لطفا پاسخی کامل ومختصربدهید.
پرسش: صحیفه و مصحف حضرت علی در چه مورد وچگونه تنظیم شده است؟
پرسشگر گرامی، با سلام و سپاس از ارتباطتان با این مرکز.
جواب این سئوال در محور های زیر سامان می باید :
مقصود از مصحف:
مصحف را به اين دليل مصحف مىگويند كه جامع اوراق و صفحههايى است كه در ميان دو جلد در آن چيزى مىنويسند. خليل بن احمد فراهيدى (م 170) مىنويسد: مصحف را بدان جهت مصحف مىگويند كه جامع نوشتههاى ميان دو جلد است. (1) معمولا مصحف از چند صحيفه و صحف تشكيل مىگردد. (2)
نكته ديگرى كه در لغت مد نظر است و بيشتر لغت پژوهان تأكيد كردهاند، و قيدى افزون بر جامعيت نسبت به مصحف آمده مكتوب شدن بين دو جلد است. اين تأكيد در اكثر كتابهاى لغت، مانند تاج العروس (ج 6 / 161) لسان العرب (ج 9 ، ص 186) صحاح جوهرى (ج 4 ،ص 1384) والعين (ج 3 ، ص 120) آمده است. تفاوت صحف و مصحف هم در اين بوده كه صحف تنها اوراق و الواح بودهاند، اما وقتى مىخواستهاند اين اوراق را به هم متصل كنند و مجموعه واحدى قرار دهند، بين دو لوح يا دو جلد مىگذاشتهاند و لذا گفتهاند: « مصحف مجموعه صحف را كه نوشته و بين دو جلد قرار گیرند، بدینسان باید گفت : هر گاه مصحف علی (ع) گفته می شود مقصود قرآن است که حضرت آن را جمع آوری نموده است، نه اینکه حضرت کتاب مستقل به عنوان مصحف داشته است.
تنظیم مصحف:
سلیم بن قیس هلالی(متوفای 90)که از اصحاب خاص امیر مؤمنان بود،ازسلمان فارسی روایت می کند:موقعی که علی(ع)بی مهری مردم رانسبت به خود احساس کرد،در خانه نشست و از خانه بیرون نیامد تا آن که قرآن راکاملا جمع آوری کرد.پیش از جمع آوری حضرت،قرآن روی پاره های کاغذ وتخته های نازک شده و ورق ها نوشته شده و به صورت پراکنده بود.علی (ع) پس ازاتمام-طبق روایت یعقوبی- آن را بار شتری کرده به مسجد آورد. در حالی که مردم پیرامون ابو بکر گرد آمده بودند، به آنان گفت: «بعد از مرگ پیامبر (ص)ه تا کنون به جمع آوری قرآن مشغول بودم و در این پارچه آن را فراهم کرده،تمام آن چه بر پیامبرنازل شده است جمع آورده ام. نبوده است آیه ای مگر آن که پیامبر،خود بر من خوانده و تفسیر و تاویل آن را به من آموخته است. مبادا فردا بگویید:از آن غافل بوده ایم ». (3 )
محتواى مصحف امام على (ع) :
از آن جايی که مصحف علی (ع) ناظر بر قرآن است ، در آن مطالب قرآ ن می باشد، لذا مصحف علی (ع) با مصحف حضرت فاطمه تفاوت دارد، و اتفاقا ائمه معصومين هم در كلماتشان اصرار داشتهاند كه نشان دهند مصحف فاطمه به هيچ وجه قرآن نيست تا مبادا اين اشتباه به موارد ديگر سرايت كند و يا نقل از مصحف فاطمه به عنوان قرآن تلقى شود. (4)
درباره مصحف علی (ع) به منابع زیر مراجعه فر مایید :
- خسرو شاهی ، دانشنامه قرآن ، ذیل کلمه " مصحف " .
- محمد باقر حجتی ، پژوهشی درباره تاریخ قرآن ،ص 388 ، دفتر نشر فر هنگ اسلامی، تهران .
- محمد هادی معرفت، علوم قرانی ، ص 109، موسسه " التمهید" ، قم ، چاپ ششم .
پىنوشتها:
1. فراهيدى، العين، ج 3 ، ص120، قم، دارالهجرة، 1368.
2. جوهرى، صحاح، ج 4 ، ص 138، بيروت، دارالعلم للملايين، تحقيق احمد عبدالغفور عطار، 1376 ق.
3. http://www.hawzah.net/Hawzah/Articles/Articles.aspx?id=45754.
4. http://www.imamalinet.net/per/a/ae/ae18.htm.
پرسش: صحیفه حضرت زهرا در چه مورد و چگونه تنظیم شده است؟
پاسخ:
$$$$
به نظر می رسد منظور شما مصحف حضرت زهرا باشد .
بایسته است جواب سئوال در محور های زیر سامان یابد :
تعریف مصحف:
کلمه: «مُصْحَف» بیشتر به معناى «قرآن» به کار مىرود؛ اما در لغت به معناى مجموعه برگههایى است که میان دو جلد جمع آورى شده است و امروزه «کتاب» خوانده مىشود. (1) بنا بر این، منظور از مصحف فاطمه (س)، کتاب فاطمه (س) است .
مصحف فاطمه و محتواى آن :
درباره ماهیت این مصحف در منابع شیعى روایات فراوان یافت مىشود. در این احادیث محتوا حجم، زمان نگارش کیفیت نگارش مصحف بیان شده است. البته در نگاه ابتدایى اختلافاتى میان این روایات مشاهده می شود اما با کمى دقت توجیه مىگردد. (2) بعضى از روایات مطالب آن را غیر از مطالب قرآن دانستهاند. (3) بر اساس شمارى از احادیث در این کتاب مطالبى چون وصیت حضرت فاطمه (س) (4) مصیبتهاى فرزندان آن حضرت (س) در طول زمان (5)، پیشگویى حوادث آینده (6) و تمام پادشاهانى که بر زمین حکم خواهند (7) بیان شده است.
دستهاى از روایات نیز از اشتمال این مصحف بر تمام احکام حلال و حرام حتى حکم عملى که موجب نصف شلاق مىشود (8)، می باشد. (9) بر اساس بعضى از احادیث، حوادث تاریخى اى چون ظهور زندیقان ... در آن هستند. (10)
زمان و کیفیت نگارش :
مهمترین مطلب درباره این مصحف، زمان و کیفیت نگارش آن است که مسأله ارتباط حضرت زهرا (س) با جبرئیل و دیگر فرشتگان الهى در همین جا مطرح مىگردد.
در چند روایت، کیفیت نگارش آن بدین صورت مطرح شده است: پیامبراکرم (ص) مطالب را املا مىکرد و حضرت على (ع) مىنوشت. (11)
برخى از روایات نیز مصحف را رهاورد املا و وحى مستقیم خداوند بر حضرت زهرا (س) دانستهاند. (12) بر اساس روایات دیگر، بعد از وفات پیامبر اکرم (ص) خداوند فرشتهاى را نزد حضرت زهرا (س) مىفرستاد تا در غم پدر دلدارى اش دهد، وى را از مکان و جایگاه رسول خدا در بهشت آگاه سازد و با او در باره مطالب مختلف به گفت و گو بنشیند. حضرت فاطمه (س) سخنان آن فرشته را به حضرت على (ع) منتقل کرد و آن حضرت (ع) آن ها را به نگارش در آورد. (13) روایتى این فرشته را جبرئیل (ع) معرفى کرده است. (14)
امکان نزول جبرئیل بر فاطمه (س) :
اشکال دیگر روایات دسته اخیر، قطع وحى پس از رسول اکرم (ص) است . به عبارت دیگر، ما مسلمانان معتقدیم پیامبر اکرم (ص) خاتم انبیا بوده، بعد از وفات آن حضرت (ص) ارتباط میان زمین و آسمان قطع و وحى منقطع گشته است. بنا بر این، چگونه فرشته بر حضرت زهرا (س) نازل مىشد و با آن بزرگوار گفت و گو مىکرد؟
در پاسخ بدین اشکال باید گفت:
طبق آیات قرآنى، نزول فرشته الهى و ارتباط خداوند با غیر پیامبران از طریق فرشتگان و وحى امکانپذیر است ، چنان که آیات بسیار از ارتباط فرشته با حضرت مریم (س) سخن مىگوید (15) خداوند ارتباط خود با مادر حضرت موسى (ع) را وحى مىخواند. (16) وقتى امکان این ارتباط با زنانى چون مادر موسى (ع) و حضرت مریم (س) پذیرفته شد، امکان و وقوع آن درباره حضرت فاطمه زهرا (س) که از سوى پیامبر اکرم (ص) سرور همه زنان در همه زمانها معرفى شده، به طریق اولى پذیرفتنى مىنماید. منظور از انقطاع وحى و قطع ارتباط زمین و آسمان بعد از پیامبراکرم (ص) قطع ارتباط میان خداوند و فردى به عنوان پیامبر و مأمور ابلاغ است ،نه عدم امکان ارتباط زمینیان با خداوند و فرشتگان. بر اساس روایات شیعه، نوعى ارتباط میان امامان معصوم (ع) و خداوند وجود دارد. (17)
پىنوشت
1. محمدرضا حسینى جلالى، تدوین السنة الشریفه، ص 67، بی نام، ر.ک: معروف الحسنى، سید هاشم، سیرة الائمة الاثنى عشر، ج 1، ص 98 و 99.
2. مجلسى، محمدباقر، بحارالانوار، ج 26، ص 84- 83.
3. همان، ص 38 و 93.
4. همان، ص 34.
5. همان، ص 14.
6. همان، ص 44
7 حسینى جلالى، سیدمحمدرضا، تدوین السنة الشریفه، ص 77 ، رک:ترجمه ار شاد مفید، ج2 ، ص180 ،اسلامیه
8. بحارالانوار، ج26 ،ص 73.
9. همان.
10. همان، ص 44، رک: مصطفی دشتی، معارف ومعارف ، ج9 ، 410-411 ، قم، 1376، چاب دوم.
11. بحار، ص 41 و 42 و 94.
12. همان، ص 93.
13. همان، ص 44 .
14. همان، ص 24.
15. آل عمران (3)، آیات 42 و 43 و 54.
16. قصص (28)، آیه 7.
17. بحارالانوار، ج 26، ص 66 و 79.
