشوار زندگي براي انسان نيرو آفريني مي كند،
اين ذکر به هر کسي داده نمي شود . رسيدن به اين ذکر نيازمند تهذيب نفس از غفلت ها و جهالت ها و تزکيه روح و خود سازي است .
مفهوم ديگر اين که از خدا بخواهيد تا به شما «ذکر » بدهد ، اين است که از خدا بخواهيد تا توفيق خود سازي و سير و سلوک الي الله را به شما عنايت کند ، به گونه اي که قلب تان خدايي شود . چشم و گوش و زبان و دست و پا و همه اعضا و جوارح تان خدايي گردد . انساني که در مسير به دست آوردن چنين ذکري باشد ، مورد حمايت و محبت ويژه خدا قرار مي گيرد ، همه اذکار خدا از دعا و مناجات ، شب زنده داري و نيايش ، نماز ، روزه ، حج ، جهاد ، امر به معروف ونهي از منکر و تبليغ دين خدا ، خدمت به بندگانش و انفاقات مالي برايش لذت بخش مي شود . لذتي که نمي توان هيچ لذتي را با آن مقايسه نمود . امام سجاد در مناجات خويش به خدا عرض مي کند :
إِلَهِي مَا أَلَذَّ خَوَاطِرَ الْإِلْهَامِ بِذِكْرِكَ عَلَى الْقُلُوبِ ؛
اي خداي من ! چه لذت بخش است ذکر تو، آن گاه که به دل ها الهام مي شود . (2)
مفهوم ديگر کلام مرحوم دولابي اين است که انسان سالک و مهذب وقتي توفيق چنين ذکري را يافت ، برخي از اسما يا صفات الهي در دلش تجلي بيش تري مي يابد . مثل يک ستاره پُر نوري که در ميان همه ستارگان آسمان ، نظر انسان را به خودش جلب مي کند . در نتيجه آن اسم يا صفت حق تعالي ذکر قلبي و زباني آن سالک مي گردد . چنان که ذکر آيت الله بهجت « يا ستار » بوده است .
امام سجاد عليه السلام در نيايشي ديگر به هر دو ذکر قلبي و زباني اشاره مي کند و مي گويد :
الهي .... وَ مِنْ أَعْظَمِ النِّعَمِ عَلَيْنَا جَرَيَانُ ذِكْرِكَ عَلَى أَلْسِنَتِنَا وَ إِذْنُكَ لَنَا بِدُعَائِكَ وَ تَنْزِيهِكَ وَ تَسْبِيحِكَ إِلَهِي فَأَلْهِمْنَا ذِكْرَكَ فِي الْخَلَإِ وَ الْمَلَإِ وَ اللَّيْلِ وَ النَّهَارِ وَ الْإِعْلَانِ وَ الْإِسْرَارِ وَ فِي السَّرَّاءِ وَ الضَّرَّاءِ وَ آنِسْنَا بِالذِّكْرِ الْخَفِيِّ ؛(3)
اي خداي من ! يکي از بزرگ ترين نعمت هايت ، جريان ذکر توست که بر زبان ما جاري ساختي ، به ما اجازه دادي که که تو را بخوانيم و با تو راز و نياز کنيم . به تسبيح و تنزيه تو مشغول گرديم . اي خداي من !پس ذکر خودت را به دل ما الهام بفرما تا در همه حال به ياد تو باشيم ، خواه در خلوت باشد يا در ميان جمعيت ، در شب باشد يا در روز ، در ظاهر و باطن و در حال خوشي و ناخوشي در همه حال در ياد تو باشيم . خدايا دل ما را با ذکر پنهاني خود مأنوس فرما .
خداوندا به مقربان درگاهت و به سالکان متصل به وصالت سوگند ! چشمه وجود ما را از کوثر ذکرت پُر آب بفرما .
پي نوشت ها :
1. مفاتيح الجنان ، مناجات خمس عشره ،
2. همان ، مناجات العارفين .
3. همان ، مناجات الذاکرين .