مشاوره

پرسشگر گرامي با سلام و سپاس از ارتباطتان با اين مركز
در پاسخ به سؤال شما مطالبی را در قالب نکات زیر تقدیم می داریم:
1. در این نکته هیچ تردیدی نیست که «راز»، به اقتضای حرمتش باید پنهان و پوشیده بماند و گرنه دیگر راز نمی شد. به قول شاعر:
با مردم بیگانه مگو راز دل خویش بیگانه، دل راز نگهدار ندارد
افشای اسرار، گاهی زمینه کدورت ها و دشمنی ها می شود. در مقابل آن «رازداری»، کمک به تداوم دوستی ها و سلامت رابطه ها می کند. آنچه زمینه برخی کدورت ها و گله ها می شود، گاهی زمینه اش دست خودِ «صاحب سرّ» است که نمی تواند رازدار خویش باشد. راز را حتی به دوستان هم نباید گفت، اگر واقعاً «راز» است و پنهان بودنش حتمی! چرا که همان افراد معتمد و دوستان صمیمی تو هم دوستان صمیمی دیگری دارند. همان افراد مورد اعتماد هم به کسان دیگری «اعتماد» دارند.
به قول سعدی:
«رازی که پنهان خواهی، با کسی در میان منه، اگر چه دوست مخلص باشد، که مر آن دوست را دوستانِ مخلص باشد!»
2. شکی نیست که کسی که از راز مخفی و عیب پنهان کسی مطلع شود و آن را در بوق و کرنا کند، مدیون و گناهکار است. اگر فردی حرفی را از کسی بشنود که راضی به نقل آن نیست، نقل آن برای دیگران گناه است. اگر بیان یک راز، آبروی فرد یا خانواده ای را به خطر اندازد، فردای قیامت مسؤولیت دارد و پاسخ گفتن به آن بسیار دشوار است.
امام صادق (ع) می فرمایند:
«لا تُطلعْ صَدیقَکَ مِنْ سِرِّکَ اِلاّ عَلی ما لَوْ اَطْلَعْتَ عَلیهَ عَدُوّکَ لَمْ یَضُرَّکَ فاِنّ الصّدیقَ قَدْ یَکُونُ عَدُوّا یوما ما ؛ (1) دوست خود را از اسرار خود، به اندازه و حدّی مطلع ساز که اگر آن اندازه را به دشمن بگویی نتواند به تو زیان برساند، چرا که گاهی دوست، ممکن است روزی دشمن شود!».
این کلام امام، چه زیبا در کلام سعدی انعکاس یافته است که:
«... هر آن سرّی داری با دوست در مسان منه٬ چه دانی؟ که وقتی دشمن گردد!».
چه ژرف و زیباست این کلام حضرت صادق (ع):
«سِرُّکَ مِنْ دَمِکَ فلا یَجرینَّ مِنْ غیرِ اَوداجِک؛ (2) راز تو از خون تو است، پس نباید جز در رگ های خودت جاری شود!».
3. انسان عاقل راز خود را حفظ مي نمايد و كسي را متهم به افشاي سرّ خويش نمي كند. شخصی که در حفظ اسرارش، ناتوان یا نسبت به آن بی اعتناست، نباید توقع داشته باشد که دیگری سرّ او را پوشیده نگاه دارند. امام رضا علیه السلام می فرماید: «لَم یَخُنْکَ الْاَمینُ و لکِن اِئْتَمَدْتَ الخائنَ؛ (3) امین به تو خیانت نکند، تویی که به خیانت کار، امانت [يعني راز خود را] سپردی».
خامشی به که ضمیر دل خویش با کسی گفتن و گفتن که مگوی
ای سلیم، آب ز سرچشمه ببند که چو پر شد، نتوان بستن جوی
4. آدمی به رازداری خویش، از هر کسی تواناتر و شایسته تر است و آن گاه که او سرّ دل می گشاید در این حال، گناه آن جز بر گردن خود شخص نیست که بار نخست، راز خویشتن را بی هیچ تأمل و تدبر به کسی که محرم اسرار و راز نگه دار نبوده، گفته است. چنین شخصی نمی تواند از دیگران به خاطر افشای رازش دل گیر و خشمگین شود؛ زیرا خود نیز پیش از همه از رازداری خویش دست برداشته است.
بنابراین، آدمی باید مراقبت کند در اینکه چه می گوید و با که می گوید. آیا هر کسی شایستگی شنیدن همه گفته های او را دارد یا خیر؟ ممکن است کسی رازی را بشنود، آن گاه نه از سر دشمنی، بلکه به خاطر نداشتن ظرفیت درونی و آمادگی روحی بر پذیرش آن سخن، ناخودآگاه به افشای آن بپردازد. از این رو، حقایقی هست که برای برخی از افراد، به ویژه آنها که دل و جانشان را زنگار هوای نفس و نادانی و لجاجت در برگرفته است، باید همیشه ناگفته بماند.
به قول حافظ:
حدیث دوست نگویم مگر به حضرت دوست که آشنا سخن آشنا نگه دارد
5. معمولاً پرحرفی، ضعف شخصیت، اعتماد کامل کردن به دوست و کنترل نداشتن بر احساسات و غضب، از عوامل افشای راز هستند.
نتایج یک نظر سنجی انجام گرفته توسط روزنامه انگلیسی "زن بریتانیایی" نشان می دهد زنان به دلیل طبع پرگوی خود قادر به مخفی نگه داشتن اسرار بیش از 47 ساعت نیستند!
در این نظرسنجی 3 هزار زنان شرکت کرده اند و مشخص شده است زنان یک راز را حداقل 15 دقیقه و حداکثر 47 ساعت می توانند نزد خود نگاه دارند. یک سوم از پاسخ دهندگان به نظرسنجی گفته اند که پس از افشای رازها احساس گناه می کنند.
6. انسان نبايد خيلي زود به ديگران اعتماد كند و رازهاي خود را در اختيار ديگران قرار دهد امام علي (عليه السلام) در این باره فرمودند: «راز خود را جز به كسي كه مورد اعتماد است نسپار!». (4)
بايد به اين نكته توجه داشت كه:
ظاهر و باطن بعضي از انسان ها با هم متفاوت است. بعضي در ظاهر، ادعاي دوستي مي کنند، ولي در پنهان اسرار را فاش مي گردانند بنابراین باید از این به بعد دقت کنید تا راز و مسائل شخصی را به هر کسی نگویید.
7. با این توضیحات، مشخص می گردد که در این جریان هم شما مقصر بوده اید که ندانسته افشای راز کردید و در شناسایی فرد معتمد دچار اشتباه گردیده بودید و هم طرف مورد اعتمادتان که حرمت راز شما را نگه نداشت و آن را افشا ساخت. اگرچه او در این رابطه گناهکار است اما شما خیلی نمی توانید کاری انجام دهید، تنها او با این کارش دیگر شایستگی اعتماد را ندارد و نباید دیگر به او اعتماد کنید و او را محرم اسرار خود قرار دهید. امام علي (عليه السلام) فرمودند: «اعتمادي نيست به كسي كه راز تو را فاش مي كند» . (5)
8. نکته پایانی این که:
اگر آن فرد معتمد، از كسانی است كه به لحاظ شغل یا حرفه‌شان محرم اسرار مردم واقع می‌شوند؛ هرگاه این گونه افراد در غیر موارد قانونی اسرار مردم را افشا كنند، بر اساس قانون مجازات اسلامی، به 3 ماه و یك روز تا یك سال حبس یا به جزای نقدی یك میلیون و 500 هزار تا 6 میلیون ریال محكوم می‌شوند. بنا بر این می توانید اقدام قانونی هم انجام دهید.
پي نوشت ها :
1. میزان الحکمه، ج4، ص 428.
2. بحارالانوار، ج72، ص 71.
3. تحف العقول، ص 442 .
4. بحار الانوار، ج 77، ص 235 .
5. غرر الحكم، ص 321، ح 7440 .