پرسشگر كرامي با سلام و سپاس از ارتباطتان با اين مركز
خداوند از دو طریق با بندگان ،بلکه همه مخلوقات خود ارتباط دارد:
یکی از طریق رحمت رحیمی که آن را رحمت خاص می گویند .
دیگر رحمت رحمانی که آن را رحمت عام می گویند.
اگر معنای رحمت عام و خاص روشن گردد ،جواب کاملا معلوم خواهد شد:
خداوند متعالی دو صفت به نام الرحمن و الرحیم دارد. در اولین آیه قرآن یعنی بسم الله الرحمن الرحیم، بیان شده. صفت رحمان اشاره به رحمت عام خدا است که شامل همگان میشود، مومن، کافر، نیکوکار، بدکار همه از آن بهره مندند، حتی حیوانات و سایر موجودات زمین و آسمان از آن برخوردارند. بر اساس همین رحمت همه شوون وجودی شان تامین میشود. همه بندگان از مواهب گوناگون حیات بهره مندند . روزی خود را از سفره گسترده نعمت های بی پایان او بر میگیرند. این همان رحمت عام خداوند است که قلمرو آن همه هستی را در برگرفته و قالب ظهوری آن روشن است، مثلا به همگان وجود داده و همگان را به کمال لایق شان میرساند . روزی میدهد و نعمت های گوناگون برای همگان فراهم ساخته .
همه این ها در واقع قالب ظهور این رحمت گسترده و عمومی خداوند است. راه فهمیدن این نوع رحمت نیز روشن است . همه میفهمند که وجود یافته، نعمت داده شده، روزق و روزی دریافت میکنند . اما رحمت خاص عبارت از رحمت رحیمی خداوند است که صفت الرحیم بدان اشاره دارد. این نوع رحمت ویژه بندگان مطیع و صالح و مومن و پرهیزگار است، زیرا به دلیل ایمان و عمل صالح، شایستگی این را یافتهاند که از رحمت و بخشایش و احسان خاصی که بسیاری از مردم از آن بهرهای ندارند برخوردارند. قالب ظهور این نوع رحمت نیز روشن است، یعنی در قالب نعمت های خاصی نظیر ایمان، توفیق عمل صالح، نماز شب، روزه ماه رمضان، علم و معرفت برای خوبان ظهور یافته است . اگر توجه ویژه از رهگذر رحمت خاص الهی نبود، معلوم نبود کسی به آن کارهای پر ارزش که مایه سعادت ابدی انسان است دست یابد.
راه تشخیص و فهمیدن این نوع رحمت که نصیب انسان می شود، آسان است، چون هر کسی که به علم و معرفت و ایمان و عمل صالح و مانند بار مییابد، به خوبی می داند که در پی توفیق الهی آن مواهب نصیب او شده و این همان نکته ای است که در آیه یاد شده اشاره گردیده. (1) امام صادق درباره تفاوت رحمت عام و خاص فرمود:
«و الله اله کل شی الرحمان بجمیع خلقه، الرحیم بالمومنین خاصه؛ (2) خداوند اله همه چیز است و رحمان به همه به همه مخلوقات و رحیم به مومنان ». ممکن است برخی اعمال انسان باعث شود ارتباطی که از طریق رحمت رحیمی خدا با بندگانش برقرار است قطع شود . مثال روشن و بارز آن قطع رحمت رحیمی خدا از ابلیس است .
خداوند شیطان را مورد رحمت خود قرار داد. او در میان فرشتگان جای قرار گرفت. صدها سال توفیق عبادت به او داد، ولی وقتی شیطان در برابر فرمان خداوند سرکشی نمود، خود را به رغم دستور خداوند، از خلیفه الهی برتر خواند . خود را از دایره رحمت الهی بیرون برد. خداوند با اسم قهّار و منتقم جلوه کرد . او را مورد مؤاخذه قرار داد . برای ابد از درگاه رحمت خود دور راند ،همان طور که کفار معاند را خلق کرده و رزق و نعمت میدهد ، ولی به دلیل کفر و عنادشان تا ابد گرفتار عذاب جهنم میکند، ولی همین شیطان و همه کفار هیچ گاه از ر حممت رحمانی که رحمت عام الهی است ،بی نصیب نیستند .اگر لحظه ای ، رحمت گرفته شود ، از هستی ساقط می شوند . پس معلوم می شود که ارتباط رحیمی خدا با مخلوقات ممکن است که قطع شود ، ولی ارتباط رحمانی او هرگز قطع نخواهد شد . (3) هر دو نوع ارتباط از خدا قطع نمی شود .این عمل بندگان است که ممکن است سبب قطع ارتباط بشود .
پی نوشتها:
1. امام خمینی ،تفسیر سوره حمد، ص21 ،نشر موسسه آثار امام، 1383 ش.
2.صدوق توحید ،ص230 ،نشر دفتر نشر اسلامی، قم،1416 ق.
3. علامه طباطبایی ، المیزان،ج 1 ،ص12 نشر جامعه مدرسین، قم 1385 ش.
