اختلاف شیعه و سنی

پرسش 1:
اختلاف شيعه و سني
شرح : اختلاف شيعه و سني بر سر چه مساله اي است ؟
پاسخ:
پرسشگر گرامي باسلام و تشکر از ارتباط با اين مرکز.
اختلافات و تفاوت هاي شيعه و سني، ريشه در عوامل متعدد دارد، از جمله:
1. امامت:
موضوع امامت و مفهوم آن، عامل مهم اختلاف ميان شيعه و اهل سنت است؛ بدين معنا که اهل سنت امامت را به عنوان رهبري اجتماع قبول دارند، اما امامت را به معناي مرجعيت ديني و منصب الهي قبول ندارند؛ در حالي که شيعيان امامت را مرجعيت ديني و منصب الهي مي دانند. از اين رو، آنان باور دارند که امامان معصوم از سوي خداوند به رهبري مردم منصوب شده اند و علي (ع) خليفه بلافصل پيامبر (ص) مي باشد. بر اين اساس، يکي از مسائل مهم اختلاف شيعه و سني، به مسئله امامت بر مي گردد.
2. عصمت اهل بيت(ع):
شيعيان مي گويند: پيامبر(ص)، حضرت زهرا(س) و امامان (ع) از موهبت عصمت بهره مندند. آنان الگوهاي شايسته و انسان هاي کاملي هستند که از گفتار و کردار آنان بايد اسلام را شناخت و تفسير صحيح از اسلام و احکام و قواعد و اعتقادات اسلام، تنها از طريق آنان درست است. هر تفسيري که آنان ارائه نمودند، بايد آن را پذيرفت؛ در حالي که اهل سنت عصمت امامان را قبول ندارند. طبيعي است عدم اعتقاد به عصمت امامان و عدم حجيت سخنان آنان، تفاوت هاي مهم بين شيعه و سني به وجود آورده است.
3. عدالت صحابه
بسيار از اهل سنت، به عدالت صحابه قائل هستند و روايات صحابه را مي پذيرند؛ اما شيعيان چنين عقيده ندارند. اعتقاد به عدالت صحابه و پذيرش بي چون و چراي روايات صحابه که ريشه در اعتقاد به عدالت صحابه دارد، موجب پيدايش تفاوت ها و اختلافات بين شيعه و اهل سنت گرديده است.
4. اختلافات در فروع و احکام:
اختلاف اصلي ديگر، در منابع استنباط احکام اسلامي است؛ بدين معنا که اهل سنت در کنار کتاب، سنت و اجماع، اجتهاد صحابه را نيز به عنوان يکي از منابع اصلي شناخت احکام مي شمارند؛ در حالي که نزد شيعه قرآن و سنت دو منبع اساسي براي احکام الهي است؛ ولي قياس و عمل به رأي و اجتهاد جايگاهي ندارد. (1) بنابراين، برخى از اختلافات فقهى ريشه در همين نکته دارد. اختلاف در وضو هم از همين نوع است. امامان ما چنين راهنمايي کردند که وضو را به همين صورت که الان هست، انجام دهيم؛ چنان که امام باقر(ع) ظرف آبى برداشت و به وضو پرداخت و فرمود: پيامبر (ص) چنين وضو مى ساخت؛(2) اما کيفيت وضوى اهل سنت به جهت تفسيرى است که ايشان از آيه «فاغسلوا وجوهکم و ايديکم الى المرافق» (3) دارند. ظاهر معناى آيه چنين است که صورت و دست‏ها را تا آرنج بشوييد. اهل سنت از کلمه «الى»برداشت مى‏کنند که آيه مى‏گويد دست‏ها را از سرانگشتان به طرف آرنج بشوييد؛ ولى با اندکى دقّت روشن مى‏شود که کلمه «الى» تنها براى بيان حدّ شستن است، نه کيفيّت شستن.
توضيح اين که: آيه درست به آن مى‏ماند که انسان به کارگرى سفارش مى‏کند ديوار اتاق را از کف تا يک متر رنگ کند. بديهى است منظور اين نيست که ديوار از پايين به بالا رنگ شود؛ بلکه منظور اين است که اين مقدار بايد رنگ شود، نه بيشتر و نه کمتر. بنابراين، فقط مقدارى از دست که بايد شسته شود، در آيه ذکر شده است؛ اما کيفيت آن، در سنت پيامبر آمده است و آن شستن آرنج است به طرف سر انگشتان. (4) يکي از علل اين تفاوت ها، به منابع اجتهاد بر مي گردد که شيعه و سني در آن اختلاف دارند.
درباره تفاوت و اختلافات شيعه و اهل سنت، به کتاب هاي: "نشانه هاي دو مکتب" اثر سيد مرتضي عسگري، "فرق کلامي" اثر علي رباني گلپايگاني، "فرهنگ فرق اسلامي" اثر محمد جواد مشکور، و نيز کتاب "رهبري امامت امام علي از ديدگاه قرآن و سنت" (ترجمه المراجعات علامه شرف الدين) مراجعه نماييد.

پى‏نوشت‏ها:
1. http://www.bekhon.com/show_content.php?txt&code=1040
2. وسائل الشيعه، شيخ حرّ عاملي، ج 1، ص 274، ‌بيروت، دار احياء التراث العربي، 1412ق.
3. مائده (5) آيه 6.
4. تفسير نمونه، ناصر مکارم شيرازي و ديگران، ج 4، ص 286، دار الكتب الإسلامية، تهران، 1374ش.

پرسش 2:
تفاوت هاي فردي اهل سنت با شيعه چيست ؟
پاسخ:

متا سفانه سوال روشن نيست ، زيرا معلوم نيست که مقصود از تفاوت هاي فردي شيعه وسني چيست، اگر مقصود اين است که شيعه و سني از نظر جسمي و روحي چه تفاوت هاي دارد، بايد بگويم - ضمن اشتراک شيعه و سني در اينکه هر دو جسم و روح دارد- ممکن است از نظر جسمي و روحي تفاوت هاي هم داشته باشند،مانند اينکه يکي قد بلند داشته باشد ، و ديگر چنين نباشد، و يا يکي از آنها خوش قيافه باشد، و ديگري چنين نباشد. همچنين يکي از نظر روحي مشکل داشته باشد وديگر نداشته باشد.
شايد مقصود از تفاوت هاي فردي شيعه و سني تفاوت هاي اعتقادي و مسايل اخلاقي باشد، اگر چنين است بايد گفت : شيعه و سني تفاوت هاي دارند از جمله :
1.شيعه به خلافت و امامت امام علي (ع) بعد از پيامبر قايل است ، و حال اينکه سني چنين عقيده ندارد.
2.شيعه گفتار و رفتار امامان (ع) را حجت مي داند، و حال اينکه سني چنين عقيده ندارد
3شيعه به دليل اعتقاد به دوازده امام جايگاه بلند دارد ، چنان که در برخي روايات به اين امر اشاره شده است ، و حال اينکه سني اين امتياز را ندارد. پيامبر اسلام (ص) خطاب به علي (ع) فرمود : " أَنْتَ وَ شِيعَتُكَ الْفَائِزُونَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ (1) ،
4.شيعه امامان خود را معصوم مي داند، و اين در حالي است که سني چنين عقيده ندارد و اين مقام را براي خلفاي مانند ابابکر، عمر و عثمان نيز قايل نيستند (2) ،
در ضمن اگر مقصود از تفاوت هاي شيعه و سني فرقه شيعه و اهل سنت باشد ، پاسخ اين سوال در جواب سوال ديگر خواهد آمد .
پي نوشت ها :
1. الإحتجاج على أهل اللجاج‏ ،احمد بن على طبرسى‏، ج1 ، ص،140 ،ناشر: مرتضى‏ .
2. ر،ک: تفتازاني، شرح المقاصد، ج 5، ص 249، نشر شريف رضي، قم 1371ش.

پرسش 3:
احکام و نوع عبادت شيعه و سني با هم چه فرقي دارند ؟
پاسخ:
در ابتدا بايد گفت : بين شيعه و اهل سنت در زمينه مسال ديني وعبادي مشترکات فراواني وجود دارد ، مانند اينکه اهل سنت و شيعه اصل نماز ، حج روزه و زکات را واجب مي دانند، منتهي در برخي از فروعات و جزييات اختلاف دارند ، چنانکه اهل سنت به صورت دست بسته نماز مي خوانند، و حال اينکه شيعه به اين صورت نماز نمي خوانند، همچنين کيفيت وضوي شيعه و سني تفاوت دارد .اين تفاوت ها عمدتاً مربوط به منابع دريافت و استنباط مسائل ديني است. شيعه معتقد است که بنا بر سفارش پيامبر اکرم(ص) در حديث ثقلين ما بايد تفسير متون ديني و قرآن کريم و همين طور تفصيل احکام شرعي و معارف ديني را از ائمه و عترت پيامبر (ص) بگيريم ولي برادران اهل سنت از منابع ديگر به استنباط احکام ديني مي پردازند. لذا برخى از اختلافات فقهى ريشه در همين نکته دارد. اختلاف در وضو هم از همين نوع است. لذا وضوي شيعيان ريشه در گفتار و رفتار پيامبر و امامان دارد. چنانکه امام باقر(ع) ظرف آبى برداشت و به وضو پرداخت و فرمود: پيامبر (ص) چنين وضو مى ساخت.(1)
کيفيت وضوى اهل سنت به جهت تفسيرى است که ايشان از آيه «فاغسلوا وجوهکم و ايديکم الى المرافق» (2) دارند ظاهر معناى آيه چنين است که صورت و دست‏ها را تا آرنج بشوييد. اهل سنت از کلمه «الى»برداشت مى‏کنند که آيه مى‏گويد دست‏ها را از سرانگشتان به طرف آرنج بشوييد، ولى با اندکى دقّت روشن مى‏شود که کلمه «الى» تنها براى بيان حدّ شستن است، نه کيفيّت شستن. توضيح: آيه درست به آن مى‏ماند که انسان به کارگرى سفارش مى‏کند ديوار اتاق را از کف تا يک متر رنگ کند. بديهى است منظور اين نيست که ديوار از پايين به بالا رنگ شود، بلکه منظور اين است که اين مقدار بايد رنگ شود، نه بيشتر و نه کمتر. بنابراين فقط مقدارى از دست که بايد شسته شود، در آيه ذکر شده اما کيفيت آن در سنت پيامبر آمده است و آن شستن آرنج است به طرف سر انگشتان.(3) البته مذاهب چهارگانه اهل سنت، شستن دست -هنگام- وضو از سر انگشتان تا آرنج را واجب نمى‏دانند و مى‏گويند بهتر است که بدين طريق وضو گرفته شود.
اماميه(شيعه) گفته‏اند: از آرنج واجب است و عکس آن باطل است، هم چنان که مقدّم داشتن دست راست بر چپ واجب است.
باقى مذاهب گفته‏اند: شستن آن‏ها به هر طريقى که باشد، واجب بوده و تقديم دست راست و شروع از انگشتان تا آرنج افضل است؛ (4) يعنى ثواب بيشترى دارد.
شستن پا به جاى مسح که ميان اهل سنت رواج دارد، تفسير خاصى است که از ادامه همان آيه ارائه داده‏اند. به نظر آنها کلمه «ارجلکم» (پاها) بر «وجوهکم» (صورتها) عطف شده و بايد مانند آن شسته شود، اما شيعه معتقد است اين کلمه بعد از کلمه رؤوس (سرها) ذکر شده و عطف به آن است و بايد پاها را مانند سر مسح کنيد. در هر حال اختلاف عمل در مذاهب اسلامى ناشى از اختلاف برداشت و فهم متفاوت از آيات و روايات مي باشد. اما شيعه افتخار دارد که روش وضوى پيامبر(ص) به روش شيعه بوده است. . امام باقر(ع) فرمود: بر تو باد به توجه قلبى بر نمازت ... و دست بر روى دست در حال نماز نگذار (5)
پى‏نوشت‏ها:
1. وسايل الشيعه، شيخ حرّ عاملي ج 1، ص 274،‌بيروت ،داراحياء التراث العربي،1412ه.
2 . سوره مائده (5) آيه 6 .
3 . تفسير نمونه، ناصر مکارم شيرازي وديگران ج 4، ص 286، دار الكتب الإسلامية،1374ش، تهران.
4 . محمد جواد مغنيه، فقه تطبيقى ،ترجمه کاظم پورجوادى، ص 40بي نام.
5 . وسائل الشيعه ، حر عاملي،ج 4، باب 15 از ابواب قواطع الصلاة،بيروت ،داراحيا ء التراث العربي،1412ه.