سوال

پرسشگر گرامي با سلام و تشکر به خاطر ارتباط تان با اين مرکز
در مورد اموري از اين دست به طور قطع نمي توان اظهار نظر كرد و دليل اين امر را يقينا ناتواني جسمي و اموري از اين دست دانست . بر اساس ديدگاه قرآن خداوند خود بهتر مي داند كه رسالت خويش را در كجا قرار دهد: « الله اعلم حيث يجعل رسالته » (1). اما در عين حال از مجموع نكات مطرح شده در اين خصوص مي توان به اين جمع بندي رسيد :
مقام پیامبری، همانند مقام امامت یک مسئولیت اجتماعی است . مسئولیت بر عهده کسانی قرار می گیرد که شرایط لازم آن را داشته باشند و لوازم آن را نیز پذيرفته ، اجرا نمایند. از آن جا که وظیفه پیامبری و امامت مستلزم تماس مستقیم و مكرر با مردم و همه انسان­ها به خصوص طاغيان و ظالمان بوده و اين امر هم نيازمند برخورداري از شرایط فیزیکی و جسمانی و روحاني بسيار بالايي است، ناخواسته عده كثيري از انسان ها از مجموعه افراد داراي توانايي احراز اين مقام خارج مي گردند .
در اين ميان از آن جا كه تبعات و لوازم ناگزير اين مسئوليت خطير چندان با وضع جسمي و روحي زنان همخواني نداشته و آسيب هاي اجتماعي متعددي براي آنان در اين مواجهه ها مترتب است ، این مسئولیت به زنان واگذار نشده است ؛ در واقع جنس زن بر اساس ويژگي هاي جسمي و روحي كه لازمه طبيعي وجود اوست، توانايي پذيرش آسيب هاي گوناگون اين مسير را نداشته و در اين راه به شدت آسيب پذير خواهد بود .
اگر با دیده انصاف نگریسته شود، زن به جهت وظایف خاصى که در خلقت براى او تعیین شده است و به جهت موقعیت ویژه‏اى که در برابر مردان دارد ،کم تر مى‏تواند وظایفى چون پیامبرى را به انجام برساند؛ یعنى اینکه ممکن است لیاقت پیامبرى را داشته باشد، همان گونه که برخى زنان در همین مرتبه بوده‏اند، مثل فاطمه زهرا (س) اما در ایفاى نقش عملى خود با مشکلاتى روبه رو خواهند بود . مشکلات، راهنمایی و هدایت مردم را با سختی و مشکل مواجه خواهد کرد . در واقع نتيجه نهايي را آن گونه كه بايد ،حاصل نمي كند .
حقيقت و ماهيت پيامبري دو چيز است ؛
در مرحله اول لياقت و برخورداري از توان و قابليت درك و دريافت وحي و ارتباط با عالم غيب كه اين امر در عهده معدودي از افراد است . تنها انسان هاي برجسته و فوق العاده از اين قابليت برخوردارند . در مرحله دوم توانمندي و امكان انتقال معارف و مفاهيم ديني به ديگران ؛ تلاش در مسير تبليغ و ترويج اين تفكرات و حاكم نمودن اراده و دستورات الهي در سطح جوامع بشري ؛ مقابله با موانع و خطرات پيش روي تفكر ديني و الهي در جامعه .
به طور قطع گام اول اين مسير براي همه انسان ها اعم از زن و مرد ميسر بوده حتي زناني به طور معين در طول تاريخ به عنوان مخاطب كلام الهي و دريافت كننده هدايت هاي وحياني براي ما معرفي شده اند كه قابليت ارتباط با عالم غيب را داشته اند. خداوند در مورد مادر حضرت موسي مي فرمايد :
« وَ أَوْحَيْنا إِلى‏ أُمِّ مُوسى‏ أَنْ أَرْضِعيهِ فَإِذا خِفْتِ عَلَيْهِ فَأَلْقيهِ فِي الْيَمِّ وَ لا تَخافي‏ وَ لا تَحْزَني‏ إِنَّا رَادُّوهُ إِلَيْكِ وَ جاعِلُوهُ مِنَ الْمُرْسَلين‏ ؛ (2) ما به مادر موسى الهام كرديم كه: «او را شير ده . هنگامى كه بر او ترسيدى، وى را در دريا (ى نيل) بيفكن . نترس و غمگين مباش، كه ما او را به تو باز مى‏گردانيم. او را از رسولان قرار مى‏دهيم!» .
در مورد حضرت مريم موارد متعددي از ارتباط با عالم غيب در قرآن گزارش شده است مانند :
« وَ إِذْ قالَتِ الْمَلائِكَةُ يا مَرْيَمُ إِنَّ اللَّهَ اصْطَفاكِ وَ طَهَّرَكِ وَ اصْطَفاكِ عَلى‏ نِساءِ الْعالَمينَ * يا مَرْيَمُ اقْنُتي‏ لِرَبِّكِ وَ اسْجُدي وَ ارْكَعي‏ مَعَ الرَّاكِعينَ ؛ (3)
(به ياد آوريد) هنگامى را كه فرشتگان گفتند: «اى مريم! خدا تو را برگزيده و پاك ساخته و بر تمام زنان جهان، برترى داده است * اى مريم! (به شكرانه اين نعمت) براى پروردگار خود، خضوع كن و سجده به جا آور! با ركوع‏كنندگان، ركوع كن!» .
در مورد حضرت زهرا سلام الله عليها هم روايات متعددی در مورد محدثه بودن ايشان و كسب برخي معارف و حقايق از عالم غيب به واسطه جبرئيل نقل شده كه از عقايد شيعه در مورد اين بانوي بزرگوار محسوب مي گردد (4) .
اما در مورد بخش دوم حيثيت (نبوت و پيامبري) اين امر نه در توان زنان برجسته بود و نه با هدف هاي اخلاقي اديان سازگاري داشت . به شكل طبيعي هم به نتيجه و سرانجام موفقي نمي رسيد . رسالت اصلي زن و مسئوليت خطير سامان دهي به نظام خانواده و توالد و تناسل و تربيت نسل هاي آينده مسئوليت خطيري است كه با احراز اين گونه مسئوليت هاي خطير الهي منافات دارد و با هم قابل جمع نيست .
ممكن است گفته شود كه مي توان به خاطر انجام وظيفه مهم تري مانند رسالت از برخي مسئوليت هاي ديگر مانند مادري و همسري چشم پوشيد و... ؛ اما حقيقت آن است كه حتي اگر اين موارد را ناديده بگيريم ،ساختار طبيعي جسمي و روحي زن با برخي تبعات و لوازم رسالت همخواني ندارد ، زيرا مسئوليت رسالت تنها در گفتار و موعظه و رفتارهاي عاطفي خلاصه نمي شود ، بلكه در موارد بسيار لازم است فحش ،ناسزا و اهانت را تحمل نمايد . گاهي مقابله و نبرد مستقيم با ظالمان و طاغيان و برخورد خشن و تند عليه متكبران و ستمگران نيز از ضرورت هاي موفقيت در اين مسير است .
روشن است كه در بسياري از اين امور توانايي طبيعي مردان به مراتب بيش از زنان است . زنان نمي توانند در اين حوزه موفقيت چنداني داشته باشند . همه اين موارد به اضافه محدودیت های طبيعي جسمي زنان مانند نقاهت و افت توانايي ها در دوران قاعدگي و يا محدوديت هاي طبيعي در برخورد با مردان نامحرم و اموري از اين قبيل ،عدم تناسب احراز اين مسئوليت از جانب زنان را موجه و منطقي مي نمايد .
مقايسه توان احراز اين مسئوليت با توان مديريتي برخي از بانوان امري صحيح نيست، زيرا توان مديريتي در مقام پذيرش اصل جايگاه و توانمندي ايشان و در مسئوليت هاي خاصي رقم خورده و آن هم محدود در امور خاص و معيني است ،نه اين كه فردي از ابتدا بخواهد اموري نظير ارتباط خود با عالم غيب يا نادرستي تفكر رايج در جامعه و عقايد سنتي مردم را به جامعه بقبولاند و براي اثبات اين امر و جلب موافقان و مريدان به مبارزه بپردازد .
بنا بر این اگر مقصودتان از سؤال رسیدن به درجات و کمالات انبیا(ع) است، در طول تاریخ زنانى به این مقام رسیده و حتى مشمول خطاب وحى واقع شده‏اند ؛ اما اگر مقصود رسالت عملى و اجتماعى است؛ این مسئله چون همراه با بسیارى از معضلات و مشکلات مى‏باشد، عملاً براى زنان آن گونه که لازم بود، تحقق نمی­پذیرفت، به همین خاطر بر زنان چنين تکلیفي نشده است و بناي خداوند هم در مورد ارسال انبيا آن نبوده كه افرادي غير عادي و متفاوت را براي بشر و در مسير هدايت او بفرستد .
در فرض سوال شما لازم بود كه خداوند زني را پيامبر كرده و بعد توانايي جسمي و روحي فوق العاده اي به او بدهد . هر گونه مشكل و منع شرعي يا عرفي و فرهنگي تماس و ارتباط با نامحرمان را از وي سلب كند . به علاوه تبعات طبيعي و نگاه عرفي جامعه مردان به وي را نيز به طور معجزه آسا بردارد تا مردان مخالف و كافر به چشم حقارت و ضعف و شهوت به وي ننگرند و....... ، روشن است كه چنين امري در سنت جاري هدايت تشريعي خداوند جاي ندارد .

پي نوشت ها :
1. انعام(6) آيه 124.
2. قصص (28) آيه 7.
3. آل عمران (3) آيات 42-43.
4. ثقة الاسلام كلينى، الكافي، ج 1 ص 240، دار الكتب الإسلامية، تهران، 1365 ه ش .