مذهبی

پرسشگر گرامي با سلام و سپاس از ارتباطتان با اين مركز
گاهی بسیاری از نعمت های الهی، و الطاف ویژه و ناب خداوند در لباس «سختی‌ها، تنگناها، مصیبت‌ها و مشکلات» ظاهر می شود. چنان که خداوند انبیا، امامان و اولیا و دوستان خاص خود را در دنیا با انواع سختی‌ها، مصیبت ها و شداید دچار ساخته است، تا بدین وسیله بر ایمان و استواری آنان، و بر مقام و مرتبت و منزلت‌شان بیفزاید. چنان که امیرالمؤمنین(ع) می فرماید:‌«انّ البلاء للظالم ادبٌ، و للمؤمن امتحان،‌ و للانبیاء درجه و للاولیاء کرامه؛(1) بلاها برای ستمگران جنبه کیفر و تأدیب دارد. برای مؤمنان، امتحان و برای پیامبران باعث ارتقای رتبه و درجه و برای اولیای الهی موجب کرامت و بزرگواری می گردد».
نکته مهم:
انسان از آغاز زندگی حتی از لحظه‏ای که نطفه او در رحم واقع می شود، مراحل زیادی از مشکلات و درد و رنج‏ها را تحمل می کند تا متولد می شود. بعد از تولد در دوران طفولیت و سپس جوانی و از همه مشکل‏تر در دوران پیری، با انواع مشقت‏ها و رنج‏ها رو در رو است. این طبیعت زندگی در دنیا است و کم و بیش شامل همه انسان‏ها می شود و کسی از آن استثنا نیست.
خداوند درقرآن می فرماید : " انسان را در رنج و سختیِ آفرینش قرار دادیم". (2)
این که انسانی پیدا شود که در زندگی دارای مشکلی نباشد، تصور نادرستی است.
اگر افراد یا جوامعی را می بینیم که به ظاهر درد و رنجی ندارند، بر اثر مطالعات سطحی ما است، از این رو وقتی نزدیک‏تر می شویم، به عمق درد و رنج‏های اینان (صاحبان زندگی مرفه) آشنا می شویم، یا این که برای مدتی محدود دارای مشکلات نیستند که قانون کل جهان را بر هم نمی‏زند. (3)
بیماری‏ها، درد سرها، تلاش‏ها برای زندگی، محدودیت لذت‏ها، تکراری بودن زندگی و بی معنایی آن برای بسیاری؛ احساس پوچی، جنگ‏ها، مشکلات طبیعی، برآورده نشدن بسیاری از خواسته‏ها، به هدف و مقصود نرسیدن، از بین رفتن نقشه‏ها برای زندگی، وجود موانع و هزاران مورد دیگر موجب می شود از این تصور (نبود مشکل برای برخی) دست بکشیم. وجود سختی‏ها و مشکلات برای زندگی ما لازم است و بدون وجود آن‏ها زندگی بی معنا و یکنواخت خواهد بود.
********************************
مشکلات وسختی ها مولود عوامل گوناگون:
در مورد فلسفه مشکلات و سختی های دنیا باید به این نکته اساسی توجه داشته باشیم که: بلاها و گرفتاری‌ها، و سختی ‌هایی که در زندگی بر انسان وارد می شود، می تواند عوامل گوناگونی داشته باشد. در ذیل به برخی از آن اشاره می شود .
1- سختی ها بازتاب عملکردهای نادرست انسان :
در یک نگاه کلی می توان گفت ریشه و اساس بیش تر مصیب‌ها و گرفتارهای انسان، «عملکردهای خود او» است. قرآن کریم می فرماید:‌«وَما اصابکم من مصیبه، فبما کسبت ایدیکم و یعفو عن کثیر؛(4)هر مصیبت و ناملایمتی (فردی یا اجتماعی) که به شما می رسد ،به خاطر اعمالی است که با دست خود ( فرد یا جامعه )انجام داده اید (تازه این تمام مجازات و کیفر اعمال شما نیست) و خدا از بسیاری از گناهان می گذرد و آن ها را مورد عفو قرار می دهد».بنا براین «اگر خرابی و فساد، سختی و تنگناها، در خشکی و دریا ظهور و بروز پیدا می کند، همگی به خاطر گناهانی است که مردم می کنند. پیدا شدن خرابی ها و فشارها برای این است که خداوند می خواهد نمونه‌ای از آثار شوم عملکردهای‌شان را به آنان بچشاند، بلکه برگردند».
2- سختی ها،لازمه عالم دنیا :
از قرآن و روایات استفاده می‌شود نظام زندگی انسان در جهان هستی، نظام تکامل و پرورش است. همة مردم (از پیامبران گرفته تا دیگران) در حوادث روزگار دست و پنجه نرم می‌کنند تا تربیت و ساخته شوند و شایستگی دریافت پاداش‌های عظیم الهی را کسب نمایند. از طرف دیگر وجود سختی‌ها در زندگی، لازمه زندگی مادی است. زندگی مادی همراه با محدودیت و تزاحم و کشمکش‌ها است. مواد و عناصر در همدیگر تأثیر می‌گذارند، یا اثر همدیگر را خنثی می‌کنند . به هر ترتیب، تزاحم بر عالم ماده حاکم است . هیچ انسانی ، مؤمن باشد یا غیر مؤمن، نیز از این قاعده مستثنی نیست. فیلسوفان می‌گویند: "لولا التضاد ما صحّ دوام الفیض؛ اگر تضاد و کشمکش نبود، فیض الهی دوام و استمرار نمی‌یافت". بنابراین وجود سختی‌ها و مشکلات نه تنها برای انسان، بلکه تمام موجودات عالم است، با این تفاوت که لازمه تکامل انسان وجود سختی‌ها است.
3- سختی ها و امتحان الهی:
قرآن می‌فرماید: "قطعاً همه شما را با چیزی از ترس و گرسنگی و زیان مالی و جانی، و کمبود میوه‌ها آزمایش می‌کنیم و بشارت ده استقامت کنندگان را".(5) علی (ع) فرمود: "در حوادث روزگار حقیقت انسان ها شناخته می‌شود".(6)
خداوند برای شکوفا کردن استعدادها و پرورش دادن بندگانش، آنان را با گرفتاری‌ها می‌آزماید، یعنی همان گونه که فولاد را برای استحکام بیش تر در کوره می‌گذارند تا به اصطلاح آبدیده شود، آدمی را نیز در کوره حوادث سخت پرورش می‌دهد تا مقاوم گردد. امتحان خدا با گرفتاری ها، به کار باغبان پر تجربه شبیه است که دانه‌های مستعد را در سرزمین‌های آماده می‌پاشد. دانه‌ها با استفاده از داده‌های طبیعی شروع به رشد و نمو می‌کنند، تدریجاً با مشکلات می‌جنگند و با حوادث پیکار می‌نمایند، در برابر طوفان‌های سخت و سرمای کشنده و گرمای سوزان، ایستادگی به خرج می‌دهند تا شاخه گلی زیبا یا درختی تنومند و پرثمر بار آید که بتواند به زندگی خود در برابر حوادث سخت ادامه دهد.
4- مشکلات و مصایب عامل بیداری از غفلت و فراموشی :
دنیا محل حقیقی سعادت و راحتی مطلق انسان نیست ،بلکه گذرگاهی است که در سایه خوب زندگی کردن و درست زیستن در آن می توانیم به زندگی و شادی و لذت مطلق در آخرت دست یابیم . سختی های دنیا در بسیاری از موارد عاملی جهت رسیدن به نتیجه والا، و هشداری است تا او را از خواب غفلت بیدار کند و از فراموشی مقصد حقیقی و تلاش برای رسیدن به آن باز دارد .
5- مشکلات ، کفاره گناهان مؤمنان و عامل ارتقای رتبه در قیامت است. عطا و پاداش الهی در برابر سختی ها و مشکلات دنیا آن قدر زیاد و بی نظیر است که بر اساس روایات در هنگام اعطای این پاداش ها به اهل بلا کسانی که در دنیا کم تر سختی دیده اند، آرزو می کنند به جای آن ها بوده ودر دنیا به انواع بلاها دچار می شدند تا ثواب آن را به دست می آوردند.
از امام باقر(ع) حکایت شده: «اگر مؤمن می‌دانست که خداوند در مقابل بلاها چه اجری به او می‌دهد، آرزو می‌کرد گوشت‌های بدنش را ( در راه جهاد و تبلیغ دین خدا ) قیچی می‌کردند تا او به اجر آن برسد.»(7)
6- سختی ها، عامل شکوفایی استعدادها و سازنده شخصیت انسان:
خداوند زندگی دنیا را برای انسان توأم با رنج و مشقت قرار داد تا وی را تربیت کند و استعدادهایش را شکوفا نماید.
شداید و ناملایمات برای انسان جنبه سازندگی دارند. بسیاری از کمالات و رشدها است که جز در رو برو شدن با سختی‌ها و گرفتاری ها، جز در نتیجه برخوردها، جز در میدان مبارزه و پنجه نرم کردن با حوادث به دست نمی‌آید.
سختی‌ها در زندگی بشر تنها گوهر واقعی انسان را آشکار نمی‌کند، بلکه به گوهر وی تکامل می‌بخشد، بلاها و سختی‌ها اثر کیمیایی دارند، و سازنده اند. از موجودی، موجود دیگر، از ضعیف، قوی، از پست، عالی، از خام، پخته به وجود می‌آورند.
شکی نیست که بسیاری از استعدادهای نهفته در انسان در پرتو سختی‏ها شکوفا می‏شود، همان طوری که فلزات در کوره آتش آبدیده و استوارتر می‏شوند. مشکلات، شخصیت ساز و استقامت آفرین است، بسان درختی که در دل بیابان‏های سوزان و بادهای داغ قرار می‏گیرد.
استاد مطهری می‏گوید:
"به حکم قانون و ناموس خلقت، بسیاری از کمالات است که جز در مواجهه با سختی‏ها و شداید، جز در نتیجه تصادم‏ها و اصطکاک‏های سخت، جز در میدان مبارزه و پنجه نرم کردن با حوادث، جز در رو به رو شدن با بلایا و مصایب حاصل نمی‏شود،(8)
چرا انسان های مومن با سختی ها، مصیبت ها و آزمون های بیش تری روبرو هستند؟ از مطالب فوق می‏توان پی برد که چرا خداوند، بندگان صالح خود را با بلاهای گوناگون می‏آزماید. آزمایش‏های سخت ،زمینه ساز رسیدن به مقامات روحی و معنوی عالی است . هر آزمایش الهی برای بندگان مؤمن و موفق ، باعث دست یافتن به مقام قرب الهی و نزدیکی به کمال مطلق است .
امام علی (ع) در یکی از نامه‏های خود، مردمی را که در کانون دشواری‏ها و مشکلات پرورش یافته‏اند، به درختان قوی کوهستانی تشبیه می‏کند، اما افراد تن پرور و راحت طلب را به درختان و باغستان همانند نموده و فرموده:
آگاه باشید که درختان بیابانی چون به سختی و کم آبی خو گرفته‏اند، چوب های شان سخت‏تر و شعله آتش آن‏ها شدیدتر است و دیرتر به خاموشی می‏گرایند، ولی درختان بوستانی، پوست های شان نازک‏تر و چوب های شان سست‏تر است و زودتر شکسته می‏شود. (9)
بنابراین خداوند چون بندگان مؤمن خویش را دوست دارد ، می خواهد آنان را به کمال لایق انسانی هدایت کند . زمینه و شرایط شکوفایی استعدادها را برای آن ها فراهم آورد، همانند فردی دلسوز و آگاه که سعی می کند فرزندش به تن پروری و راحتی عادت نکند . او را در شرایط و کارهای سخت قرار می دهد تا آزموده شود و استعدادهایش شکوفا گردد. از این رو گفته اند:
هر که در این بزم مقرب تر است جام بلا بیش ترش می‏دهند

بنابر این به صورت مطلق نمی‌توان گفت سختی ها و بلاها و مشکلات همیشه و پیوسته محصول گناهان و عملکردهای زشت افراد است.
موفق باشید

پی‌نوشت‌ها :
1. علامه مجلسي، بحار الانوار، مؤسسه الوفاء، بيروت، لبنان، 1404 ه.ق ، ج 81، ص 198.
2. بلد (90) آیه 4.
3. آيت الله ناصر مكارم شيرازي، تفسير نمونه، دار الكتب الاسلاميه، طهران، 1362 ه. ش، ج 27، ص 10.
4. شورى (42) آیه 30.
5. بقره (2) آیه 155.
6. محمد محمدي ري‌شهري، ميزان الحكمه، دار الحديث، الطبعه الاولي، التنقيح الثاني، 1416 ه.ق ، واژه بلا، شماره 1891، 1899، 1950.
7. بحارالانوار، ج 67، ص 24.
8. استاد مطهری، بیست گفتار، انتشارات صدرا - قم ، چاپ پنجم ، ص 176.
9. نهج البلاغه، ترجمه فیض الاسلام ، نامه 45.