وسواس فکری

پرسشگر گرامی با سلام و سپاس از ارتباطتان با این مرکز
در پاسخ به سؤال شما مطالبی را در قالب نکات زیر تقدیم می داریم:
1. ما نه تنها به شما و افکارتان نمی خندیم، بلکه در کار خود آن را عادی می دانیم و معتقدیم که اگر فرد به ماهیت وسواس فکری خود شناخت پیدا کند و با آن مقابله کند، به زودی آثارش را خواهد دید و از شر افکار مزاحم راحت می گردد.
این افکاری که دارید یک نوع وسواس فكرى است که حکایت از يك سلسله افكار پوچ و بيهوده تكرارى است، اغلب مبتلايان به وسواس فكرى، افكار بيهوده يا وحشتناكى در ذهن خود به وجود مى‏آورند كه اين افكار در چرخه‏اى بى پايان، مرتب تكرار مى‏شود و افراد به بيهودگى آن اطمينان دارند و دوست ندارند چنین افکاری داشته باشند و آنها را آزار دهنده می دانند ولى براى جلوگيرى از آن نمى‏توانند اقدامى كنند.
2. بايد بدانيد كه درمان وسواس فكرى ، نياز به صبر و حوصله و پشتكار دارد. انتظار حل و درمان يك شبه آن را نداشته باشيد، پس راهكارهايى را كه ارائه مى‏شود، با دقت مورد توجه قرار دهيد.
3. همگي ما گاهي افكار عجيب و مزاحم داريم اما اينها فقط افكار هستند آنها به اين معني نيست كه شما فرد بدي هستيد و چون خطور اينگونه افكار مزاحم بدون اختيار به ذهنتان هجوم مى‏آورند، گناه محسوب نمى‏شود. بنابراين نگران آن نباشيد. سعي در خلاصي از اين افكار فايده اي نخواهند داشت پس سعی کنید در حضور آنها راحت باشيد و با آنها فقط با كنجكاوي مختصري برخورد كنيد. اگر افكار بيشتري به مغزتان هجوم آوردند مقاومت نكنيد و اجازه دهيد به ذهنتان بیایند و در مورد آنها هم مثل افكار موجود قبلي رفتار كنيد.
4. برای درمان وسواس فکری بايد هر چه زودتر به راهكارهاى عملى جهت مقابله با وسواس فكرى بينديشيد و آنها را عملی سازید كه عبارتند از:
1- درمان وسواس فكرى به تصميم و همت شما بستگى دارد. در اين جهت كسى جز خودتان نمى‏تواند به شما كمكى بنمايد. بايد كمر همت را ببنديد و با اتكا به توانايى‏هاى خود وارد عمل شويد و نسبت به درمان بيمارى خويش اميدوار باشيد.
2- براى مقابله با افكار انحرافى بايد انديشه خود را پالايش كنيد و ابهام زدايى نماييد.
3- براى رهايى از افكار ناخواسته، لازم است افكار خوشايند را جايگزين كنيد. توجه به افكار معقول و تقويت و تمركز آن به وسيله تكرار زبانى، شما را از افكار مخرّب و آزاردهنده باز مى‏دارد. پيامبر اكرم (ص) مى‏فرمايد: «كسى كه مبتلا به وسواس فكرى است، سه بار ايمان به خدا و رسول را به زبان تكرار كند (آمنت بالله و رسوله) كه آن وسواسى از بين مى‏رود».(1)
4- ذكر زبانى داشته باشید. شخصى از امام صادق(ع) در مورد وسواس و شك سؤال كرد، حضرت فرمود: « اين وسواس و شك مشكلى ندارد. هر گاه به وسواس فكرى مبتلا شدى، لا اله الا الله بگو». (2)
با اين ذكر و تغيير حالت دادن، از فكر تكراى رهايى مى‏يابيد.
5- ورود افكار منحرف را به ذهن در اختيار خود بگيريد تا اين افكار ناخواسته به ذهن شما وارد نشود. به اين منظور براى فكر در اين امور، ساعت خاصى تعيين كنيد، يعنى با خود عهد ببنديد كه زمان فكر كردن درباره موضوع وسواس، ساعت خاصى باشد. بنابراین در طول روز هرگاه اوهام و افكار وارد ذهنتان شد، به خود بگوييد: زمان فكر كردن فلان ساعت است. در زمان مقرر مدتى را به فكر كردن درباره آن موضوع اختصاص دهيد، تا در طول روز ذهنتان مشغول آن نشود. البته زمان اختصاصى را به تدريج در طى (مثلاً سى روز) روزى يك دقيقه كم كنيد تا به صفر برسد.
6- تلقين يكى از راه‏هاى مبارزه با افكار منفى است. می توانید اين جمله را با خود تلقين كنيد و هر روز يا شب‏ها قبل از خواب آن را ده بار تكرار كنيد: «من به خوبي مي‏توانم اين افكار را از خود دور كنم.»
7- از شرکت در فعالیتهای ورزشی و سالم سازی بدن غفلت نورزید.
8- معمولاً اين افكار به هنگام بيكارى و تنهایی به سراغ فرد مى‏آيد، سعى كنيد با يك برنامه‏ريزى دقيق و حساب شده تمام اوقات شبانه‏روزى خود را پر كنيد و هيچ‏گاه بيكار و تنها نباشيد. به مطالعه، نظافت اتاق، كمك به دوستان، ورزش و مشغول باشيد. و هر گاه بيكار شديد خود را به كارى مشغول سازيد. می توانید براى اوقات شبانه روز جدولى را تهيه كنيد و كارها و فعاليت هاى شبانه روزى خود را در آن يادداشت نموده و سعى كنيد برنامه اى تهيه نمائيد كه زمان خالى بودن فعاليت نداشته باشيد. برنامه تدوين شده بايد متناسب با توانايى هاى جسمى و روانى تان باشد.
9- هرگاه فكر مزاحم به سراغ شما آمد ، وسط افكار به خود بگوييد: «بس است ديگر» و بدين وسيله رشته افكار مزاحم را قطع كرده و خود را مشغول كار ديگرى كنيد و با ايجاد حواس‏پرتى از آن افكار مزاحم دورى كنيد.
10- هميشه روى صفحه اى از كاغذ موضوعات مختلف علمى و غيرعلمى را يادداشت شده داشته باشيد تا بتوانيد اگر افكار مزاحم به سراغتان آمد، موضوع و مسأله اى جايگزين داشته باشيد كه با اختيار خودتان در آن باره بيانديشيد. به هر حال هميشه موضوع جايگزين براى فكر كردن داشته باشيد.
11- اگر احساس مى كنيد نمى توانيد يا در عمل نتوانستيد، موضوعات جايگزين را به جاى افكار مزاحم وسواسى خود قرار دهيد، كش نازكى را دور مچ دست خود ببنديد و هرگاه بدون اختيار افكار مزاحم به سراغتان آمد، آن كش را بكشيد و رها كنيد تا با احساس دردى كه روى مچ دستتان ايجاد مى شود، از آن فضاى روانى بيرون آئيد نا خودآگاه موضوع ذهنى تان عوض خواهد شد.
نكته مهم و قابل توجه آن است كه؛ از افكار ناخواسته و مزاحم، احساس وحشت و نگرانى نكنيد و بدانيد كه اصلاً گناه نيست، بلكه يك نوع بيمارى است كه بايد درمان شود. پيامبر اكرم(ص) فرمود: «از امت من هر چه كه در ذهنشان خطور مى‏كند، عفو شده است، تا وقتى كه آن را به زبان جارى نكرده و عملى انجام نداده باشند». (3)
توصیه آخر ما این است که ؛ اگر نتوانستید با راهکارهای ارایه شده مشکل خود را حل کنید، می توانید مشکل خود را به صورت حضوری با یک روانشناس با تخصص درمان وسواس، مراجعه کنید و راهکارهای دیگر درمانی را از او بجویید و به کار ببرید.
پى‏نوشت‏ها:
1. کنزالعمال في سنن الاقوال و الافعال، هندي، علاءالدين علي المتقي بن حسام‌الدين، بيروت: مؤسسة الرسالة، ۱۴۰۵ ق. حديث 1245.
2. اصول کافي، کليني رازي، ابي جعفر محمدبن يعقوب بن اسحاق، تهران: دارالکتب الاسلاميه، ۱۲۸۸ق. ج‏2، ص 424.
3. بحار الانوار، مجلسي، محمد باقر، بيروت: مؤسسه الوفاء، 1404ق. ج‏66، ص 42.