حديث

پاسخ:
با سلام و تشکر به خاطر ارتباط تان با اين مرکز.
در روايات متعدد صادره از معصومين ، حقوق مومنان نسبت به يکديگر هم به عدد هفت و هم به عدد سي و هم هفتاد اشاره شده است . البته آن جا که عدد هفت مقصود بوده است، به تفصيل و توضيح بيان شده است ،مثل احاديثي که در پي مي آيد:
پيامبر گرامي اسلام صلي الله عليه و آله و سلم فرمود:
براى هر مؤمن بر مؤمن ديگر، هفت حق واجب است كه خداوند متعال آن را واجب فرموده است: در چشم خود او را بزرگ شمارد .در سينه خود دوستى او را داشته باشد . از اموال خود با او همراهى كند، غيبت او را حرام بشمرد، در بيماريش از او عيادت كند، جنازه‏اش را تشييع كند و پس از مرگش در باره‏اش جز خير و نكويى نگويد. (1)
مشابه اين روايت را نيز امام صادق سلام الله عليه بيان فرمود:
مؤمن را بر مؤمن، هفت حق واجب است .هر يك از اين حقوق بر او واجب است .اگر مخالفت كند از ولايت خداوند بيرون مى‏رود . ترك اطاعت خدا كرده است و براى او در عنايت خدا بهره‏يى نيست. ساده‏ترين آن ها اين است كه براى او همان چيزى را دوست بدارى و بخواهى كه براى خويشتن و همان چيزى را خوش ندارى كه براى خويشتن.
حق دوم اين است كه براى رفع نيازش گام بردارى و خشنودى او را جستجو كنى و با گفتارش مخالفت نكنى.
حق سوم اين است كه با جان و مال و دست و پاى و زبان خود او را يارى دهى.
حق چهارم اين است كه چشم و راهنما و آينه و پيراهن او باشى.
حق پنجم آن است كه تو سير و پوشيده و سيراب نباشى و او گرسنه و برهنه و تشنه باشد.
حق ششم اين است كه اگر تو را خدمتكار و همسر است و برادر مؤمن تو همسر و خدمتكار ندارد، خدمتكارت را بفرستى تا جامه‏اش را بشويد و غذايش را فراهم و بسترش را بگستراند و تمام اين حقوق ميان تو و اوست.
حق هفتم اين است كه به سوگندش وفا كنى . دعوتش را بپذيرى .در تشييع جنازه‏اش‏ حاضر شوى . در بيماريش به عيادت او بروى . به تن خويش براى برآوردن حوائج او اقدام كنى . منتظر نشوى كه از تو انجام آن را بخواهد و پيش از خواهش او حاجتش را برآورى .هر گاه چنين رفتار كنى، دوستى او را با دوستى خود پيوند داده‏اى . دوستى خود را با دوستى خداوند پيوند داده‏اى. (2)
باز حضرت فرموده : سزاوار و شايسته است كه در مؤمن هشت خصلت باشد. به هنگام سختي ها وقور . هنگام بلا و گرفتارى، صبور . هنگام فراخى و نعمت شكور باشد. به آنچه كه خدايش روزى فرموده است قانع باشد. به دشمنان خود ستم نكند.
سختى خويش را بر دوستان نيفكند و خود در آسايش و راحت باشد. همانا دانش دوست مؤمن . بردبارى، هميار او . صبر، امير لشكر او .رفق و مدارا، برادر او . خوش برخوردى، پدر اوست (3)
امام صادق سلام الله عليه فرمود كه پيغمبر (ص) فرموده است: مؤمن براى خدا در ذمّه مؤمن هفت حق واجب دارد، محترم داشتن او در غيابش، دوستى با او از ژرفاى دل، مواسات با او در مال خود، اين كه غيبت او را حرام بداند، هنگام بيمارى عيادتش كند، جنازه‏اش را تشييع كند، پس از مرگ جز خوبى او را نگويد. (4)
در بعضي از احاديث، شمارش حقوق مومن بر مومن به عدد سي و يا هفتاد اشاره است که موارد مورد اشاره به هفتاد حق، به تفصيل بيان نشده و به همان هفت حق و يا کمتر و بيش تر اکتفا شده ، ولي در مورد سي حق به جزييات آن اشاره شده ، مثل اين حديث که مولاي متقيان، از پيامبر گرامي اسلام نقل کرده است:
ِ عَنْ عَلِيٍّ ع قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص لِلْمُسْلِمِ عَلَى أَخِيهِ ثَلَاثُونَ حَقّاً- لَا بَرَاءَةَ لَهُ مِنْهَا إِلَّا بِالْأَدَاءِ أَوِ الْعَفْوِ- يَغْفِرُ زَلَّتَهُ وَ يَرْحَمُ عَبْرَتَهُ وَ يَسْتُرُ عَوْرَتَهُ وَ يُقِيلُ عَثْرَتَهُ- وَ يَقْبَلُ مَعْذِرَتَهُ وَ يَرُدُّ غِيبَتَهُ وَ يُدِيمُ نَصِيحَتَهُ وَ يَحْفَظُ خُلَّتَهُ- وَ يَرْعَى ذِمَّتَهُ وَ يَعُودُ مَرْضَتَهُ وَ يَشْهَدُ مَيِّتَهُ وَ يُجِيبُ دَعْوَتَهُ- وَ يَقْبَلُ هَدِيَّتَهُ وَ يُكَافِئُ صِلَتَهُ وَ يَشْكُرُ نِعْمَتَهُ وَ يُحْسِنُ نُصْرَتَهُ- وَ يَحْفَظُ حَلِيلَتَهُ وَ يَقْضِي حَاجَتَهُ وَ يَشْفَعُ مَسْأَلَتَهُ وَ يُسَمِّتُ عَطْسَتَهُ- وَ يُرْشِدُ ضَالَّتَهُ وَ يَرُدُّ سَلَامَهُ وَ يُطِيبُ كَلَامَهُ وَ يَبَرُّ إِنْعَامَهُ- وَ يُصَدِّقُ إِقْسَامَهُ وَ يُوَالِي وَلِيَّهُ وَ لَا يُعَادِيهِ وَ يَنْصُرُهُ ظَالِماً وَ مَظْلُوماً- فَأَمَّا نُصْرَتُهُ ظَالِماً فَيَرُدُّهُ عَنْ ظُلْمِهِ- وَ أَمَّا نُصْرَتُهُ مَظْلُوماً فَيُعِينُهُ عَلَى أَخْذِ حَقِّهِ- وَ لَا يُسْلِمُهُ وَ لَا يَخْذُلُهُ- وَ يُحِبُّ لَهُ مِنَ الْخَيْرِ مَا يُحِبُّ لِنَفْسِهِ- وَ يَكْرَهُ لَهُ مِنَ الشَّرِّ مَا يَكْرَهُ لِنَفْسِهِ.(5) مولاي متقيان سلام الله عليه از قول پيامبر گرامي اسلام صلوات الله عليه نقل کرد که حضرت فرمود:
براي مسلمان نسبت به برادرش سي حق وجود دارد که از آن حقوق برائت نمي يابد،جز به ادا و يا به طلب بخشش از آن:
1. لغزشش را ببخشد2. در مقابل اندوهش دلسوزي کند3.ساتر عورت (چيزهاي پنهاني) اش باشد 4. از لغزشش چشم پوشي کند 5. معذرتش را بپذيرد 6. ازغيبتتش جلوگيري کند7. او را همواره نصيحت کند8. دوستي اش را با او حفظ کند9. نسبت به قرض و دينش جانب مراعات را نگه دارد10. هنگام مريضي عيادتش کند11. هنگام فوتش حاضر باشد12 دعوتش را بپذيرد13 هديه اش را قبول کند14. لطفش را بي پاسخ نگذارد15. نسبت به خوبي هايش شاکر باشد16. او را به نيکي ياري کند 17. مراقب ناموسش باشد 18. حاجتش را برآورده کند19.در مورد درخواستش شفاعت کند20. بعد از عطسه اش طلب رحمت کند21. در مورد گمشد ه اش او را هدايت کند22. سلامش را جواب گويد23.کلامش را مبارک و شيرين پندارد 24. در مقابل محبت و انعامش به نيکي جواب دهد 25. قسمش را باور کند26. دوست او را دوست خود بپندارد و دشمن نپندارد27. او را چه ظالم و چه مظلوم باشد ياري کند و اما اين که چگونه وقتي ظالم است او راياري کند (جواب) او را از ظلمش باز دارد . وقتي مظلوم است او را ياري کند . او را بر گرفتن حقش کمک کند28. او را خوار و ذليل نکند29. براي او از هر چه خوبي است که براي خودش دوست بدارد، براي او نيز دوست بدارد 30. آن چه ناخوشايند و شر براي خويش مي پندارد، براي او نيز بپندارد .
حديثي که درآن به هفتاد حق اشاره شده ، اما تفصيل آن نيامده ، فقط به هفت حق اشاره شده ، مربوط به امام صادق سلام الله عليه است :
معلى بن خنيس مى‏گويد: از امام صادق (ع) در مورد حقّ مؤمن پرسيدم، فرمود: هفتاد حقّ است، فقط هفت حقّ را به تو مى‏گويم، زيرا به تو مهربانم، و مى‏ترسم نتوانى تحمّل كنى: از جمله حقوق مؤمن، اين كه تو سير نباشى و او گرسنه،
پوشيده نباشى و او برهنه،
براى او راهنما باشى، به منزله پيراهنى كه عيوب او را مى‏پوشاند، زبان گوياى او باشى، آنچه كه براى خودت دوست دارى براى او نيز بخواهى . اگر خدمتگزار دارى، براى مرتّب نمودن فرش و بسترش پيش او بفرستى، در رفع نياز او شب و روز كوشش نمايى، وقتى كه اين كارها را انجام دادى، دوستى خودت را به محبّت ما رسانيده‏اى و دوستى ما را به دوستى خدا پيوند دادى.(6)
در پايان براي دست يابي به مطالب بيشتر در مورد حقوق برادران ايماني نسبت به هم، به رساله حقوق تمام سجاد سلام الله عليه و کتاب هاي علماي اخلاق، نظير بحار الانوار ج 71 ، جامع السعادات ملا مهدي نراقي ، اخلاق در قرآن آيه الله مکارم و آيه الله مصباح ، اخلاق عملي آيه الله مهدوي کني و.......مراجعه کنيد.
پي نوشت ها:
1. روضة الواعظين-ترجمه مهدوى دامغانى، ص: 473.
2. همان، ص 472 .
3.همان .
4. آداب معاشرت از ديدگاه معصومان عليهم السلام، ص: 155.
5. بحار الأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، ج‏71، ص: 237.
6.آداب معاشرت از ديدگاه معصومان ، ص: 155.