اگر کسی در حق کسی گناه بزرگی کرده و توبه واقعی کرده باشد و تا آنجا که ممکن است از او حلالیت گرفته باشد برای جبران گناهان گذشته چه باید کند؟

با سلام و تشکر به خاطر ارتباط تان با اين مرکز.
ننوشته ايد آن گناه بزرگ در حق کسي، چه بوده است؟ چون اگر جنبه مالي داشته باشد ، مثلا مالي از کسي سرقت يا به زور غصب کرده، يا قرض الحسنه گرفته، پس نداده، يا قرض داده و سود و ربا گرفته، و يا سر خريدار يا فروشنده کلاه گذاشته، و بيش تر از حق خود برداشته يا کمتر از حق وي به او داده ، و يا خسارت و زيان به خانه، ماشين و مانند آن به اموال ديگران وارد کرده ، در همه اين موارد بايد رضايت آن طرف را با پس دادن عين مال -اگرموجود باشد - ، مثل زمين و يا با پرداخت قيمت و ميزان خسارت وارد شده، جبران کند . او را راضي نمايد، مگر آن که آن شخص بگويد : حلالت کردم، از حق خودم گذشتم، چيزي نمي خواهم . همين مقدار کافي است .
اگر صاحب مال، مرده يا او را نشناسد يا دسترسي به او نداشته باشد، بايد به بازماندگان و ورّاث و اقوام او مراجعه کند . اگر به آن ها نيز دسترسي ندارد، به مقدار مال يا خسارت وارد شده، صدقه و انفاق کند و ثوابش را به آن طرف هديه نمايد .
اگر گناهش جنبه مالي نداشته باشد، بلکه مربوط به حقوق انساني، ديني ، آبرو و شخصيت وي بوده، مثلا به او تهمت زده، غيبت کرده و يا فحش، توهين و بدگويي يا کاري کرده که حقي از او ضايع شده (که جنبه مالي نداشته) و يا حق اولويتي به او تعلق مي گرفته، از او سلب شده ، در همه اين موارد بايد عذرخواهي کند. به تقصير يا قصور خود اعتراف نمايد. از وي رضايت بطلبد، مگر آن که بداند يا احتمال عقلايي بدهد که اگر تقاضاي حلاليت و رضايت کند، رضايت نمي دهد و حلالش نمي کند، يا خبردادن به او باعث فتنه و مفسده اي مي شود، مثلاً‌ موضوعي که خبر نداشته، وقتي با خبرش مي کند، کينه و دشمني جا باز مي کند، و يا آن که طرف مرده يا جايي باشد که دسترسي به وي ندارد و يا اصلا او را نمي شناسد.
در هر يک از پنج صورت اخير، کافي است از عملکرد خود توبه و استغفار کند . کارهاي خيري انجام مي دهد و ثوابش را به عنوان رد مظالم به طلبکار هديه نمايد، خواه زنده باشد يا مرده، بشناسد يا نشناسد.
مثلا در حقش دعا مي کند، قرآن مي خواند، نايب­الزياره مي شود و صدقه و انفاق مي کند.
هم چنين اگر گناهش از قبيل لواط و زنا و مانند آن باشد ، توبه و استغفار نمايد کافي است ، حلاليت طلبيدن لازم نيست.
استغفار کردن يعني طلب مغفرت کردن و آمرزش خواستن ، مي توانيد به هر زباني براي افراد استغفار کنيد . اگر خواستيد به عربي دعا کنيد .مي گوييد : اللهم اغفر لفلاني . به جاي فلاني اسم آن طرف را ذکر مي کنيد . مثلا مي گوييد : اللهم اغفر لمحمد .