اعتقاد به خدا در آرامش بیشتر

پرسشگر گرامی باسلام و تشکر از ارتباط با این مرکز.
یاد خدا، مراتب دارد: ذکر زبانی، ذکر قلبی و ذکر عملی.
ذکر کامل و حقیقی، آن توجه قلبی و حضور باطنی است که در عرصه عمل، در گفتار و رفتار، و در حلال و حرام، ظهور و تجلی پیدا کند. از این رو، در روایات از این گونه ذکر به عنوان دشوارترین اعمال یاد شده است. (1)
در روایتی رسول اکرم(ص) بعد از بیان این که ذکر خدا باید در تمام احوال و تمامی امور باشد، توضیح داده‌اند که مراد من از ذکر خدا، اذکاری همانند «سبحان الله والحمد لله ولا إله إلاّ الله والله أکبر» نیست، بلکه منظورم این است وقتی کار حرامی پیش آمد، از خدا بترسد و آن را ترک کند. (2)
برای رسیدن به این حالت معنوی باید ایمان و معرفت را تقویت کرد.
مرحوم فیض کاشانی می‌گوید: راه تحصیل ذکر و محبت خدا و تقویت آن (برای ایجاد آمادگی و) تهیه استعداد رؤیت و لقای خدا، تحصیل معرفت و تقویت آن می‌باشد. طریق تحصیل معرفت، تطهیر قلب از علایق دنیا و انقطاع کامل به خدا به وسیله ذکر و فکر و اخراج حب غیر خدا از قلب است؛ زیرا قلب به منزله ظرف است که اگر پر از آب باشد، گنجایش سرکه را ندارد. باید آب‌هایش را خالی کند تا سرکه را بپذیرد. (3) حضرت امام خمینی تذکر را از نتایج تفکر دانسته‌اند. (4) از طرف دیگر، باید موانع ذکر را از خود دور کرد. خداوند به فرمایش قرآن مجید به بندگان نزدیک است.
یار نزدیک تر از من به من است وین عجب‌تر که من از وی دورم
امام سجاد(ع) در دعای ابوحمزه ثمالی می‌گوید: «کسی که به سوی تو حرکت کند، راهش نزدیک است. تو از خَلق خود محجوب نیستی؛ جز این که اعمال ایشان آن ها را در برابر تو محجوب می‌گرداند».
آنچه سبب می‌شود انسان از خدا و یاد او غفلت کند و حضور دائمی پروردگار را احساس ننماید، چیزی جز اشتغال انسان به خود نیست.
میان عاشق و معشوق هیچ حائل نیست تو خود حجاب خودی حافظ از میان برخیز
نکته مهم:
نکته دیگری که نباید از آن غفلت نمود، توجه به عواملی است که موجب سلب آرامش روحی و روانی انسان می گردد. نا آرامی های انسان، بازتاب عوامل مختلفی می تواند باشد. منشأ بخشی از ناآرامی ها در وجود انسان، ترس از آینده مجهول، عدم دریافت پاسخ به نیازهای واقعی روح مانند: علم، قدرت، زندگی بی نقص و در اختیار داشتن آنچه آرزو دارد، می باشد.
بخش دیگر ناآرامی ها، ترس از مخاطرات، فقر، ناامنی، رانده شدن و...، و بخشی هم مربوط به نفس لوامه یا وجدان درونی انسان است؛ همان نفس لوامه ای که به جهت لغزش ها و انجام گناهان، انسان را در بیم و هراس از عاقبت آن قرار می دهد و سرزنش می کند.
مهم‌ترین عاملی که در پیدایش ناآرامی روحی و همچنین در ایجاد سلامت فکری در معارف دینی مطرح می‌شود و متخصصان بهداشت روان و محققان در علوم انسانی به آن رسیده‌اند، «بینش و تفکر، نوع نگاه و ارتباط فرد با جهان و اطرافیان و جامعه، و نیز در مورد گذشته و آینده خویش است».
چاره واقعی همه ناآرامی ها، شناخت صحیح از دنیا و آخرت و مبدأ هستی بخش عالم، یعنی شناخت خدا و ارتباط با او است. اعتماد و تکیه و توکل به خدا، به عنوان خالق مقتدر و عزیز شکست نا پذیری که همه چیز در دست قدرت حکیمانه او است، به انسان آرامش کامل می دهد. در غیر این صورت، آرامشی برای او نخواهد بود.
اگر اندکی بیندیشیم، در می‌یابیم که چگونگی توجیه و تفسیر پیش آمدها و حوادث، رابطه ‌مستقیمی با میزان ناراحتی، ‌افسردگی، دل‌تنگی یا اعتماد به نفس و خودباوری و تحرک و اراده، در نتیجه، نشاط و سرور و آرامش روحی و روانی دارد.
کسی که به خدا ایمان دارد و به این باور رسیده است که همه وقایع عالم، طبق نظم خاص و بر وفق هدف و حکمت تحقق می‌یابد، حتی برگ درختی بدون اذن آفریدگار مهربان به زمین نمی‌افتد، هیچ گاه از سختی‌ها نمی‌هراسد و بر اثر ناملایمات روزگار، خود را نمی‌بازد و چون کوهی استوار و ثابت به آنچه وظیفه دارد، عمل می‌کند.
نیز می‌کوشد به آنچه در نظر دارد، برسد. اگر پس از کوشش به خواسته خود نرسید، می‌داند از یک سو تقصیر وی نبوده و مسئولیتی متوجه او نیست. از سویی دیگر، خدای حکیم و مهربان خیر و صلاح او را در وضعیت پیش آمده و نتیجه حاصل از آن می داند و قطعا منفعت و خیر واقعی آدمی، همان است که خدا مقرر داشته است. از این رو، آرامش روحی دارد؛ چون او می‌داند و به درجه ای از معرفت دست یافته که حکمت و مصلحتی از طرف خدا در کار بوده که در آن زمان و شرایط، به نتیجه مطلوب نرسیده است؛ زیرا خداوند خیر و منفعت بنده‌اش را می‌خواهد. از این جهت نیز آرامش روانی او زیاد می‌شود؛ چنان که قرآن کریم می‌فرماید: «هرگز نه برای آنچه از دست شما می‌رود، دلتنگ شوید و نه برای آنچه به دست شما می‌رسد، دلشاد گردید»؛ (5) چه آن که هر وضعیتی که پیش می‌آید، حکمت و مسئولیتی دارد.
اما کسی که با بینش و نگاه مادی به جهان می‌نگرد، یا ایمان درونش ثبات نیافته و ایمان به خدا به جهت ضعف شناختش، از ذهن و شعور ظاهری وی تجاوز نکرده، حوادث گذشته و حال و آینده باعث نگرانی و تشویش خاطرش می‌گردد. از این رو، خداباوران باید پیوسته از راه افزایش معرفت و شناخت خدا، و تقویت روحیه حق شناسی و حق‌پذیری، ایمان‌شان را استوار کنند. همچنین از راه اهتمام به عمل صالح، توجه و تفکر در مورد حسابرسی روز قیامت، مناجات و راز و نیاز با خدا به خصوص در سحر، احساس مسئولیت و دلسوزی و خدمت‌رسانی به بندگان خدا، و نیز از طریق دیدار و همنشینی با علمای پارسا و نیکوکاران، در خصوص تحکیم و نهادینه کردن ذکر خدا در دل خویش تلاش کنند.
جهت آگاهی بیش تر، به کتاب های زیر رجوع شود:
- بهترین راه غلبه بر نگرانی‌ها و ناامیدی‌ها، نگارش محمد جعفر امامی، مرکز پخش: قم، صفائیه، انتشارات نسل جوان.
- بهداشت روان در اسلام، اثر دکتر سید مهدی صانعی، ناشر: بوستان کتاب، قم.
- ابراهیم امینی،‌ خودسازی، ناشر مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، قم.
- چهل حدیث، امام خمینی، مؤسسه تنظيم و نشر آثار امام خميني.
- اخلاق در قرآن، ج اول، آیت الله مکارم شیرازی، مرکز پخش: قم، صفائیه، انتشارات نسل جوان.
- پرورش در پرتو نیایش، حسنعلی نوری ها، ناشر انتشارات تفکر، قم.
- مبانی تعلیم و تربیت در قرآن و حدیث، رضا فرهادیان، ناشر مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، قم.
- نقطه های آغاز در اخلاق عملی، آیت الله مهدوی کنی، ناشر دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
- پندهای امام صادق (ع)، استاد محمدتقی مصباح یزدی، ناشر انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
- راهیان کوی دوست، استاد محمدتقی مصباح یزدی، ناشر انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
- پندجاوید، استاد محمدتقی مصباح یزدی، ناشر انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
- به سوی او ، استاد محمدتقی مصباح یزدی، ناشر انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
- اخلاق در قرآن، استاد محمدتقی مصباح یزدی، ناشر انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
- مجله نقد و نظر، ش 35- 36، دین و بهداشت درمانی 2، سال نهم، شماره سوم و چهارم، پاییز و زمستان 1383، قم، دفتر تبلیغات اسلامی.

پی نوشت ها:
1. العلامه المجلسي، بحار الانوار، الناشر: مؤسسة الوفاء، بيروت، لبنان، سنة النشر 1404 ه.ق، ج 93، ص 155.
2. همان، ص 151.
3. ابراهیم امینی، ‌خودسازی، ص 175 - 176.
4. امام خميني (ره)، چهل حديث، چاپ دوازدهم، ناشر: مؤسسه تنظيم و نشر آثار امام خميني، سال نشر 1376ش، ص 290.
5. حدید (57) ‌آیه 23.