معنای الله خالق کل شی

پرسشگر گرامی باسلام و تشکر از ارتباط با این مرکز.
در این باره روایات بسیاري وجود دارد که به نمونه هایی از آن اشاره می شود:
در ابتدا باید دید آیا اطلاق لفظ "شیء" بر خداوند جایز است؟
از امام (ع) پرسیده شد: آیا اطلاق لفظ "شیء" بر خداوند جایز است؟ حضرت فرمود: بلی، به طوری که موجب تشبیه نشود. (1)
طبق این روایت، معلوم می شود که خداوند، شیء است؛ ولی باید توجه داشت که اطلاق شیء بر خداوند و بر سایر اشیا که مخلوقات او است، دو معنای متفاوت دارد. از این رو، در روایتی آمده: «کلما وقع علیه اسم شیء، فهو مخلوق ماخلا الله»؛ (2) «هر چیزی که اسم شیء بر آن اطلاق شود، مخلوق است؛ غیر خداوند که اسم شیء بر او اطلاق می شود؛ ولی مخلوق و آفریده چیزی نیست».
در روایت دیگر آمده: «کل ما وقع علیه اسم شیء ماخلاء الله فهو مخلوق و الله خالق کل شیء، تبارک الذی لیس کمثله شیء »؛ (3) «هر چیزی که اسم شیء بر آن اطلاق شود، غیر از خداوند، او مخلوق است. خداوند آفریدگار همه چیز است و خود منزه از آن است که چیزی مثل و مانند او باشد».
و در روایتی آمده که امام صادق (ع) فرمود: «هو شیء بخلاف الاشیاء»؛ (4) «خداوند شیء است؛ ولی شیئت او غیر از شیئیت سایر اشیا است».
از این گونه روایات به دست می آید که گرچه اسم شیء بر خداوند اطلاق می شود و او شیء است، ولی مفهوم شیء بار معنای متفاوت نسبت به ساحت قدس او دارد. بنابراین، خداوند شیء است؛ به طوری که نه مخلوق خود است و نه مخلوق غیر خود؛ چون وجود او، وجود واجبی است و وجود واجب، علت پذیر نیست و نیاز به علت ندارد.
نکته دیگر این که باید توجه داشت مراد از تعبیر "الله خالق کل شیء"، هر چیزی که مخلوق است می باشد؛ نه مطلق شیء، تا تصوری که در پرسش آمده، مطرح گردد. گویا مراد این است که گفته شود "الله تعالی خالق کل مخلوق". در این مورد، مطالعه کتاب "آموزش فلسفه"، مفید است. (5)

پی نوشت ها:
1. اصول کافی، ج 1، ص 82، باب اطلاق شیء بر خدا، حدیث 2، نشر دار الکتب الاسلامیه، تهران، بی تا.
2. همان، حدیث 3.
3. همان، حدیث 4.
4. همان، ص 83، حدیث 5.
5. ر.ک: آموزش فلسفه، ج 2، ص 332، نشر سازمان تبلیغات اسلامی، 1368ش.