ازدواج موقت

با عرض سلام و تشکر از ارتباطتان با اين مرکز
متاسفانه نابسامانايي در خصوص ازدواج موقت در جامعه ما ريشه دار و چند جانبه است . از ابعاد مختلف معرفتي ، فكري ، فرهنگي ، اجتماعي ، سياسي و ... بر حقيقت و واقعيت اين حكم خداوند و حدود آن جفا روا داشته شده ، افراط و تفريط و كج فهمي و كج رفتاري در مورد اين مساله در جامعه ما بيداد مي كند .
ما معتقديم ازدواج موقت امري است اضطراري و استثنائي، ولي در عين حال مهم و حياتي كه اگر در موقعيت و جايگاه تعريف شده خود مورد استفاده قرار گيرد و در عين حال شرايط و نكات دقيق ان مورد لحاظ واقع شود ، تنها كليد حل بسياري از مشكلات خاص و جدي جامعه محسوب مي شود ؛ اما در عين حال اگر به شكلي نادرست مطرح و مورد بهره برداري واقع شود ، مضرات و پيامدهاي منفي و نامناسبي را به دنبال دارد .
البته وضعيت جامعه ما در اين زمان بيش تر متاثر از جنبه تفريطي و نگاه منفي نسبت به اين مساله مهم است تا جايي كه مي توان گفت ازدواج موقت به شكل درست آن در جامعه ما مطرود و مذموم است. اگر اين حكم به شكل درست و صحيح مورد بهره برداري قرار مي گرفت ، هزاران گناه و فحشا و آلودگي و در عين حال فشارهاي روحي و جسمي طاقت فرسا و جانكاهي كه دامان بسياري از اقشار جامعه را گرفته، از بين مي رفت ؛ اما حيف كه اين گونه نيست .
همين وضع نامناسب و نابسامان در اين حوزه است كه باعث مي شود عده اي بي دليل و بي حساب به دنبال ترويج و تبليغ آن باشند و عده اي ديگر بي منطق و دور از عقل و درك در مقام انكار و تخطئه آن برآيند و اين اصل راهگشا و حياتي را مورد تمسخر و توهين قرار دهند ، اما در هر حال به نظر مي رسد كه خطر و ضرر ناشي از تابو بودن اين مساله و دوري شديد جامعه حتي در مقام ضرورت در ورود در اين عرصه به مراتب بيش تر از ضررهاي احتمالي ترويج آن است .
امروزه بر هر انسان آگاهي روشن است كه فساد و روابط نامشروع جنسي و بي پروايي در ارتباط با جنس مخالف ،شيوعي بسيار خطرناك در جامعه پيدا كرده و چه مقوله ازدواج موقت مطرح بشود و چه خير ، ارتباطات لجام گسيخته و روابط آزاد و نامشروع (كه نكبت آن در ابعاد گوناگون گريبان جامعه را گرفته )حذف و تعديل نمي شود و ادامه خواهد داشت .
اگر مقوله ازدواج موقت در وضعيت خاص و صحيح خود مطرح شود ،لااقل حجم بسياري از نابساماني ها را - لااقل در خصوص اين قشر آسيب پذير و آلوده به گناه - كم مي كند و اجازه ورود فرد در هر گناه و خطاي ديگر را نمي دهد .
مشكل جدي در اين زمينه آن است كه وقتي فردي به خود اجازه ارتباط نامشروع مي دهد و در اين عرصه وارد مي شود ،به مرور زمان خود را خارج از حيطه دين و دين داري مي داند و عملا خود را لايق حضور در جمع دينداران قلمداد نمي نمايد يا به انكار همه چيز بر مي خيزد و يا با ترك رفتارهاي ديني و لايق ندانستن خود از تظاهر به دينداري ، عملا راه بازگشت را هم براي خود مي بندد .
اگر فرد در پيش وجدان خود اين تصور را داشته باشد كه با رعايت حدود شرعي هر چند كار چندان مطلوبي انجام نداده. اما يقينا مرتكب گناهي نشده و به حكم خداوند عمل كرده و به مراتب رفتاري منطقي تر از ديگر افرادي كه با راهكارهاي نامشروع به ارضاي نياز جنسي خود اقدام نموده اند داشته ؛ در نتيجه اين عمل او را به عصيان مطلق و خروج از حيطه تدين نكشانده ، بلكه همين كه ظرفيت منابع ديني را براي حل مشكلات خود مي بيند، گرايش مثبتي هم به آن پيدا مي كند .
در واقع جامعه امروز ما نيازمند طرح درست و ترويج مثبت و منطقي ازدواج موقت اما در موقعيت و محدوده و نظام خاص خود است . اگر اين امر به درستي ترويج گردد، نه مانع ازدواج دائم خواهد شد و نه موجب از دست رفتن آينده مطلوب دختران جامعه ، بلكه در حل بسياري از مشكلات قشر بانوان به خصوص بانواني كه به هر دليل موفق به ازدواج نشده و يا همسران خود را از دست داده اند ،نقش موثري ايفا مي نمايد .
البته باز تاكيد مي كنيم در اسلام ازدواج موقت به عنوان راهکاري براي مواقع غير عادي و ضروري قرار داده شده ، هم‌ چنان که طلاق حرام نشده و راهكاري براي مواقع خاص و اجتناب ناپذير قرار داده شده است . به همين دليل بسياري از تشويق و ترويج ها نسبت به اين امر توسط برخي افراد در جامعه ما بر اساس نظر و ديدگاه مطلوب اسلامي نيست .
به همين خاطر در روايات ، ازدواج موقت و چند همسري تشويق نشده است. اگر در مواردي نسبت به متعه تشويق شده ،به جهت مبارزه با بدعتي بود که افرادي گذاردند و حلال خدا را حرام شمردند.(1) ازدواج موقت به خودي خود مورد تشويق نيست، بلکه در رواياتي از ازدواج موقت بدون لزوم و ضرورت نهي شده است.
در برخي روايات آمده : خداوند مردان و زنان هوسباز را دوست نمي‌دارد و آنان را لعن مي‌کند.(2)
در روايت ديگر ضمن نهي از ازدواج موقت غير ضروري مي‌فرمايد:
«بر ازدواج موقت اصرار نداشته باشيد. بر شما لازم است بر ازدواج دائم، به عنوان سنت رسول خدا؛ پس با مشغول شدن به ازدواج موقت، از همسران خود غافل نگرديد که آنان کافر شوند . از اين حلال و حکم خداوند بيزاري بجويند . اجازه دهنده آن (يعني ما امامان) را نفرين کنند و دشنام دهند».(3)
نگاه كلي اسلام در اين خصوص نگاهي خاص و در مقام اضطرار و ضرورت هاي خاص است ؛ اما بايد بپذيريم كه چه در گذشته و چه در حال به دلايل گوناگون،امكان ازدواج دائم براي بسياري از افراد فراهم نبوده و نيست ؛ در بسياري از محيط ها و فرهنگ ها افراد در سنين خاصي قادر به ازدواج دائم نيستند، يا افراد متأهل در مسافرت‏هاي طولاني و يا در مأموريت‏ها و يا به علل ديگري با مشكل عدم ارضاي غريزه جنسي رو به رو مي‏شوند؛ يا افراد متعدد به خصوص بانوان بعد از از دست دادن همسران شان به رغم نياز شديد به همدم و همسر ، توان ورود در اين عرصه را در خود نمي بينند و از برخوردهاي بد جامعه هراس دارند .
از طرفي راهكارهاي گوناگوني براي ارضاي نيازهاي جنسي وجود دارد كه برخي تحت عنوان انحرافات جنسي و برخي هم به عنوان راهكارهاي طبيعي و منطقي اين امر شناخته مي شوند. اما عرصه مسايل جنسي و تحريك و استفاده از اين قوه نيرومند در وجود انسان ،تقريبا محوري ترين بستر در زندگي انسان امروز شده، محيط كار ، اقتصاد ، فرهنگ ، روابط اجتماعي و... را در زندگي انسان امروز به خصوص در جوامع غربي به خود مشغول كرده است .
اسلام ورود در حوزه هاي انحرافي براي ارضاي نيازهاي جنسي را بسيار خطرناك به حال فرد و جامعه دانسته، آن را خروج از مرز و نوعي عدوان و تعدي قلمداد نموده ؛ تنها راهكارهاي اسلام براي برخورد منطقي با اين حقيقت وجودي ، طبيعي ترين و جامع ترين راهكار ممكن يعني ازدواج دائم است .
اما اگر زمينه ازدواج دائم وجود نداشت، نمي توان نيازهاي جنسي را با همه شدت و قدرتش به حال خود رها كرد و به آن توجه ننمود، زيرا تجربه انسان در طول تاريخ نشان داده كه اين امر به طغيان ها و خسارات وحشتناكي منتهي مي گردد ؛ به همين خاطر اسلام راهكار دومي براي پاسخگويي به برخي از اين نيازها معرفي كرده كه ازدواج موقت باشد . تا لااقل بستر ناقصي براي فروكش كردن اين نياز شديد فراهم شده ،زمينه تمرد و عصيان انسان در برابر دستور خداوند را سد نمايد .

پي‌نوشت‌ها:
1. نظام حقوق زن در اسلام، ص 82.
2. وسايل الشيعه، ج 7، ص 267 ـ 268.
3. همان،ج 21 ص 23.