واژه امام

پرسشگر گرامی با سلام و سپاس از ارتباط تان با این مرکز
امامت در لغت به معناى پیشوایى و رهبرى است.هر کسى که متصدى رهبرى گروهى شود «امام» نامیده مى‏شود (1)خواه در راه حق باشد یا در راه باطل، چنان که در قرآن کریم، واژه ائمة الکفر (2) درباره سران کفار به کار رفته است. کسى که نمازگزاران به او اقتدا مى‏کنند «امام جماعت» نامیده مى‏شود.
اما در اصطلاح علم کلام، امامت عبارت است از: «ریاست همگانى و فراگیر بر جامعه اسلامى در همه امور دینى و دنیوى» (3).
ذکر کلمه «دنیوى» براى تأکید بر وسعت قلمرو امامت است، و گرنه تدبیر امور دنیوى جامعه اسلامى، جزیى از دین اسلام است.
از دیدگاه شیعه، چنین ریاستى هنگامى مشروع خواهد بود که از طرف خدا باشد. کسى که اصالة (و نه به عنوان نیابت) داراى چنین مقامى باشد ،معصوم از خطا در بیان احکام و معارف اسلامى و نیز مصون از گناهان خواهد بود.
امام معصوم همه منصب‏هاى پیامبر جز نبوت و رسالت را دارد . هم سخنان او در تبیین حقایق و قوانین و معارف اسلام، حجت است. فرمان هاى وى در امور مختلف حکومتى واجب الاطاعه مى‏باشد.
بنابراين امام در اصطلاح شيعه به فردي گفته مي شود كه فردي معصوم از خطا باشد . از طرف خدا مستقيما با به واسطه پيامبر ، به اين مقام نصب مي شود.(4)
اگر به غير از چنين افرادي در جامعه شيعي امام گفته مي شود ،به معناي لغوي مي باشد ،يعني رهبر و پيشوا ،‌ نه به معناي اصطلاحي كه فردي معصوم و منصوب مستقيم يا به واسطه پيامبر باشد.
بر همين اساس اگر به آيت الله العظمي روح الله خميني ، امام خميني گفته مي شود ،منظور اين نيست كه فردي است معصوم، مانند امامان معصوم و از طرف خدا مستقيما يا به واسطه پيامبر به مقام امامت نصب شده ، بلكه ايشان به عنوان يك فقيه رهبري و پيشوائي امت و جامعه را برعهده داشته است.
البته پيشوائي و امامت اختصاص به پيشوائي و امامت جامعه ندارد، بلكه ممكن است امامت ، علمي باشد ،همان گونه كه براي برخي از بزرگان علم و فقاهت لفظ امام به كار برده شده و مي شود. مانند امام فخر رازي كه به خاطر وسعت علمي به ايشان امام اطلاق مي شد. يا امام خوئي ،‌ امام موسي صدر ،‌ امام الحرمين جويني و ... .

پی نوشت ها:
1. لسان العرب ، ذيل واژه امام.
2. توبه (9) آیه 12.
3.مصباح يزدي ،‌ آموزش عقائد ، تهران ، نشر شركت چاپ و نشر بين الملل ،‌ 1381 هـ . ش ، ص 298.
4. همان ، درس سي و هشت و سي و نه.