توسل

پرسشگر گرامی با سلام و سپاس از ارتباط تان با این مرکز:
البته ما در نماز یا در سایر عبادات در موارد متعدد حاجات خود را مستقیما هم از خداوند متعال می خواهیم و منع و مشکلی در این خصوص وجود ندارد؛ اما درباره نوع درخواست انسان از ائمه چند فرض قابل طرح است:
1- اولین فرض این که انسان از آن ها بخواهد که واسطه انتقال درخواست ما به درگاه الهی باشند؛ همان گونه که در بسیاری از مواقع شخصی دعا می کند و از جمع می خواهد در برابر دعای ایشان آمین بگویند؛ حال در این مورد بحثی وجود ندارد؛ چرا که ما قطعاً در برآوردن نیاز، از خداوند طلب کمک کرده و فقط از دیگران خواسته ایم آن ها نیز برآورده شدن این دعا را از خداوند طلب کنند و به تعبیر دیگر از آن جا که بزرگان دین به خصوص ائمه را از مقربان درگاه حق می دانیم، دعای آن ها را در حق خود دارای تاثیر بیشتری دانسته، در نتیجه از آن ها می خواهیم نزد خدا برایمان وساطت کنند.
حال در این نوع طلب هیچ منعي وجود ندارد. این امر همانند آن است که فرد به جای این که نامه درخواست خود را خودش به یک مسئول برساند به فرد محترمی که مورد توجه اوست می دهد تا این نامه را به مسئول برساند که در این صورت امید بیشتری برای نتیجه گیری است؛ در منابع دینی به روشنی به این بخش وساطت اشاره شده، حتی نقل شده خود رسول خدا (ص) در جریان مباهله وقتی که حسين (ع) را در آغوش و دست حسن (ع) را در دست گرفته، فاطمه (س) دنبالش و على (ع) به دنبال فاطمه (س) به راه افتادند، فرمود: هر گاه من دعائى كردم شما آمين بگوئيد. (1)
و يا خداوند در قرآن خطاب به پيغمبر (ص) می‏فرماید: «وَ لَوْ أَنَّهُمْ إِذْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ جاؤُکَ فَاسْتَغْفَرُوا اَللَّهَ وَ اِسْتَغْفَرَ لَهُمُ اَلرَّسُولُ لَوَجَدُوا اَللَّهَ تَوَّاباً رَحِیماً ؛ (2) اگر به هنگام ستم برخویش نزد تو آیند "ای پیامبر" و استغفار کرده و تو نیز برای آنان استغفار کنی خدا را توبه پذیر و مهربان خواهند یافت».
حال همان گونه كه ملاحظه مي كنيد آنچه در مجموع از اين آيه و روايت استفاده مي شود آن است كه واسطه قرار دادن ديگري براي رسيدن به حاجت مانعي ندارد.
2- فرض دوم آن است که ما مستقیماً از آن ها طلب کمک کرده و بخواهیم که فلان حاجت ما را بر آورده کنند؛ یعنی از آنجا که آن ها را از مقربان در گاه حق می دانیم، اعتقاد داریم خداوند به آن ها قدرتی عنایت کرده است که بواسطه آن قادرند فلان حاجت ما را برآورده کنند. همچنان که ما برای درمان بیماری علاوه بر دعا، نزد متخصصین امر رفته و از آن ها کمک می خواهیم که البته در این امر نیز اگر چه درخواستمان مستقیماً از ائمه و يا مثلاَ از پزشک متخصص است، اما در حقیقت تمام این امور را فقط وسیله ای دانسته که با اذن و اراده خداوند تاثیر گذارند. حال در این مورد نیز هیچ منع عقلی و شرعی وجود ندارد آنچنان که در جنگ خیبر حضرت علی (ع) برای رهایی از درد چشم، مستقیماً خدمت رسول خدا (ص) رفت و حضرت با آب دهانش چشم علی (ع) را شفا داد (3) یا قرآن از قول حضرت عیسی (ع) نقل می کند که می فرمود: «فَأَنفُخُ فِيهِ فَيَكُونُ طَيرَْا بِإِذْنِ اللَّهِ وَ أُبْرِئُ الْأَكْمَهَ وَ الْأَبْرَصَ وَ أُحْىِ الْمَوْتىَ‏ بِإِذْنِ الله؛ (4) از گل برايتان چيزى به شكل مرغ مى‏سازم، سپس در آن مى‏دمم بلادرنگ و به اذن خدا مرغى مى‏شود و نيز كور مادر زاد و برص را شفا مى‏دهم و مرده را به اذن خدا زنده مى‏كنم».
حال با دقت در این آیه روشن می شود که حضرت شفای کور مادرزاد و برص را مستقیماً به خود نسبت داده و می فرماید من شفا می دهم و ... بر این اساس هیچ مانعی ندارد که ما مستقیماً از آن ها به خاطر قدرتی که خداوند عطاء فرموده (آن چنان که حضرت عیسی همه را منسوب به خدا می داند ) طلب حاجت کنیم.
3- اين كه ما از آن ها مستقيماً و با اين اعتقاد كه آن ها بدون اذن و اراده خدا و مستقلاً قادر به برآوردن درخواست ما مي باشند؛ آنچه كه شرك در برابر خداوند محسوب شده و ما به شدت از آن نهي شده ايم. تنها اين مورد است و حال آن كه كسي، از ائمه با اين نيت طلب كمك نمي كند.
اما در مورد این که چرا در همان وساطت های مقبول و مشروع هم گاهی نتیجه نمی گیریم؛ باید عرض کنیم که اصولا بنای خداوند و سنت او بر برآوردن همه حاجات و درخواست های ما نیست و به علاوه این امر به واسطه مصلحت های عالم و ویژگی های عالم ماده شدنی و معقول نیست. در واقع صحیح است که ائمه وسیله های ما در برابر خداوند هستند، اما خود ایشان در کلام خود و در خطاب با خداوند فرمودند :
« يَا مَنْ لَا تُبَدِّلُ حِكْمَتَهُ الْوَسَائِلُ ؛ (5) اى آنكه اسباب و دست آويزها حكمت او (آنچه صلاح دانسته و مقدّر فرموده) را تغيير نمي دهد».
پس در جمع بندی باید گفت: ما حتی اگر در بهترین شرایط و بهترین زمان و مکان ممکن از خود خداوند هم درخواستی داشته باشیم معلوم نیست که آن چه خواسته ایم به ما برسد؛ به علاوه حتی اگر خود معصومین علیهم السلام هم که خواسته ای نامعقول و نامشروع ندارند، از خداوند برای خود درخواستی داشته باشند باز معلوم نیست که به طور قطع به آنچه درخواست نموده اند برسند، چنان که در زمان بیماری حضرت زهرا علیها السلام چند معصوم برای شفای ایشان دعا می کردند؛ اما در نهایت آن حضرت بهبود نیافت و به شهادت رسید .
البته در معنای عام و دقیق اجابت همه درخواست های معقول و مشروع بخصوص آن که به واسطه اهل بیت به درگاه ربوبی منتقل شود به نوعی مستجاب می گردد، هر چند این استجابت به معنی رسیدن به همان خواسته و مطلوب نبوده باشد.
با توجه به آنچه ذکر شد، روشن می شود که به یقین این امر صحیح نیست که گمان کنیم اگر از اهل بیت هم درخواستی داشتیم حتما باید آن حاجت را همان گونه که خواستیم به ما عنایت بفرمایند؛ زیرا مبنا و معیار در این امر و همه امور رعایت مصالح و ضرورت های خود ما و مجموعه عالم و قضا و تقدیر الهی است نه آن چه ما مصلحت و خوب و مطلوب می پنداریم.

پی‏نوشت‏ها:
1. موسوى همدانى، ترجمه المیزان، دفتر انتشارات اسلامى جامعه‏ مدرسين حوزه علميه، قم‏ 1374 ش‏، ج‏3، ص 365.
2. نساء (4) آیه 64.
3. عطاردى، عزيز الله،‏ زندگانى چهارده معصوم (ع)، چ اسلاميه، تهران 1390ق، ص 145 .
4. آل عمرن، (3 ) آيه 49 .
5. امام سجاد عليه السلام ، الصحيفة السجادية دعای سیزدهم ، نشر الهادى‏، قم‏ ، 1418 ق ، ص 69 .