اگرانسانی قبل ازارتکاب به ظلمی بزرگ وعمدی با خود عهد کند که بعد ازآن ظلم،دیگر
مرتکب هیچ ظلمی نشود و بعد از مرتکب شدن به آن ظلم دیگر هیچ گاه ازاوظلمی به کسی
نرسد آیا توبه او را خداوند قبول خواهد کرد یا خیر؟ اگر ظالم بخاطر چنین ظلم بزرگی
ازمظلوم عذرخواهی کرد وظیفه مظلوم چیست؟
پرسشگر گرامي با سلام و سپاس از ارتباطتان با اين مركز
قرآن کریم سخن شما را از قول برادران حسود و خیانتکار حضرت یوسف علیه السلام نقل می کند. آن ها هنگامی که متوجه شدند ، یوسف و برادرش بنیامین نزد پدرشان محبوب تر از خودشان است ، به یکدیگر گفتند : ٍ اقْتُلُوا يُوسُفَ أَوِ اطْرَحُوهُ أَرْضاً يَخْلُ لَكُمْ وَجْهُ أَبِيكُمْ وَ تَكُونُوا مِنْ بَعْدِهِ قَوْماً صالِحِينَ(1) یوسف را بکشید یا او را در سرزمینی دیگر ، دور از چشم پدر بیفکنید و تبعیدش کنید ، تا توجه و محبت پدر تنها متوجه شما باشد ، آن گاه پس از این ظلم به برادر توبه کنید و مردمی صالح باشید .
از شما پرسشگر گرامی می پرسم : آیا برادران یوسف کار پسندیده ای انجام دادند؟ و آیا قرآن کریم عمل آنان را به عنوان یک خیانت و جنایت ذکر نکرده است ؟ و آیا داستان حضرت یوسف و برادرانش را جهت درس آموزی و عبرت گرفتن از عمل نادرست آنان ذکر نکرده است؟ چرا انسان عاقل به دنبال کاری برود که می داند قطعا خشم وغضب پروردگارش و رنج و دلخونی پیامبر اکرم (ص) و ائمه طاهرین علیهم السلام را در پی دارد ؟
گناه و ظلم با این اندیشه که بعدا توبه می کنم ، اولا - وسوسه شیطان و دام « خنّاس » است که در سوره ناس از کید او به خدا پناه می بریم. ثانیا- از کجا معلوم است که بعد از ظلم و سیاه کردن قلب و تضعیف ایمان با ارتکاب این گناه زشت ، أجل به ظالم مهلت بدهد؟و بر فرض زنده بودن از کجا معلوم است که توفیق توبه پیدا کند ؟ زیرا یکی از آثار گناه تیرگی قلب و سلب توفیق توبه است به ویژه گناه عمدی و آگاهانه . ثالثا- می دانید مفهوم ظلم و گناه عمدی چیست؟خدایا به تو پناه می بریم . معنای آن مخالفت و سرکشی از فرمان خدا و اعتماد نکردن به خدا است . و به معنای باور نکردن به این که همیشه منافع و مصالح انسان از راه طاعت و بندگی خدا تأمین نمی شود. بلکه گاهی با بندگی شیطان و هوای نفس انسان به مصالح خود دست می یابد؟رابعا- قرآن کریم می فرماید : إِنَّمَا التَّوْبَةُ عَلَى اللَّهِ لِلَّذِينَ يَعْمَلُونَ السُّوءَ بِجَهالَةٍ(2)محققا خداوند توبه آن هایی را می پذیرد که عمل ناشایسته را از روی جهل و نادانی مرتکب شوند . و امام صادق علیه السلام فرمود :لَمْ يَكُنْ لِلْعَالِمِ تَوْبَةٌ (3) برای کسی که علم به گناه دارد و با توجه و عمد گناه و نافرمانی خدا می کند ، توبه نیست. حضرت پس از این بیان به آیه شریفه « إِنَّمَا التَّوْبَةُ عَلَى اللَّهِ لِلَّذِينَ يَعْمَلُونَ السُّوءَ بِجَهالَةٍ» استشهاد و استدلال کرد. خامسا - بر فرض بعد از ارتکاب ظلم ، روی جهاتی لطف و محبت خدا شامل حالش شود و توفیق توبه پیدا کند ، و بر فرض مظلوم نیز رضایت دهد و خداوند توبه را هم ببپذیرد ، و گناهانش پاک شود، و خانه دل در آتش نسوزد ،اما آثار وضعی آن از قلب و روح ظالم به این راحتی ها محو نمی شود . چنان که با وجود دعای دو پیامبر خدا یعنی حضرت یعقوب و یوسف(ع) در حق آن ظالمان و جلب رضایت یوسف ،می بینیم که آثار وضعی آن گناه چگونه در فرزندان آن برادران تأثیر گذاشت ، و فرزندان آنان که همان بنی اسرائیل بودند ، ریشه و عامل بسیاری از خیانت ها ، جنایت ها و جلادی های تاریخ بشر شدند و تا امروز نیز بشریت از ستم بنی اسرائیل و دیگر یهودی ها رنج می برد؟ چرا عاقل کند کاری، که باز آرَد پشیمانی؟!
اما وظیفه مظلوم در جایی که می داند که ظالم آگاهانه و عمدا به او ظلم کرده ، حالات متفاوتی می تواند داشته باشد . گاهی ممکن است شخص روحیه اش بعد از ارتکاب ظلم ،کاملاتغییر یافته ومتنبه و پشیمان شده باشد. کیفیت عذر خواهی و تضرّع وی گویای این معنا باشد ، در چنین صورتی کرامت انسانی و دستورات اخلاقی قرآن و روایات این است که عذر عذر خواه را بپذیریم و او را مورد عفو بخشش قرار دهیم . ولی گاهی ممکن است تنبه و پشیمانی واقعی صورت نگرفته باشد ، و از طرفی عفو وبخشش چنین ستمگری ، باعث جرئت یافتن آن ستمگر یا دیگران برای تکرار ظلم به این مظلوم و یا سایر افراد شود و یا این کار سبب شود که از میزان قبح و زشتی عمل ظلم کاسته شود ، در چنین فرضی عفو ستمگر جایز نیست ، و نباید عذر خواهی صوری و ظاهری او را پذیرفت.
پی نوشت ها :
1. یوسف (12)، آیه 9.
2. نساء(4)، آیه 17.
3. ثقه الاسلام كليني، الكافي، الناشر: دار الكتب الاسلاميه، طهران، سنه النشر/1365 ه.ش ، ج1 ، ص47.
