پرسش 1: پرسشي پيرامون آيات 9 تا 12 سوره فصلت
به نام خدا با سلام و عرض خسته نباشيد و تسليت به مناسبت فرارسيدن ايام فاطميه (س) پرسشي داشتم پيرامون آيات 9 تا 12 سوره فصلت همانطور که ميدانيم خداوند در آيات بسياري از قرآن فرموده اند که آسمان ها و زمين را در 6 روز آفريديم ... ولي در اين آيات خداوند ميفرمايند در 2 روز زمين را آفريديم و در 4 روز هم کوه ها و برکاتي در آن قرار داديم و در 2 روز هم آسمان ها را آفريدند که مجموعا ميشود 8 روز ... حال سوالاتي مطرح ميشود : 1.مگر کار هاي خداوند به اين صورت نيست که تا چيزيي را اراده کند انجام ميشود پس چرا آسمان ها و زمين را دوره دوره آفريدند ؟ پاسخ: @@خداوند قادر و عالم و داناي مطلق است . نه به ياور احتياج دارد و نه براي اراده اش مانعي است و نه براي امر، احتياج به فکر و تامل دارد، زيرا همه چيز در محضر او حاضر است و بر همه چيز احاطه دارد، با توجه به اين مقدمات، هر گاه اراده کند ، به محض اراده و امر بر ايجاد،موجود مي شود حتي اينکه فرموده :" إِنَّما قَوْلُنا لِشَيْءٍ إِذا أَرَدْناهُ أَنْ نَقُولَ لَهُ کُنْ فَيَکُونُ" ، از باب تنگناي لفظ است و گر نه خدا وقتي وجود چيزي را اراده کند ،به صرف اراده ، ايجاد مي شود و ديگر احتايج به گفتن لفظ "کن" نيست. اين از جهت اراده خدا، اما عوالم وجود هر کدام اقتضاءات و ظرفيت هايي دارند ،از جمله عالم ماده که ظرفيت آني و دفعي در آن نيست . وجود يافتن موجود به تدريج و زمان نيازمند است. اين نياز به تدريج، در امر ايجادي خدا نيست ،بلکه در وجود يافتن موجود است، زيرا اگر وجود يافتن آن در ظرف زمان و مکان و تدريج نباشد ، ديگر مادي و مربوط به اين جهان نيست ،بلکه غير مادي و مربوط به جهان هاي ديگر است. بنا بر اين هر موجودي از جهت ارتباطش با خدا محتاج ايجاد است که آني است حتي گفتن آني غلط است، زيرا"آن" يک مدت بسيار کوتاه است ،در حالي که در اراده ايجادي خدا زمان حتي بسيار کوتاه و لحظه هم دخيل نيست . اراده خدا همان و ايجاد شدن همان، اما وجه دوم مربوط به وجود يافتن و قبول وجود توسط او است که متناسب با ظرفيتش مي باشد . موجودات اين جهان ظرفيت وجود يافتن دفعي ندارند . بايد در ظرف تدريج وجود يابند . اگر ظرف زمان و مکان را از آنان بگيريم، ديگر دنيايي نيستند. در دنيا اراده خدا بر اين قرار گرفته که موجود شدن از طريق اسباب و مسببات و آماده شدن شرايط و لوازم باشد. تدريج يعني سامان يافتن اين شرايط و لوازم در ظرف زمان تا وجود پيدا شود . به همين جهت فرموده اند: خدا ابا دارد از اين که اشيا را جز بر مدار اسباب جاري کند.(1) بنا بر اين سنت خدا در دنيا اين است که هر چيزي از مجراي طبيعي و از طريق سبب خود ايجاد شود و خلقت خارج از اين نظام نباشد.(مگر در موارد محدود براي نشان دادن قدرت خود و پيامبران و...). و مطلب دوم اين كه براي اطلاع بيش تر به ترجمه الميزان، ج1، ص 394 وج17، ص: 173-170 مراجعه کنيد. پي نوشت : 1.کليني ، کافي، پنجم ، تهران ، دار الکتب الاسلاميه ، 1363ش ، ج1،ص183.(ابي الله ان يجري الاشياء الا باسباب) پرسش 2: منظور از اين يوم چيست ؟ آيا منظور همان 24 ساعت شبانه روزي است يا دوره هاي هزار ساله که خداوند مي فرمايند هر روز براي خدا 1000 سال زميني است ؟ يا چيزي متفاوت از اين ها ؟ که اگر 24 ساعت و 1000 سال باشد با علم روز جور در نمي آيد چون عمر جهان را چندين ميليارد سال تخمين زده اند ... ! پاسخ: @@@@ "يوم"به معناي مدت زمان طلوع تا غروب آفتاب يا به معناي شبانه روز مربوط به بعد از خلقت زمين و آسمان و خورشيد و ماه است . قبل از خلقت و در حين خلقت قبل از سامان گرفتن کل مجموعه ، هنوز اين معناها وجود نداشت تا معناي يوم "شبانه روز" باشد. "واژه" يوم معناهاي مختلفي دارد . به آيات زير توجه کنيد: يَوْمَ يُنْفَخُ فِي الصُّور (1) َيَوْمَ يَحْشُرُهُمْ جَميعاً (2) َآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصادِهِ (3) يَوْمَ يَأْتي بَعْضُ آياتِ رَبِّكَ لا يَنْفَعُ نَفْساً إيمانُها لَمْ تَكُنْ آمَنَتْ مِنْ قَبْل (4) هَلْ يَنْظُرُونَ إِلاَّ تَأْويلَهُ يَوْمَ يَأْتي تَأْويلُهُ (5) إِنَّ عِدَّةَ الشُّهُورِ عِنْدَ اللَّهِ اثْنا عَشَرَ شَهْراً في كِتابِ اللَّهِ يَوْمَ خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ (6) در آيات فوق "يوم" به معناي مقطع زماني و دوره است. روزي و زماني که در صور براي حشر دميده مي شود ؛ زماني که وقت درو و برداشت محصول است ، زماني که بعض آيات خدا مي آيد (مثل زمان احتضار) ، و... در آيه خلقت هم "يوم" به معناي دوره است ،نه به معناي از طلوع تا غروب آفتاب يا از اين طلوع آفتاب تا طلوع بعدي. اين دوره ها خدا مي داند که چه زماني طول کشيده و خداوند به اجمال فرموده که خلقت در شش دوره بوده است. خداوند در قرآن در صدد بيان مدت زماني اين دوره ها نيست تا بگوييم با علم روز همخواني دارد يا ندارد. اصولا قرآن زمين شناسي يا کيهان شناسي و ... نيست تا در صدد بيان ريز مسائل اين مباحث باشد و ما بحث کنيم که درست بيان کرده يا نه. همچنان که در زمين شناسي عمر زمين به چندين دوره تقسيم شده که مدت هر دوره را بشر به تخمين مي گويد ، در قرآن هم از اين حقايق به اجمال سخن رفته و زمان شکل گيري خلقت زمين و آسمان ها (که ظاهرا علاوه بر آسمان مادي آسمان هاي ديگر را هم شامل مي شود) به شش دوره تقسيم شده است ،ولي اين دوره ها و کيفيت دقيق و طول هر کدام را فقط خدا مي داند و قرآن هم در صدد بيان آن ها نيست ،زيرا در راستاي هدف قرآن که هدايت است ، قرار نمي گيرد. پي نوشت ها: 1.انعام (6) آيه 73. 2. همان ، 128. 3. همان ، 141. 4. همان ، 158. 5. اعراف (7) آيه 53. 6. توبه (9) آيه 36؛نحل (16) آيه 80. پرسش 3: چرا جمع اين دوره ها 8 مي شود مگر خداوند نمي فرمايند که آسمان ها و زمين را در 6 روز آفريديم ؟ پاسخ: @ @ مدت آفرينش آسمان ها و زمين (يعني مجموعه خلقت) به صراحت قرآن شش روز گفته شده و در آيات متعددي تکرار و تاييد گرديده است. در آيه 9-12فصلت جريان خلقت با تفصيل بيش تري بيان شده: زمين را در دو روز خلق کرديم ... و لنگرها(کوه ها)را در آن قرار داديم . روزي ها را در چهار روز تقدير کرديم ... آسمان هاي هفتگانه را در دو روز آفريديم. بعضي گمان کرده اند در آيات فصلت مجموع زمان خلقت 8 روز است ، در حالي که صحيح نيست، زيرا: 1. ممکن است آن جا که مىگويد" اربعه ايام" (چهار روز) منظور تتمه چهار روز است، به اين ترتيب که در دو روز اول از چهار روز، زمين آفريده شد و در دو روز بعد ساير خصوصيات زمين(تقدير اقوات و جعل رواسي و...) بود و خلقت آسمان ها نيز در دو روز که مجموعا شش روز (شش دوران) مىشود. نظير اين تعبير در زبان عرب و تعبيرات فارسى نيز وجود دارد که گفته مىشود: از اين جا تا مکه ده روز طول مىکشد و تا مدينه پانزده روز، يعنى پنج روز فاصله مکه و مدينه است و ده روز فاصله اين جا تا مکه.(1) از آن جا که آيات قرآن يکديگر را تفسير مىکنند و قرينه يکديگر مىشوند، تفسير بالا قابل قبول است ،چون تصريح آيات ديگر بر اين که خلقت آسمان ها و زمين در شش روز بوده، قرينه مي شود که منظور از چهار روز در اين جا، تتمه چهار روزي است که دو روزش صرف خلقت زمين شده است، نه اين که چهار روز غير از دو روز اول (2) 2. ممکن است اربعه ايام (چهار روز) مربوط به خلقت نباشد ، بلکه اشاره به فصول چهارگانه سال باشد، که مبدء پيدايش ارزاق و پرورش مواد غذايى انسان ها و حيوانات است.(3) بنا بر اين زمين در دو روز خلق شده و در دو روز براي سکونت آماده گرديده ، دو روز هم صرف خلقت آسمان ها شده ، مجموع مي شود شش روزي که در آيات ديگر بدان تصريح شده است. پاسخ به اين پرسش و شبهات ديگر در سايت مرکز نيز آمده است. http://www.pasokhgoo.ir/fa/node/7587 http://www.pasokhgoo.ir/fa/node/9031 پي نوشت ها: 1. طبق اين تفسير آيه تقديرى دارد ، به اين صورت : قدر فيها اقواتها فى تتمه اربعه ايام و يا به تعبيرى که در تفسير کشاف آمده :کل ذلک فى اربعه ايام. 2.حديثى نيز به اين مضمون در تفسير على بن ابراهيم آمده است. 3.ترجمه الميزان ، ج10،ص224. پرسش 4: در اين آيات ذکر شده که آفرينش آسمان ها بعد از خلقت زمين بوده ولي اين مخالف علم روز است ... پاسخ: @@@@ آيات مربوط به خلقت صراحت دارد که مجموع خلقت مادي در شش روز يعني شش مرحله صورت گرفته است: خلق السماوات و الارض في سته ايام(1) خلق السماوات و الارض و مابينهما في سته ايام(2) در مرحله اول و دوم جهان که به صورت يک توده گازي شکل به هم پيوسته بود، با گردش به دور خود از هم جدا شد و از قسمت هاي جدا شده ،منظومه ها و از جمله منظومه شمسي شکل گرفت و کرات پيدا شده ، سرد و جامد و قابل سکونت شدند ، مانند زمين يا مذاب و نوراني ماندند مانند ستارگان . در چهار مرحله نيز زمين که جزيي از آفتاب بود واز آن جدا شده بود، سرد گرديد . فضا و جو آن سامان يافت و هموار گرديد. روئيدني ها از آن سر برآوردند و غذاي جانوران شدند و تنوع جانوري حاصل شد و در نهايت براي سکونت انسان آماده گرديد: الذي خلق الارض في يومين(3) و قدر فيها اقواتها في اربعة ايام (4) بعد ادامه مي دهد:"ثُمَّ اسْتَوى إِلَى السَّماءِ وَ هِيَ دُخانٌ فَقالَ لَها وَ لِلْأَرْضِ ائْتِيا طَوْعاً أَوْ كَرْهاً قالَتا أَتَيْنا طائِعينَ فَقَضاهُنَّ سَبْعَ سَماواتٍ في يَوْمَيْنِ وَ أَوْحى في كُلِّ سَماءٍ أَمْرَها وَ زَيَّنَّا السَّماءَ الدُّنْيا بِمَصابيحَ وَ حِفْظاً ذلِكَ تَقْديرُ الْعَزيزِ الْعليم" . در آيه ديگر مي فرمايد: "أَ أَنْتُمْ أَشَدُّ خَلْقاً أَمِ السَّماءُ بَناها رَفَعَ سَمْكَها فَسَوَّاها وَ أَغْطَشَ لَيْلَها وَ أَخْرَجَ ضُحاها و الْأَرْضَ بَعْدَ ذلِكَ دَحاها أَخْرَجَ مِنْها ماءَها وَ مَرْعاها وَ الْجِبالَ أَرْساها مَتاعاً لَكُمْ وَ لِأَنْعامِكُمْ " (5) . اين که در يکي خلقت زمين قبل و در ديگري بعد از آسمان ها بيان شده ، به اين صورت قابل جمع است که اصل آفرينش زمين پيش از آسمان بوده، ولي گسترش و نيز آرايش پوسته اش پس از آفرينش اسمان صورت گرفته ، فاصله ميان اين دو مرحله را فقط خدا مي داند .(6) "ثمّ" در بسياري اوقات به معناي بعديت زماني نيست، بلکه در صدد بيان دوره هاي خلقت است، بدون اين که به تقدم و تأخر نظر داشته باشد. پي نوشت ها: 1. اعراف(7)،آيه 54؛ يونس(10)، آيه 3؛ هود(11)، آيه 7؛ حديد(57)، آيه 4. 2.فرقان(25)، آيه 59؛ سجده(32)، آِيه4؛ ق(50)، آيه 38. 3.فصلت(41)، آيه 6. 4.همان ، آيه 10. (دو روز براي آسمان ها و دو روز براي زمين و دو روز براي تقديرات زمين و ايجاد فصول و روياندن گياهان و ايجاد تنوع زيستي و...که مجموعا با دو روز اول مي شود چهار روز و با دو روز آسمان ها مي شود شش روز). 5. نازعات (79) آيه 27-33. 6.نقد شبهات پيرامون قرآن کريم، محمد هادي معرفت، ص314. پرسش 5: اگر هم آن چهار دوره زمين را به عنوان فصول چهارگانه تفسير کنيم جمعا آفرينش زمين و آسمان چهار دوره مي شود که باز هم مخالف آيات ديگر قرآن است که آفرينش زمين و آسمان را در 6 دوره ميداند ... پاسخ: @@@@ آن چهار دوره بنا بر تفسير به فصول ، مربوط به آفرينش زمين و آسمان نمي شود ، بلکه مربوط به تقدير روزي ها و اوقات در زمين است که ضمن چهار فصل قرار داده شده ، يعني خلقت اوليه زمين در دو روز (دوره) ، تقدير اقوات و اوقات در چهار فصل در دو روز ، تسويه آسمان ها هم دو روز که جمعا مي شود 6 روز. پرسش 6: حال اگر فرض کنيم که آسمان يا فضا قبل از خلقت زمين آفريده شده بودند و در آن 2 دوره بعد از خلقت زمين به 7 طبقه تقسيم شده اند باز هم جمعا خلقت زمين و آسمان ها 8 دوره مي شود !؟ پاسخ: @@@@ بنا به اين که 4 روز به معناي چهار فصل باشد يا بنا بر اين که 4 روز بقيه 4 روز باشد که دو روز آن صرف خلقت زمين شده و بقيه اش صرف تقدير اقوات و فصول باشد ، مجموع شش مي شود. پرسش 7: حال اگر 4 روز خلقت کوه ها و نعمات زمين را هم به آن اضافه کنيم جمعا 12 دوره مي شود ...!!؟ ببخشيد که سوالات کمي زياد شدند . با تشکر پاسخ: @@@@ مطلب را روشن گفتيم .حالا اگر نخواهيد بپذيريد ، بحث فايده ندارد. به جواب هاي قبل مراجعه بفرماييد.
پرسش 1: پرسشي پيرامون آيات 9 تا 12 سوره فصلت
به نام خدا با سلام و عرض خسته نباشيد و تسليت به مناسبت فرارسيدن ايام فاطميه (س) پرسشي داشتم پيرامون آيات 9 تا 12 سوره فصلت همانطور که ميدانيم خداوند در آيات بسياري از قرآن فرموده اند که آسمان ها و زمين را در 6 روز آفريديم ... ولي در اين آيات خداوند ميفرمايند در 2 روز زمين را آفريديم و در 4 روز هم کوه ها و برکاتي در آن قرار داديم و در 2 روز هم آسمان ها را آفريدند که مجموعا ميشود 8 روز ... حال سوالاتي مطرح ميشود : 1.مگر کار هاي خداوند به اين صورت نيست که تا چيزيي را اراده کند انجام ميشود پس چرا آسمان ها و زمين را دوره دوره آفريدند ؟ پاسخ: @@خداوند قادر و عالم و داناي مطلق است . نه به ياور احتياج دارد و نه براي اراده اش مانعي است و نه براي امر، احتياج به فکر و تامل دارد، زيرا همه چيز در محضر او حاضر است و بر همه چيز احاطه دارد، با توجه به اين مقدمات، هر گاه اراده کند ، به محض اراده و امر بر ايجاد،موجود مي شود حتي اينکه فرموده :" إِنَّما قَوْلُنا لِشَيْءٍ إِذا أَرَدْناهُ أَنْ نَقُولَ لَهُ کُنْ فَيَکُونُ" ، از باب تنگناي لفظ است و گر نه خدا وقتي وجود چيزي را اراده کند ،به صرف اراده ، ايجاد مي شود و ديگر احتايج به گفتن لفظ "کن" نيست. اين از جهت اراده خدا، اما عوالم وجود هر کدام اقتضاءات و ظرفيت هايي دارند ،از جمله عالم ماده که ظرفيت آني و دفعي در آن نيست . وجود يافتن موجود به تدريج و زمان نيازمند است. اين نياز به تدريج، در امر ايجادي خدا نيست ،بلکه در وجود يافتن موجود است، زيرا اگر وجود يافتن آن در ظرف زمان و مکان و تدريج نباشد ، ديگر مادي و مربوط به اين جهان نيست ،بلکه غير مادي و مربوط به جهان هاي ديگر است. بنا بر اين هر موجودي از جهت ارتباطش با خدا محتاج ايجاد است که آني است حتي گفتن آني غلط است، زيرا"آن" يک مدت بسيار کوتاه است ،در حالي که در اراده ايجادي خدا زمان حتي بسيار کوتاه و لحظه هم دخيل نيست . اراده خدا همان و ايجاد شدن همان، اما وجه دوم مربوط به وجود يافتن و قبول وجود توسط او است که متناسب با ظرفيتش مي باشد . موجودات اين جهان ظرفيت وجود يافتن دفعي ندارند . بايد در ظرف تدريج وجود يابند . اگر ظرف زمان و مکان را از آنان بگيريم، ديگر دنيايي نيستند. در دنيا اراده خدا بر اين قرار گرفته که موجود شدن از طريق اسباب و مسببات و آماده شدن شرايط و لوازم باشد. تدريج يعني سامان يافتن اين شرايط و لوازم در ظرف زمان تا وجود پيدا شود . به همين جهت فرموده اند: خدا ابا دارد از اين که اشيا را جز بر مدار اسباب جاري کند.(1) بنا بر اين سنت خدا در دنيا اين است که هر چيزي از مجراي طبيعي و از طريق سبب خود ايجاد شود و خلقت خارج از اين نظام نباشد.(مگر در موارد محدود براي نشان دادن قدرت خود و پيامبران و...). و مطلب دوم اين كه براي اطلاع بيش تر به ترجمه الميزان، ج1، ص 394 وج17، ص: 173-170 مراجعه کنيد. پي نوشت : 1.کليني ، کافي، پنجم ، تهران ، دار الکتب الاسلاميه ، 1363ش ، ج1،ص183.(ابي الله ان يجري الاشياء الا باسباب) پرسش 2: منظور از اين يوم چيست ؟ آيا منظور همان 24 ساعت شبانه روزي است يا دوره هاي هزار ساله که خداوند مي فرمايند هر روز براي خدا 1000 سال زميني است ؟ يا چيزي متفاوت از اين ها ؟ که اگر 24 ساعت و 1000 سال باشد با علم روز جور در نمي آيد چون عمر جهان را چندين ميليارد سال تخمين زده اند ... ! پاسخ: @@@@ "يوم"به معناي مدت زمان طلوع تا غروب آفتاب يا به معناي شبانه روز مربوط به بعد از خلقت زمين و آسمان و خورشيد و ماه است . قبل از خلقت و در حين خلقت قبل از سامان گرفتن کل مجموعه ، هنوز اين معناها وجود نداشت تا معناي يوم "شبانه روز" باشد. "واژه" يوم معناهاي مختلفي دارد . به آيات زير توجه کنيد: يَوْمَ يُنْفَخُ فِي الصُّور (1) َيَوْمَ يَحْشُرُهُمْ جَميعاً (2) َآتُوا حَقَّهُ يَوْمَ حَصادِهِ (3) يَوْمَ يَأْتي بَعْضُ آياتِ رَبِّكَ لا يَنْفَعُ نَفْساً إيمانُها لَمْ تَكُنْ آمَنَتْ مِنْ قَبْل (4) هَلْ يَنْظُرُونَ إِلاَّ تَأْويلَهُ يَوْمَ يَأْتي تَأْويلُهُ (5) إِنَّ عِدَّةَ الشُّهُورِ عِنْدَ اللَّهِ اثْنا عَشَرَ شَهْراً في كِتابِ اللَّهِ يَوْمَ خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ (6) در آيات فوق "يوم" به معناي مقطع زماني و دوره است. روزي و زماني که در صور براي حشر دميده مي شود ؛ زماني که وقت درو و برداشت محصول است ، زماني که بعض آيات خدا مي آيد (مثل زمان احتضار) ، و... در آيه خلقت هم "يوم" به معناي دوره است ،نه به معناي از طلوع تا غروب آفتاب يا از اين طلوع آفتاب تا طلوع بعدي. اين دوره ها خدا مي داند که چه زماني طول کشيده و خداوند به اجمال فرموده که خلقت در شش دوره بوده است. خداوند در قرآن در صدد بيان مدت زماني اين دوره ها نيست تا بگوييم با علم روز همخواني دارد يا ندارد. اصولا قرآن زمين شناسي يا کيهان شناسي و ... نيست تا در صدد بيان ريز مسائل اين مباحث باشد و ما بحث کنيم که درست بيان کرده يا نه. همچنان که در زمين شناسي عمر زمين به چندين دوره تقسيم شده که مدت هر دوره را بشر به تخمين مي گويد ، در قرآن هم از اين حقايق به اجمال سخن رفته و زمان شکل گيري خلقت زمين و آسمان ها (که ظاهرا علاوه بر آسمان مادي آسمان هاي ديگر را هم شامل مي شود) به شش دوره تقسيم شده است ،ولي اين دوره ها و کيفيت دقيق و طول هر کدام را فقط خدا مي داند و قرآن هم در صدد بيان آن ها نيست ،زيرا در راستاي هدف قرآن که هدايت است ، قرار نمي گيرد. پي نوشت ها: 1.انعام (6) آيه 73. 2. همان ، 128. 3. همان ، 141. 4. همان ، 158. 5. اعراف (7) آيه 53. 6. توبه (9) آيه 36؛نحل (16) آيه 80. پرسش 3: چرا جمع اين دوره ها 8 مي شود مگر خداوند نمي فرمايند که آسمان ها و زمين را در 6 روز آفريديم ؟ پاسخ: @ @ مدت آفرينش آسمان ها و زمين (يعني مجموعه خلقت) به صراحت قرآن شش روز گفته شده و در آيات متعددي تکرار و تاييد گرديده است. در آيه 9-12فصلت جريان خلقت با تفصيل بيش تري بيان شده: زمين را در دو روز خلق کرديم ... و لنگرها(کوه ها)را در آن قرار داديم . روزي ها را در چهار روز تقدير کرديم ... آسمان هاي هفتگانه را در دو روز آفريديم. بعضي گمان کرده اند در آيات فصلت مجموع زمان خلقت 8 روز است ، در حالي که صحيح نيست، زيرا: 1. ممکن است آن جا که مىگويد" اربعه ايام" (چهار روز) منظور تتمه چهار روز است، به اين ترتيب که در دو روز اول از چهار روز، زمين آفريده شد و در دو روز بعد ساير خصوصيات زمين(تقدير اقوات و جعل رواسي و...) بود و خلقت آسمان ها نيز در دو روز که مجموعا شش روز (شش دوران) مىشود. نظير اين تعبير در زبان عرب و تعبيرات فارسى نيز وجود دارد که گفته مىشود: از اين جا تا مکه ده روز طول مىکشد و تا مدينه پانزده روز، يعنى پنج روز فاصله مکه و مدينه است و ده روز فاصله اين جا تا مکه.(1) از آن جا که آيات قرآن يکديگر را تفسير مىکنند و قرينه يکديگر مىشوند، تفسير بالا قابل قبول است ،چون تصريح آيات ديگر بر اين که خلقت آسمان ها و زمين در شش روز بوده، قرينه مي شود که منظور از چهار روز در اين جا، تتمه چهار روزي است که دو روزش صرف خلقت زمين شده است، نه اين که چهار روز غير از دو روز اول (2) 2. ممکن است اربعه ايام (چهار روز) مربوط به خلقت نباشد ، بلکه اشاره به فصول چهارگانه سال باشد، که مبدء پيدايش ارزاق و پرورش مواد غذايى انسان ها و حيوانات است.(3) بنا بر اين زمين در دو روز خلق شده و در دو روز براي سکونت آماده گرديده ، دو روز هم صرف خلقت آسمان ها شده ، مجموع مي شود شش روزي که در آيات ديگر بدان تصريح شده است. پاسخ به اين پرسش و شبهات ديگر در سايت مرکز نيز آمده است. http://www.pasokhgoo.ir/fa/node/7587 http://www.pasokhgoo.ir/fa/node/9031 پي نوشت ها: 1. طبق اين تفسير آيه تقديرى دارد ، به اين صورت : قدر فيها اقواتها فى تتمه اربعه ايام و يا به تعبيرى که در تفسير کشاف آمده :کل ذلک فى اربعه ايام. 2.حديثى نيز به اين مضمون در تفسير على بن ابراهيم آمده است. 3.ترجمه الميزان ، ج10،ص224. پرسش 4: در اين آيات ذکر شده که آفرينش آسمان ها بعد از خلقت زمين بوده ولي اين مخالف علم روز است ... پاسخ: @@@@ آيات مربوط به خلقت صراحت دارد که مجموع خلقت مادي در شش روز يعني شش مرحله صورت گرفته است: خلق السماوات و الارض في سته ايام(1) خلق السماوات و الارض و مابينهما في سته ايام(2) در مرحله اول و دوم جهان که به صورت يک توده گازي شکل به هم پيوسته بود، با گردش به دور خود از هم جدا شد و از قسمت هاي جدا شده ،منظومه ها و از جمله منظومه شمسي شکل گرفت و کرات پيدا شده ، سرد و جامد و قابل سکونت شدند ، مانند زمين يا مذاب و نوراني ماندند مانند ستارگان . در چهار مرحله نيز زمين که جزيي از آفتاب بود واز آن جدا شده بود، سرد گرديد . فضا و جو آن سامان يافت و هموار گرديد. روئيدني ها از آن سر برآوردند و غذاي جانوران شدند و تنوع جانوري حاصل شد و در نهايت براي سکونت انسان آماده گرديد: الذي خلق الارض في يومين(3) و قدر فيها اقواتها في اربعة ايام (4) بعد ادامه مي دهد:"ثُمَّ اسْتَوى إِلَى السَّماءِ وَ هِيَ دُخانٌ فَقالَ لَها وَ لِلْأَرْضِ ائْتِيا طَوْعاً أَوْ كَرْهاً قالَتا أَتَيْنا طائِعينَ فَقَضاهُنَّ سَبْعَ سَماواتٍ في يَوْمَيْنِ وَ أَوْحى في كُلِّ سَماءٍ أَمْرَها وَ زَيَّنَّا السَّماءَ الدُّنْيا بِمَصابيحَ وَ حِفْظاً ذلِكَ تَقْديرُ الْعَزيزِ الْعليم" . در آيه ديگر مي فرمايد: "أَ أَنْتُمْ أَشَدُّ خَلْقاً أَمِ السَّماءُ بَناها رَفَعَ سَمْكَها فَسَوَّاها وَ أَغْطَشَ لَيْلَها وَ أَخْرَجَ ضُحاها و الْأَرْضَ بَعْدَ ذلِكَ دَحاها أَخْرَجَ مِنْها ماءَها وَ مَرْعاها وَ الْجِبالَ أَرْساها مَتاعاً لَكُمْ وَ لِأَنْعامِكُمْ " (5) . اين که در يکي خلقت زمين قبل و در ديگري بعد از آسمان ها بيان شده ، به اين صورت قابل جمع است که اصل آفرينش زمين پيش از آسمان بوده، ولي گسترش و نيز آرايش پوسته اش پس از آفرينش اسمان صورت گرفته ، فاصله ميان اين دو مرحله را فقط خدا مي داند .(6) "ثمّ" در بسياري اوقات به معناي بعديت زماني نيست، بلکه در صدد بيان دوره هاي خلقت است، بدون اين که به تقدم و تأخر نظر داشته باشد. پي نوشت ها: 1. اعراف(7)،آيه 54؛ يونس(10)، آيه 3؛ هود(11)، آيه 7؛ حديد(57)، آيه 4. 2.فرقان(25)، آيه 59؛ سجده(32)، آِيه4؛ ق(50)، آيه 38. 3.فصلت(41)، آيه 6. 4.همان ، آيه 10. (دو روز براي آسمان ها و دو روز براي زمين و دو روز براي تقديرات زمين و ايجاد فصول و روياندن گياهان و ايجاد تنوع زيستي و...که مجموعا با دو روز اول مي شود چهار روز و با دو روز آسمان ها مي شود شش روز). 5. نازعات (79) آيه 27-33. 6.نقد شبهات پيرامون قرآن کريم، محمد هادي معرفت، ص314. پرسش 5: اگر هم آن چهار دوره زمين را به عنوان فصول چهارگانه تفسير کنيم جمعا آفرينش زمين و آسمان چهار دوره مي شود که باز هم مخالف آيات ديگر قرآن است که آفرينش زمين و آسمان را در 6 دوره ميداند ... پاسخ: @@@@ آن چهار دوره بنا بر تفسير به فصول ، مربوط به آفرينش زمين و آسمان نمي شود ، بلکه مربوط به تقدير روزي ها و اوقات در زمين است که ضمن چهار فصل قرار داده شده ، يعني خلقت اوليه زمين در دو روز (دوره) ، تقدير اقوات و اوقات در چهار فصل در دو روز ، تسويه آسمان ها هم دو روز که جمعا مي شود 6 روز. پرسش 6: حال اگر فرض کنيم که آسمان يا فضا قبل از خلقت زمين آفريده شده بودند و در آن 2 دوره بعد از خلقت زمين به 7 طبقه تقسيم شده اند باز هم جمعا خلقت زمين و آسمان ها 8 دوره مي شود !؟ پاسخ: @@@@ بنا به اين که 4 روز به معناي چهار فصل باشد يا بنا بر اين که 4 روز بقيه 4 روز باشد که دو روز آن صرف خلقت زمين شده و بقيه اش صرف تقدير اقوات و فصول باشد ، مجموع شش مي شود. پرسش 7: حال اگر 4 روز خلقت کوه ها و نعمات زمين را هم به آن اضافه کنيم جمعا 12 دوره مي شود ...!!؟ ببخشيد که سوالات کمي زياد شدند . با تشکر پاسخ: @@@@ مطلب را روشن گفتيم .حالا اگر نخواهيد بپذيريد ، بحث فايده ندارد. به جواب هاي قبل مراجعه بفرماييد.
