سوره یس

پرسشگر گرامي با سلام و سپاس از ارتباطتان با اين مركز
در اين آيه خداوند متعال مي فرمايد: «هر كس را كه طول عمر دهيم، در آفرينش واژگونه مى‏كنيم. آيا انديشه نمى‏كنند؟»؛ «وَ مَنْ نُعَمِّرْهُ نُنَكِّسْهُ فِي الْخَلْقِ أَ فَلا يَعْقِلُونَ». (1)
چنان كه در تفسير نمونه آمده، (2) تعبير «ننكسه» از ماده «تنكيس» به معناى واژگون ساختن چيزى است به گونه‏اى كه سر به جاى پا و پا به جاى سر قرار گيرد. در اين جا كنايه از بازگشت كامل انسان به حالات طفوليت است.
چه اين كه آدمى از آغاز خلقت ضعيف است و تدريجاً رو به رشد و تكامل مى‏رود. در دوران جنينى هر روز شاهد خلقت تازه و رشد جديدى است. بعد از تولد نيز مسير تكاملى خود را در جسم و روح به سرعت ادامه مى‏دهد و قوا و استعدادهاى خدادادی كه در درون وجودش نهفته شده، يكى بعد از ديگرى شكوفا مى‏شود. دوران جوانى و بعد از آن، پختگى فرا مى‏رسد و انسان در اوج قله تكامل جسمى و روحى قرار مى‏گيرد. در اين جا گاه روح و جسم مسير خود را از هم جدا مى‏كنند. روح همچنان به تكامل خويش ادامه مى‏دهد، در حالى كه عقبگرد جسم شروع مى‏شود؛ ولى سرانجام عقل نيز سير نزولى خود را شروع مى‏كند و به تدريج و گاه به سرعت به مراحل كودكى باز مى‏گردد. حركات كودكانه و تفكر و حتى بهانه‏جویي ها همچون كودكان مى‏شود و ضعف جسمانى نيز با آن هماهنگ مى‏گردد؛ با اين تفاوت كه اين حركات و روحيات، از كودكان شيرين و جذاب است و نويدى است بر شكوفايى اميدبخش و مسرت آفرين آينده و به همين دليل، كاملاً قابل تحمل است، ولى از پيران زننده و نازيبا و گاه تنفر آور و يا ترحم‏انگيز است.
به راستى، روزهايى فرا مى‏رسد بسيار دردناك كه عمق ناراحتى آن را به زحمت مى‏توان تصور كرد.
قرآن مجيد در آيه 5 سوره حج نيز به همين معنا اشاره كرده، مي فرمايد:
«وَ مِنْكُمْ مَنْ يُرَدُّ إِلى‏ أَرْذَلِ الْعُمُرِ لِكَيْلا يَعْلَمَ مِنْ بَعْدِ عِلْمٍ شَيْئاً»؛ «بعضى از شما آن قدر عمر مى‏كنند كه به بدترين مرحله زندگى و پيرى مى‏رسند؛ آن چنان كه چيزى از علوم خود را به خاطر نخواهند داشت».
در پايان آيه 68 سوره يونس هم خداوند متعال با جمله «ا فلا يعقلون» هشدار عجيبى در اين زمينه مى‏دهد و به انسان ها مى‏گويد: اگر اين قدرت و توانايى ای كه داريد عاريتى نبود، به اين آسانى از شما گرفته نمى‏شد. پس بدانيد دست قدرت ديگرى بالاى سر شما است كه بر هر چيز توانا است. بنابراین، تا به آن مرحله نرسيده‏ايد، خود را دريابيد و پيش از آن كه نشاط و زيبايى به پژمردگى مبدل گردد، از اين چمن گل ها بچينيد و توشه راه طولانى آخرت را از اين جهان برگيريد، كه در فصل ناتوانى و پيرى و درماندگى، هيچ كارى از شما ساخته نيست. از این رو، يكى از پنج چيزى را كه پيامبر (ص) به ابو ذر توصيه فرمود، همين بود كه دوران جوانى را قبل از پيرى غنيمت بشمار:
«يَا أَبَا ذَرٍّ اغْتَنِمْ خَمْساً قَبْلَ خَمْسٍ- شَبَابَكَ قَبْلَ هَرَمِكَ وَ صِحَّتَكَ قَبْلَ سُقْمِكَ وَ غِنَاكَ قَبْلَ فَقْرِكَ وَ فَرَاغَكَ قَبْلَ شُغُلِكَ وَ حَيَاتَكَ قَبْلَ مَوْتِكَ»؛ (3) «پنج چيز را قبل از پنج چيز غنيمت بشمر: جواني ات را قبل از پيرى، سلامتت را قبل از بيمارى، بى‏نيازي ات را قبل از فقر، فراغت خاطر را قبل از گرفتارى و زندگي ات را قبل از مرگ».
نكته اي كه در پايان قابل ذكر است اين است كه آنچه در اين آيه بيان شده، يك حكم عمومي است كه در طبيعت وجود دارد و به صورت عادي و طبيعي هم همه انسان ها از اين حالت بهره مند هستند؛ منتهي اين حكم عمومي منافاتي با اين ندارد كه برخي از افراد از اين حكم استثنا شوند، مانند اين كه در روايات وارد شده كه حضرت مهدي (عج) در هنگام قيام به صورت جوان چهل ساله اي ظهور مي كنند؛ زيرا احكام طبيعت استثناپذير هستند و علت آن هم اين است كه احكام طبيعت و آنچه در طبيعت رخ مي دهد، معلول يك علت نيستند و چه بسا عللي كه در شكل گيري يك پديده نقش دارند و علوم تجربي ما تنها يك عامل را شناخته باشند و از عوامل و علل ديگر غافل باشند.

پي نوشت ها:
1. يس (36)، آيه 68.
2. آيت الله مكارم شيرازى، تفسير نمونه، ج ‏18، ص 435، تهران، دار الكتب الإسلامية، ، 1374ش.
3. علامه مجلسي، بحار الانوار، ج ‏74، ص 77، بيروت، مؤسسة الوفاء، سال 1404 هـ ق.