قرآني

خداوند در بعض موارد از خودش با لفظ متکلم وحده یاد می کند . در غالب موارد با لفظ متکلم مع الغیر. در توجیه اختلاف سیاق و بیان هم توجیهاتی به شرح زیر بیان شده:
1_ گاهى آوردن ضمیر جمع به جهت اهمیت دادن به موضوع مهمى بوده که باید به آن اهمیّت ویژه اى داده مى‌شد، مانند حفظ و نگه دارى قرآن از تحریف. خداوند مى فرماید: «انّا نحن نزّلنا الذّکر و انّا له لحافظون؛(1) ما قرآن را نازل کردیم و خود آن را حفظ مى کنیم».
این تعبیر پر از اعجاز و دربردارنده پنج ضمیر جمع به جهت اهمیت دادن به قرآن است.
2_ تدبیر خدا به واسطه ملائکه که جنود و کارگزاران هستند، انجام مى شود. همچنین ضمیر جمع اشاره به اسباب و مسبباتی است که خداوند در عالم قرار داده است. در عین حال که همه به خداوند بازمی گردند، مانند: «إنّا کلّ شى خلقناه بقدر؛(2) ما هر چیزى را به اندازه خلق کردیم».
3_ گاهى جمع آوردن ضمیر فقط براى گرامیداشت و تعظیم است، مانند: «انّا هدیناه السبیل؛(3) ما راه را به شما نشان دادیم».(4)
4-گاهی که عنایت خاص به چیزى است یا می خواهد خلق بلا واسطه چیزى را معلوم کند و احتمال دخالت غیر و واسطه ها را دفع نماید، از ضمیر متکلم وحده استفاده می کند ، مثل: «یا موسى انّنى أنا الله» (5) در این مورد آوردن ضمیر جمع منافى با مقصود است.(6)
مرحوم آیت الله طالقانى در تفسیر پرتوی از قرآن فرمود: در آیه«انّا انزلناه فى لیلة القدر» ضمیر جمع به کار برده با آن که خدا یکتا و یگانه است ،تا بر عظمت نازل کننده (خدا) دلالت کند. بدیهى است آن چه را که بخشنده اى بزرگ مى‌بخشد و مى فرستد، قطعاً با اهمیّت و عظیم است و نظیرش را در لفظ «الم نشرح لک صدرک» مى توان یافت.(7)
وجوه دیگری هم هست که باید برای آگاهی از آن ها به تفاسیر مراجعه کرد.
اگر مواردی دیگر در نظرتان است، با شماره سوره و آیه مطرح کنید تا توضیح لازم خدمت تان داده شود.
پی‌نوشت‌ها :
1. حجر (15) آیه 9.
2. قمر(54) آیه 49.
3. انسان (76) آیه 3.
4. صافی، معارف دین، - ، - ، - ، ج 1، ص 178.
5. طه (20) آیه 14.
6. صافی ، همان .
7. طالقانی، پرتوی از قرآن، چهارم ، شرکت سهامی انتشار ، 1362 ش ، ج1 ، ص 274.