آهنگ

پرسش 1:
آهنگ
شرح : چرا گوش دادن به آهنگ يا ترانه حرام است؟ آيا اين موضوع درباره ي آهنگ هاي صوتي هم صدق مي کند؟ اگر تنها موزيک باشد چطور؟
پاسخ:
پرسشگر گرامي با سلام و سپاس از ارتباطتان با اين مركز
نزد اكثر فقهاي بزرگوار موسيقي به صورت مطلق حرام نمي باشد. بلكه اين بزرگواران موسيقي را بر سه قسم كرده اند :
1- موسيقي مطرب و مناسب مجالس لهو و لعب و گناه.
2- موسيقي غير مطرب.
3- موسيقي مشكوك بين مطرب و غير مطرب. يعني صداهائي كه نمي توان تشخيص داد كه آيا مطرب است و مناسب مجالس گناه يا اين گونه نيست.
گونه اول از موسيقي نزد تمام فقها بر اساس ادله روائي و قرآن كه وجود دارد ، حرام مي باشد، ولي موسيقي نوع دوم يعني موسيقي غير مطرب نزد اكثر فقها حرام نمي باشد. گوش دادن به آن ها اشكال ندارد. موسيقي نوع سوم باز به فتواي برخي از فقهاي بزرگوار گوش دادن به آن ها اشكالي ندارد.
به فتواي برخي از مراجع بزرگوار دقت كنيد :
« موسيقى مطرب حرام است و صداهاى مشكوك مانع ندارد و تشخيص با عرف است». (1)
موسيقى به يك تعريف، تركيب صداها است، به نحوى كه خوش آيند باشد، از اين رو اگر مناسب مجالس لهو و لعب باشد حرام است وگرنه اشكالى ندارد.(2)
معناى مطرب اين است كه حالت غير عادى براى اشخاص از نظر وجد و نشاط به وجود آورد، به طورى كه انسان را به وادى فساد و عياشى و خوش‏گذرانى بكشاند و باعث غفلت انسان از خدا شود.(3)
موسيقي مناسب با مجالس لهو و لعب حرام است و گرنه اشکال ندارد . تشخيص آن با عرف مکلف است. (4) موسيقي هاي مشکوک اشکال ندارد. (5)
بنا بر اين، بر اساس يك تحليل فقهى مى‏توان اظهار كرد كه موسيقى به طور مطلق حرام نيست . گوش دادن به هر موسيقى حرام نمى‏باشد. اگر موسيقى برگرفته از مضامين و اشعار داراى محتواى غير اخلاقي و صداهاي مطرب نباشد ، حرمتى ندارد . گوش دادن به آن نيز حرام نيست، بلكه موسيقى كه مناسب با مجالس لهو و لعب و فساد باشد حرام است.
بنا بر اين گوش دادن به موسيقى زمانى حرام است كه داراى طرب و ترجيع باشد . مناسب مجالس لهو لعب باشد.
در اين بين تفاوتي هم بين موسيقي به همراه شعر و خوانندگي و موسيقي صرف و به اصطلاح موزيك وجود ندارد . هر كدام از آن ها كه هر يك از اين خصوصيات را كه ذكر شد، داشته باشد، به يكي از احكام گفته شده تعلق پيدا مي كند. يعني اگر مطرب باشد ، حرام و اگر غير مطرب يا مشكوك به طرب باشد ، غير حرام است.
اما اينكه چرا موسيقي هائي كه مناسب مجالس گناه است ، حرام اعلام شده است ؟‌ با توضيحاتي كه در ذكر فتاواي مراجع بزگوار آمد ،علت آن روشن شد كه اين نوع از موسيقي ها چون انسان را از ياد و ذكر خدا دور مي كنند و به وادي فساد و گناه و گمراهي و كفر مي كشند ، حرام اعلام شده اند تا مسلمانان با دوري از آن ها از مسير هدايت و حقيقت دور نشده و گمراه در وادي ظلمت و تاريكي و انحراف نشوند.
پيامبر(ص) فرمود: «ايّاكم و استماع المعازف و الغنا فأنّها يبنيان النفاق فى القلب كما ينبت الماء البقل؛(6)
از شنيدن و گوش دادن به موسيقى و غنا پرهيز كنيد، زيرا آن ها در قلب نفاق مى روياند ، چنان كه آب سبزى را مى روياند».
باز حضرت فرمود: «إنّ الله بعثنى رحمة للعالمين و لا محق المعازف و المزامير و امور الجاهلية؛(7) خداوند مرا مبعوث كرد تا براى عالميان رحمت باشم . آلات و اسباب موسيقى و كارهاى زمان جاهليت را نابود سازم».
باز فرمود: «الغناء رقية الزنا؛ غنا و موسيقى مقدمة زنا و فحشا است».(8)
‌آثار بد موسيقى بر فرد و جامعه:
1 ـ اعتياد به موسيقي: يکى از آثار سوء موسيقى اين است که نوازنده يا شنونده را معتاد مي‌کند و اين اعتياد پيامد‌هاي بدى دارد.
2 ـ سر و صداى زياد براى دستگاه شنوايى زيان آور است.
3 ـ تأثير سر و صداى زياد بر روح و روان انسان نيز يکى از آثار بد موسيقى قلمداد مي‌شود.
‌سر و صداى زياد حساسيت را نسبت به حمله ويروس‌ها زياد مي‌کند . ناراحتي‌هاي کليوي، زخم معده و‌فساد دندان‌ها را در پي دارد. (9)
4 ـ تأثير موسيقى بر معده: براساس آزمايش‌هايى که پرفسور «‌لودويگ دوملينگ» درباره موسيقي‌هاى شب‌کوتاه، موزارت، سمفوني، سرنوشت بتهون، موزيک بيت، آوازهاى پاپ يعنى موزيک مدرن نسل جوان انجام‌ داده و آزمايش‌هاي مکررّ انجام گرفته، ترشح عصاره گوارشى معده و اسيد کلريدريک در کسانى که به موزيک‌ پاپ گوش کرده بودند، پيش از سائرين تقليل و کاهش يافته بود. (10)
5 ـ تأثير منفى موسيقى در عمر. در بررسي‌هايى که محققّان کرده‌اند، از بين 46 نفر موسيقي‌دان و نوازندگان ‌ايتاليايي، فرانسوي، انگليسي، آلمانى و غيره، متوسط عمر آنان 47 سال بوده است.
‌بنا بر اين موسيقى مخصوصاً موسيقي‌هاى هيجان آور باعث بروز مفاسدى در افراد و جامعه مي‌شود که قابل‌چشم‌پوشى نيست . زمينه‌ساز مفاسدي از قبيل فسادهاى اخلاقي، بزهکاري، لاابالي‌گري، شهوت راني‌هاي ‌مضرّ مي‌شود. اگر مختصر نفعى داشته باشد، بايد به خاطر مضارّ عمده‌اش از آن ‌چشم پوشى کرد.
شخصيت‌هايي همچون فارابي و بوعلي ‌سينا اگر نظرياتي در مورد موسيقي و رياضيات داشته‌اند، در آن قسم موسيقي بود که داراي مضار و آفاتي نبوده و به فرد و جامعه ضرري نمي‌زد.
مسلماً صداهاي قشنگ و داراي ريتم منظم و زيبا مانند مداحي‌ها و همخواني‌ها و تلاوت‌هاي زيبا و تواشيح‌هاي جالب و جذاب و حتي موسيقي هاي اصيل با اشعار خوب و بعضاًُ عرفاني که هيچ‌گونه آفت و ضرري ندارند و بدين وسيله جذاب اند، هم فرهنگ غني اسلامي و هم صداي قشنگ و زيبا به ديگران منتقل مي شود، از ديدگاه اسلام و فقهاي اسلامي منعي ندارد، بلکه مورد تشويق هنر دوستان مسلمان مي‌باشد.

پي نوشت ها:
1. امام خمينى، استفتاآت،قم ، دفتر انتشارات اسلامي جامعه مدرسين حوزه علميه قم ، 1378 هـ.ش ، ج 2، ص 14.
2 . آيت الله فاضل لنكرانى، جامع المسائل،نشر مهر ، چاپ سوم ، 1376 هـ.ش ، ج 1، ص 256.
3 . آيت الله فاضل لنكرانى، همان.
4. آيت الله خامنه اي ، رساله اجوبه الاستفتاات(ويرايش جديد) ،تهران ، انتشارات پيام عدالت ، 1389، س 1128 به بعد.
5. آيت الله خامنه اي ، رساله اجوبه الاستفتاات ، س 1140.
6. محمدى رى شهري، ميزان الحكمه، عنوان 3121.
7.همان.
8.همان، عنوان 3122.
9. رضا پاك نژاد ، ‌اولين دانشگاه و آخرين پيامبر، تهران ، كتابفروشي اسلاميه ، بي تا ، ج 15، ص 161، با تلخيص.
10. ‌همان، ص 185 به بعد با تلخيص.

پرسش 2:
آيا رقص در اسلام براي مردان حرام است يا نه؟ اگر حرام است، دليل آن چيست؟
پاسخ:

موادي که حکم به حرمت رقص شده ، دليلش فتواي مراجع است که با استفاده از منابع ديني فتوا به حرمت آن داده اند . حال ذيلا نظرات چند نفر از مراجع در اين باره بيان مي شود .
1- آيت اللَّه بهجت و آيت اللَّه اراکى(ره) رقصيدن زن در مجالس زنان و حتى براى شوهر را جايز نمى دانند.
2- حضرت امام خميني(ره) و آيت الله مکارم و آيت اللَّه فاضل(ره) و آيت الله شبيري زنجاني رقص زن را فقط براى همسر خود جايز مى دانند . در غير آن جايز نمى دانند،(1)
3- آيت الله خويي و آيت اللَّه تبريزى(2) و آيت اللَّه خامنه‏اى(3) و آيت الله صانعي (4) رقص را (چه براي خود و چه براي همسر و چه در مجالسي که مختلط نباشد مثلا مرد براي مردها و زن براي زن ها )حرام نمى دانند، مگر اينکه مستلزم حرامى باشد. مثلا با موسيقي حرام همراه باشد ، يا در جلوي نامحرم صورت گيرد يا شهوت را تحريک کند .
از آيت الله مکارم سوال شده : آيا رقص در مجالس عروسى، مخصوصاً مجالس زنانه، جايز است؟
جواب داده : رقص منشأ فساد است و اشکال دارد، خواه رقص زن براى زن، يا مرد براى مرد، و يا زنان براى مردان باشد؛ ولى رقص زن براى همسرش اشکال ندارد. (5) در باره فلسفه حرمت رقص ممکن است مسايلي بسياري مطرح باشد، ولي يکى از مسلّمات اسلامى اين است که احکام شرعى تابع و برگرفته از مصالح و مفاسد واقعى است، يعنى هر امر شرعى به علت مصلحت ضرورى است . هر نهى شرعى ناشى از مفسده‏اى است که بايد ترک شود. خدا براى اين که بشر را به يک سلسله مصالح واقعى که سعادت او در آن است برساند، امورى را واجب يا مستحب کرده است . براى اين که بشر از مفاسد دور بماند، او را از پاره‏اى کارها منع نموده است. آنچه كه براي ما مهم است، تعبد و عمل كردن به وظايف شرعي است ، نه اين كه دنبال علت و فلسفه احكام باشيم.
ما انسان ها با عقل خودمان نمي توانيم مصالح و مفاسدي را كه مورد نظر خداوند بوده است ، درك كنيم؛ فقط آن مقدار كه خداوند در قرآن و معصومان در روايات براي ما بيان كرده اند، مي توانيم بيان كنيم.
کساني که با اين گونه امور هنجار شکن سر و کار دارند، معمولا عمر کوتاه تري دارند. در اثر هيجانات روحي و رواني و وارد شدن فشار بر قلب ، گرفتار سکته هاي قلبي مي گردند.(6)
اين گونه کارها ‌از نظر زيان‌هاي ‌فردي ‌و اجتماعي‌، باعث ‌گناهان ‌فراوان ‌مي‌شود. رقص و مانندآن ‌سهم ‌بزرگي ‌در به ‌وجود آوردن‌ ناپسندي ها و پليدي‌ها دارد. ‌اجتماع‌ را به ‌فساد و انحراف ‌مي‌کشاند. ‌مخصوصاً در محافل‌ مختلط ‌، مهيّج ‌شهوت ‌و هوس ‌است‌. باعث ‌شهوت‌راني ‌و عشق ‌بازي ‌و اعتياد به آن ‌مي‌شود . جامعه ‌را دچار گناه ‌و لغزش‌هاي ‌فراوان ‌مي‌کند.
انسان را به لهو و لعب و عيّاشي و‌ بي بند و باري سوق مي‌دهد . باعث تزلزل اعتقادات مذهبي و لاقيدي مي‌شود.
جاي ترديد نيست که ‌سعادت، ‌ياد خدا است ‌که ‌مايه‌ حيات ‌و اطمينان ‌قلب ‌مي‌شود. کارهاي‌ غفلت ‌آور در اسلام ‌ناروا قلمداد شده ‌،رقص ‌و مجالس ‌لهو و لعب ‌نقش ‌مؤثري ‌در غفلت ‌از خدا دارد.
‌اسلام‌ چيزي ‌را بدون ‌جهت ‌حرام ‌نمي‌کند. رقص ‌چون ‌از جهات‌ مختلف ‌زيان ‌بخش‌است‌، در اسلام‌ تحريم شده است‌.
پيامبر (ص‌) فرمود: خدا مرا به ‌رسالت ‌بر انگيخته است ‌تا براي ‌مردم‌ جهان ‌رحمت ‌باشم ‌. آنان ‌را به‌ سوي ‌سعادت‌ راهنمايي ‌کنم‌. خدا فرمان ‌داده ‌که کارهاي‌ جاهليّت ‌را براندازم‌. (7)
اگر انسان‌ خود را در وادي رقص ‌و پاي‌کوبي ‌بيندازد، کم‌کم ‌از خوبان ‌و خوبي‌ها فاصله‌ مي‌گيرد.
پي نوشت ها :
1. سيد مسعود معصومى، احکام روابط زن و مرد، ص 138. نشر بوستان قم، 1378 ش
2.آيت الله تبريزي، استفتاآت ، س1042؛ صراط النجاه ، سوال 1019 و 1020.
3. آيت الله خامنه اي، استفتاآت ، س 1170.
4 آيت الله صانعي، مجمع المسائل، ج1 ، س 960.
5.آيت الله مکارم، احکام بانوان، سوال 744. نشر هدف قم، 1385 ش
6. رضا پاک نژاد ، اولين دانشگاه و آخرين پيامبر ،ج15 ، ص 182 نشر ني ،تهران، 1380 ش .
7. محمد حسين نوري، مستدرک‌الوسائل‌، ج‌2، ص ‌458. نشر دار الاحيا الثراث العربي، بيروت، 1405 ق.