اعتقادی

با سلام و آرزوي قبولي طاعات و عبادات شما و سپاس از ارتباط تان با مرکز ملی پاسخگویی به سوالات دینی
1- در ابتدا بايد گفت كه به حكم عقل هر خشمي و خشونتي و عذابي قبيح نيست. بلكه خشونت و عذابي قبيح است كه ظالمانه و نابجا باشد در نتيجه خشم و غضب و عذاب كردن اگر در موضع خود مانند جلوگيري از ظلم و ستم و دفع ظالمان و دفاع از حق خود و ديگر مظلومان و... باشد نه تنها خشونت و وحشي گري و قبيح نيست. بلكه از ويژگي ها و صفات نيكو و مثبت محسوب مي شود.
اصولا ديني كامل است كه تمام خصوصيات و ويژگي هاي مثبت را داشته باشد و در عين اين كه مظهر رحمانيت و رحيميت است مظهر قهاريت و جباريت هم باشد به عبارت ديگر دين كامل هم جاذبه دارد و هم دافعه و الا چنين ديني نه تنها نمي تواند جلوي ظلم و جور را بگيرد. بلكه با رحم و شفقت بي جا، مشوق ظلم و جور خواهد بود؛ در نتيجه هر چيزي را بايد در جاي خودش ديد و خشم و غضب به جاي خودش نيكو است.
2- در قرآن تنها از عذاب و سوزاندن و ... سخن گفته نشده است تا چنين قضاوتي در مورد آن روا باشد، بلكه در ضمن اين كه از عذاب هاي سخت الهي سخن به ميان آمده است از رحمت و مغفرت و مهرباني بي حد و حساب خداوند و سبقت رحمت خدا بر غضب اش هم سخن گفته است چنانچه در آياتي مي فرمايد: «يا عِبادِيَ الَّذينَ أَسْرَفُوا عَلى‏ أَنْفُسِهِمْ لا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَميعاً إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحيم». (1) بگو: «اى بندگان من كه بر خود اسراف و ستم كرده‏ايد! از رحمت خداوند نوميد نشويد كه خدا همه گناهان را مى‏آمرزد، زيرا او بسيار آمرزنده و مهربان است. و در آيه ديگري مي فرمايد: وَ اللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظيم». (2) و خداوند صاحب فضل و بخشش عظيم است!
و نيز در بعضي ادعيه مي خوانيم: «يا من سبقت رحمته غضبه‏؛ (3) اي كسي كه رحمت او بر غضبش پيشي گرفته است يا در روايت ديگري امام صادق (ع) فرموده: إِذَا كَانَ يَوْمُ الْقِيَامَةِ نَشَرَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى رَحْمَتَهُ حَتَّى يَطْمَعَ إِبْلِيسُ فِي رَحْمَتِه‏" (4) چون روز قيامت شود، خداى تبارك و تعالى رحمت خود را چنان پراكنده كند كه ابليس در رحمت او طمع كند.
بنابر اين اگر چه خداوند براي برخي از گناهان وعده عذاب داده است؛ اما بر اساس آموزه هاي ديني معتقديم رحمت خدا بر غضبش برتري و تقدم دارد،
3- فلسفه و حكمت وجود چنين عذاب هايي در اسلام اين است كه اسلام ديني جهاني و همگاني است و براي هدايت تمام انسان ها تشريع شده است و لازمه داشتن چنين هدفي دارا بودن راهكارهاي مختلف تربيتي است و يكي از اين راهكارها و ابزارهاي تربيتي تخويف و مجازات و وضع عذاب هاي شديد براي ظالمان و فاسقان و ستمگران است چرا كه اگر نيروى‏ قهريه و تهديد و مجازات جدي و سخت در بين نباشد، چه بسا بعضى از متخلّفان نه تنها با خيال آسوده دست به اعمال غيراخلاقى و غير انساني شنيع مى‏زنند، بلكه‏ اين بيمارى خود را به راحتى به ديگران نيز سرايت مى‏دهند و جامعه در معرض ابتلا به انواع امراض نفسانى و اخلاقى قرار مى‏گيرد. بنا بر اين، خداوند براى پاس‏دارى از اخلاق افراد و جامعه، مجازاتى به تناسب جرم و اهميت آن، وضع نموده است تا بندگان با توجه به آن عذاب ها راه سعادت را در پيش بگيرند.
4- بر اساس بعضي از آيات و گفته بسياري از انديشمندان ديني، عذاب هاي قيامت در واقع نتيجه تكويني همان اعمال انسان ها در اين دنيا است كه در اين دنيا به يك صورت ظهور مي كند و در قيامت به شكلي ديگر، و به عنوان مثال خداوند در قرآن مي فرمايد:إِنَّ الَّذينَ يَأْكُلُونَ أَمْوالَ الْيَتامى‏ ظُلْماً إِنَّما يَأْكُلُونَ في‏ بُطُونِهِمْ ناراً وَ سَيَصْلَوْنَ سَعيراً (5) آنان كه مال يتيمان را به ستمگرى مى‏خورند در حقيقت آن ها در شكم خود آتش جهنم فرو مى‏برند و به زودى به دوزخ در آتش فروزان خواهند افتاد".
و در آيه ديگر مي فرمايد: يَوْمَ يُحْمى‏ عَلَيْها في‏ نارِ جَهَنَّمَ فَتُكْوى‏ بِها جِباهُهُمْ وَ جُنُوبُهُمْ وَ ظُهُورُهُمْ هذا ما كَنَزْتُمْ لِأَنْفُسِكُمْ فَذُوقُوا ما كُنْتُمْ تَكْنِزُون؛ (6) در آن روز كه آن را در آتش جهنم، گرم و سوزان كرده، و با آن صورت ها و پهلوها و پشت هايشان را داغ مى‏كنند (و به آن ها مى‏گويند): اين همان چيزى است كه براى خود اندوختيد (و گنجينه ساختيد)! پس بچشيد چيزى را كه براى خود مى‏اندوختيد!
در نتيجه عذاب ها و مجازات هاي آن دنيا، نتيجه تكويني و تجسم عمل انسان است.
در پايان ناگفته نماند اگر چه برخي از اشخاص به خاطر اعمال خود مستحق مذمت و عذابند. اما استحاق عذاب لزوماً ورود به جهنم را به همراه ندارد، زيرا چه بسيار افرادي كه در طول عمر خود برخي از گناهان را مرتكب شده، ولي به خاطر برخي اعمال نيك، شفاعت شامل حال آن ها شده و در نتيجه خداوند آثار آن گناهان را از آن ها برداشته، در نتيجه عذاب نمي شوند.
پي نوشت ها:
1. زمر (39) آيه 53.
2.انفال (8) آيه 29.
3. سيد ابن طاووس، منهج الدعوات،چ دارالذخائر، قم 1411 ه ق، ص 99.
4. شيخ صدوق، امالي،كمره اي، محمد باقر، چ اسلاميه، تهران 1376 ه ش، ص 205.
5. نساء (4) آيه 10.
6. توبه (9) آيه 35.
موفق و موید باشید