رجعت

پرسشگر گرامی با سلام و سپاس از ارتباطتان با این مرکز
گر چه پرسش روشن نیست و معلوم نمی‌کند که پرسشگر محترم در پی درک چه است، اگر مراد شان از رجعت بر گشت امامان بعد از پایان دوره حکومت مهدی (عج) است، باید گفت که در این باره در رابطه با امور مطرح در پرسش چیزی در منابع نیامده و اظهار نظر در امور جزیی مطرح در پرسش در دوران رجعت آسان نخواهد بود، ولی در حد یک سری مسایل کلی باید گفت:
رجعت از دیدگاه شیعه رویدادی است مستقل از دو موضوع یاد شده (قیامت و ظهور حضرت مهدی) اگر چه بین هر سه موضوع پیوند زمانی بر قرار است. از مجموع روایات و گفته‌های علما به دست می‌آید که رجعت را منحصر به بازگشت گروهی از مؤمنان و کافران می‌دانند. (1)
از بررسی احادیث رجعت استفاده می‌شود نخستین کسی که برای فرمانروایی جهان رجعت می‌کند حضرت حسین (ع) است. اگر چه طبق روایات حضرت علی (ع) نیز در عهد امام حسین رجعت می‌کند ولی فرمانروایی او در آخر خواهد بود، بعد از حضرت بقیه‌الله اولین کسی که رجعت می‌کند و بر سراسر جهان فرمانروایی می‌کند، حضرت امام حسین (ع) است.
امام صادق فرمود: نخستین کسی که زمین برای او شکافته می‌شود و رجعت می‌کند، حسین بن علی (ع) است.
در این باره روایات متعدد نقل شده و از مجموع آن ها به دست می‌آید که امام حسین نخستین امامی است که در رجعت بر می‌گردد.(2)
اگر مراد پرسش گر محترم دوران ظهور و حکومت مهدی (عج) است، می توان گفت: امام زمان (ع) بعد از ظهور به تشکیل حکومت و جامعه مطلوب می پردازد و مرزهاى جغرافیایى را بر مى‏چیند. این حکومت، همان حکومت آرمانى موعود است که از آن در روایات گاهى به مدینه فاضله، (3) گاهى به جامعه مطلوب و گاهى به «دولت کریمه» یاد شده است.
حکومت جهانى امام از مؤلّفه‏ها و شاخصه هایى برخوردار است از جمله:
1. گزینش کارگزاران شایسته:
طبیعى است حکومت که رهبرى آن را امام مصلح و پارسا بر عهده دارد، کارگزاران آن نیز از صالحان و پارسایان خواهند بود، از این رو در روایات آمده است که دولت امام را برخى از پیامبران و جانشینان آنان و صالحان تشکیل مى‏دهند، چنانکه در برخی روایات آمده است: حضرت عیسى (ع) به امام زمان مى‏گوید: به عنوان وزیر فرستاده شده‏ام؛ نه امیر و فرمانروا. (4)
همچنین تعداد یاران خاص امام که 313 نفر هستنداز کارگزاران حضرت می باشندکه پس از پیروزی، برای ارشاد و دادرسی و کارگزاری به سرزمین‏های دور و نزدیک فرستاده می‏شوند. امام صادق (ع) فرمود: "آنان پرچمداران لشکرها و کارگزاران امام روی زمین هستند" از این گروه، به "نقباء" "خواص" و "ذخرالله" تعبیر شده است. (5)
2. گسترش عدالت:
یکى از ویژگى‏هاى حکومت امام زمان عدالت است. عدالت عنصر گم شده‏اى است که همگان دنبال آن هستند. این گمشده در حکومت امام زمان تحقق پیدا مى‏کند: « جهان را پر از عدل می نماید، چنانکه پر از ظلم گردیده است. (6) حکومت را به گونه‏اى سازماندهى مى‏کند که دیگر واژه ستم از ذهن‏ها رخت بر مى‏بندد و کسى به دیگرى ظلم نمى‏کند، مردم به خواسته خود - عدالت - می رسند.
3. رشد آگاهى و دانش:
یکى از حوادث بسیار مهم - بعد از ظهور امام زمان - رشد دانش و صنعت در عصر امام است. دوره ظهور دوران گسترش علم و دانایى است و مدینه فاضله اسلامى «مدینة العلم» است. با آمدن آن منجى همان گونه که ظلم جاى خود را به عدل و داد مى‏دهد، دانایى و فرزانگى جایگزین جهل و نادانى مى‏شود. (7)
4. رشد عقل و خرد ورزى:
در این دوره بشر به حاکمیت عقلانیت نایل مى‏گردد. در روایات آمده است که در عصر ظهور برکات خداوندى به بشر ارزانى داشته، دست رحمت ایزدى بر عقل‏هاى مردم کشیده مى‏شود. مردم از نظر عقل و بصیرت در وضع بى مانندى قرار مى‏گیرند. (8)
5. رفاه اقتصادى و معیشتى:
به فرموده پیامبر در دوره حضور حضرت مهدى مردم به نعمت هایى نایل مى‏گردند که در هیچ زمانى سابقه ندارد. براى همگان برکات الهى از آسمان نازل مى‏شود. زمین چیزى از روییدنى‏هاى خود را پنهان نمى‏کند. (9)
سطح رفاه زندگى در این دوره به حدّى است که طبق روایات رسیده از امام صادق (ع) در این دوره فقیرى یافت نمى‏شود تا مردم زکات اموالشان را به او بدهند. (10)
6. برقرارى امنیت اجتماعى:
در این دوره امنیت اجتماعى به نحو کامل برقرار مى‏گردد. به گونه‏اى که اگر زنى به تنهایى بخواهد از مشرق به مغرب برود، کسی وی را اذیت نمی کند.(11)
7. رشد تربیتى و شکوفایى فرهنگى و اخلاقى:
در این دوره افراد به رشد تربیتى و اخلاقى و جامعه به بالاترین درجه تعالى و شکوفایى نایل مى‏گردند. امام على(ع) فرمود: «چون قائم ما قیام کند، کینه‏ها از دل‏ها زدوده مى‏شود». (12)
امام باقر(ع) فرمود: «هنگامى که قائم ما قیام کند، خداوند قواى فکرى مردم را تعالى مى‏بخشد و اخلاق آنان را به کمال مى‏رساند». (13)
براى اطلاع بیش تر در این مورد به کتاب عصر زندگى و چگونگى آینده انسان و اسلام، پژوهشى در انقلاب جهانى حضرت مهدى (عج)، تألیف محمد حکیمى مراجعه نمایید.
در خصوص کیفیت و ماهیت قیام حضرت باید توجه داشته باشید که انقلاب جهانی امام زمان علیه السلام،پیش از هرچیز انقلابی فرهنگی و فکری است، نه نظامی و کودتایی. در نتیجه این رویکرد، طیف وسیعی از مردم جهان بدون هیچ جنگ و خون ریزی جذب حکو مت امام می شوند. احتیاجی به کشتار انسان ها نیست.
اصولا اگر بنا بر جنگ و نبرد بود که نیاز به این همه تاخیر برای رشد فکری و عقلی مردم و درک نیاز به منجی الهی و باطل بودن تفکرات منحرف و خودساخته بشری نبود. در گذشته که جمعیت و قدرت تسلیحاتی انسان ها بسیار کم تر بود، این کار به شکل راحت تری انجام می شد.
اگر یکی از عوامل تحقق قیام حضرت وجود 313 نفر انسان کامل در یک زمان است، باید پرسید با 313 نفر چگونه می توان در یک جنگ جهانی پیروز شد ؟ اگر قرار است کار با اعجاز الهی و قدرت خاص امامت پیش برود که نیاز به همین تعداد انسان هم نیست؛ پس روشن است که داستان چیز دیگری است و این تعداد رسالت دیگری، غیر از مدیریت جنگ بر عهده دارند.
اصولا یکی از مهم ترین مولفه های جامعه آرمانی امام زمان صلح، امنیت و عدالت است. این امر با کشتار و خون ریزی همسویی ندارد. آغاز شکل گیری جامعه ای که با جنگ و زور به قدرت رسیده، ابتدای مخالفت های درونی و قیام های مخالفان و کودتاهای کوچک و بزرگ است و روی آرامش و امنیت را نخواهد دید؛ پس این تصویر از انقلاب حضرت نه نتیجه بخش است و نه با ماهیت حرکت حضرت همخوانی دارد. روایات هم با این حقیقت نمی سازد .
در برخی روایات آمده است که امام زمان به رشد عقلی مردم می‌پردازند . امام با این امر مردم را آمادة پذیرش حکومت جهانی کرده و مردم را به فرهنگ و تمدن اسلام فرا می‌خواند. امام صادق(ع) فرمود: «آن گاه قائم ما قیام کند، خداوند دست رحمت بر سر بندگان می‌گذارد .به وسیله او خِرَد و اندیشه‌های انسانی کامل می­گردد». (14)
در برخی روایات از رشد علمی در زمان ظهور امام زمان (ع) سخن به میان آمده است. دوران ظهور را دوران گسترش علم خوانده، یکی از مؤلفه‌های مهم حکومت امام را گسترش علم دانسته‌اند، به گونه‌ای که مدینه حضرت را «مدینةالعلم» نامیده‌اند. امام صادق (ع) فرمود:
«دانش بیست و هفت بخش دارد که بشر تا کنون دو بخش آن را آموخته است. به هنگام قیام امام زمان بیست و پنج باب دیگر بر آن افزوده می‌شود». (15)
بر این اساس زمان ظهور مقارن با رشد فکری و علمی مردم و کمال عقلی آن هاست . وقتی حقیقت در شکل آشکار خود در برابر انسان رشد یافته و خرد محور عرضه شود، در سطح گسترده ای اقبال و پذیرش عمومی را به دنبال خواهد داشت. اقبال و توجه و گرایش عمومی، وجه غالب مردم جهان در زمان ظهور و در برابر امام زمان را تشکیل می دهد که بدون هیچ مقابله نظامی و جنگ و نبردی حقیقت در بخش عمده جهان متجلی خواهد شد.
البته یقینا بعد از ظهور، تعدادی افراد و جریان های فکری و حکومت ها با حکومت امام مخالفت می کنند. امام در ابتدا آنان را مو عظه، نصیحت و هدایت می کند. برخی از آنان تحت تاثیر موعظه امام قرار گرفته، جذب حکومت امام می شوند، ولی یقینا برخی دیگر به لجاجت خود ادامه می دهند. امام نیز با قاطعیت با آنان بر خورد می نماید، ولی این بدان معنا نیست که در جمع بندی،ماهیت قیلم حضرت قیامی مسلحانه و سراسر جنگ و خونریزی باشد و در نتیجه آن جمعیت زیادی کشته شوند.
در واقع جبهه اصلی مخالف آن حضرت سردمداران ظلم و کفر هستند. کسانی که در مقابل انقلاب جهانی به لجاجت و ستیزه بر می خیزند که در اقلیت مطلق خواهند بود. در مقابل توده وسیع مسلمانان از اقوام و مذاهب مختلف که با حضرت و برخی خصوصیات او آشنایی دارند و به آسانی حقانیت آن بزرگوار را درک می نمایند ( در این میان شیعیان بهترین وضعیت را دارند چون هم شناخت کامل تری داشته و هم انتظار این امر را می کشیدند).
هم چنین میلیاردها انسان متدین به ادیان آسمانی با دیدن حضرت مسیح در کنار حضرت و توجه به معجزات آن بزرگوار به آسانی به آن حضرت می گروند. باقی انسان ها نیز با شنیدن استدلال ها و منطق قوی حضرت بدون هیچ جنگ و قیامی پیرو حضرت می شوند.
3- بعد از ظهور حضرت این گونه نیست که همانند قیامت به محاسبه اعمال پرداخته شود و تنها خوبان و پاکان اهل نجات باشند و بقیه به هلاکت و سقوط بیفتند؛ بلکه در آن مقطع همه انسان ها در برابر شرایط جدید و ابلاغ کامل حقایق آسمانی قررا می گیرند. تنها در صورت کفرو انکار و مخالفت با هدایت ها و ارشادات امام زمان در زمره اهل کفر و نفاق قرار گرفته و با آن ها مقابله می شود.
البته یقینا کسانی که قبل از ظهور دارای اعمال و عقاید کامل و صحیحی باشند و به معنای حقیقی منتظر حضرت باشند،از جایگاه و مقام و منزلت و موقعیت بهتری برخوردار خواهند بود.مسلما افراد گنهکار و بی توجه دچار محرومیت ها و خسارت های گوناگون هستند، اما این بدان معنا نیست که تنها عده ای خاص در زمره اهل نجات باشند و دیگران همه در جمع کفار قرار گرفته و گردن شان توسط حضرت زده شود.
در هر حال ظهور حضرت برای همه انسان ها حتی گنهکاران و عاصیان و غافلان، حتی بخش اعظم کافران و بی دینان سراسر نور و رحمت و برکت است. در هر حال نباید از دعا و آرزوی فرج غفلت ورزید و کوتاهی کرد، هرچند بهترین راه در این مسیر پاک کردن خود و رساندن خویش برای انجام وظایف مهم و جدی در جمع یاران و نزدیکان آن بزرگوار است .
پی‌نوشت‌ها:
1. حسین طارمی‌راد، رجعت از دیدگاه عقل و قرآن و حدیث،نشر جامعه مدرسین، قم، 1377 ش، ص251.
2. محمد رضا ضمیری رجعت یا بازگشت به جهان، نشر موعود عصر، تهران، 1378 ش، ص234.
3. مجله حوزه، ویژه امام زمان، ( شماره 70و71) ص 134 به بعد.
4. ابن طاووس، الملاحم و الفتن في ظهور الغائب المنتظر ( عج، ) نشر ،شريف رضى‏، قم، ص 83.
5. محمد باقر مجلسی بحالانوار ، نشر دار الاحیا التراث العربی بیروت 1403 ق، ج 53 ، ص473.
6. لطف الله صافي گلپايگاني، منتخب الاثرفي امام الثاني عشر، قم ، موسسه حضرت معصومه چاپ اول ، 1419 ق، ص 598.
7. صافی گلپایگانی ، همان ،ص 607.
8. بحارالانوار، ج 75، ص 51.
9. همان، ج 51، ص 78.
10. همان، ج 52، ص 337.
11. صافی گلپایگانی، ص 379 .
12. همان، ص 484.
13. بحارالأنوار، ج 52، ص 336.
14. محمد بن یعقوب کلینی کافی، نشر دار الکتب الاسلامیه تهران 1388ق، ج 1، ص 25.
15. نقل ازعلی کورانی، عصر ظهور، نشر سازمان تبلیغات اسلامی 1357 ش ص 24.