چرا امامان همه اموالشان را به مردم می بخشیدند؟
آیا اصلا این کار را می کردند؟
پرسشگر گرامی باسلام و تشکر و تسلیت ایام عزای امام حسین (ع)
خصلت سخاوت و بخشش، علاوه بر آنكه در حد ذات خود از خصال و اخلاق كریمه است و موجب بهرهمندى مردم بینوا مىشود، اصولاً این خلق و خو، فواید و آثار اجتماعى فراوان و ملموسى دارد؛ زیرا شخص كریم و سخاوتمند، محبوب و مورد علاقه مردم است و محبت بطور كلى در هر جامعهاى، مبدأ تفاهم ها و الفت ها مىشود، بلكه چه بسیار كه محبت و دوستى، نردبان پیشرفت و رسیدن شخص سخاوتمند و بخششگر به ریاست و زعامت مىگردد؛ یعنى انسان سخى و دست و دلباز از آنچنان محبوبیتى برخوردار مىشود كه مردم به سخنان او كاملاً توجه مىكنند و از دستورات و فرمانهایش اطاعت مىنمایند و همین امر - یعنى ریاست و زعامت شخص صالح و نیكوكار و بخششگر دست و دلباز - مبدأ بسیارى از خیرات و بركات براى جامعه مىشود.
با استفاده از آيات و روايات ميتوان برخي اهداف زير را در انفاق آن بزگواران بر شمرد :
1ـ ارتقاء و رشد معنوي :
اولين هدف و عاليترين انگيزه انفاق در معارف اسلامي؛ ابتغاء مرضات الله؛(1) يعني جلب رضايت و خشنودي خدا و در بيان ديگر: وجه الله؛(2) معرفي شده است. چون از نظر اسلام، كمال نهايي انسان، رسيدن به قرب الهي است، پس همه افعال بايد در اين راستا انجام گيرد.
2ـ تقويت روح ايمان و پالايش درون. (3)
3ـ تعديل ثروت:
توزيع و تعديل نسبي ثروت و جلوگيري از انباشت و تراكم سرمايه در دست گروهي خاص، نيز كم شدن فاصله طبقاتي ميان غني و فقير: لكيلا يكون دولة بين الأغنياء منكم.(4)؛ تا آنكه ثروت و مال، دست به دست ميان ثروتمندان شما نگردد (و محرومان و تهيدستان در محروميت و استضعاف باقي نمانند).
آيه شريفه اگر چه در مورد تقسيم غنايم جنگي است؛ اما اختصاص به مورد مذكور ندارد، بلكه يك اصل اساسي را در برنامهريزي و تنظيم اقتصاد اسلامي بيان ميكند تا از تمركز اموال و ثروتها در دست گروهي محدود جلوگيري شود. (5)
اهل بيت (ع) هدیه ها و بخششهاى زیاد و كلان به مردم مىدادند، بطوری كه شخص بینوا پس از دریافت صله و عطاى آنان احساس نیاز و تنگدستى نمىكرد .
اینك فرازهائى از آن را یاد مىآوریم.
- امام علي
يكبار حضرت تمام مایملك خویش را در راه خدا انفاق نمود و آن هنگامی بود كه حضرت از تمام دنیا و مافیها فقط چهار درهم داشتند، كه یكی را شب هنگام و دیگری را روز و درهم سوم را پنهانی و چهارمی را آشكارا انفاق فرمود.
آیه نازل شد: «الذین ینفقون اموالهم باللیل و النهار سرا و علانیه؛(6) کسانی که مالشان را شب و روز، و نهان و آشکار، انفاق می کنند». (7)
مولی علی(ع) به مزد كار می كرد، آنگاه محصول كار خویش را صدقه می داد و خود گاهی از شدت گرسنگی سنگ بر شكم می بست و بر این مطلب بزرگترین دشمن علی یعنی معاویه شهادت داده آنجا كه می گوید:
«اگر علی انباری از طلا و انباری از كاه داشته باشد، نخست انبار طلا را در راه خدا انفاق نموده و هیچ برای خود نگاه نخواهد داشت».(8)
روزي حضرت زهرا عليها السلام خدمت پيامبر صلي الله عليه وآله وسلم رسيد، و در باره علي عليه السلام عرض كرد:
يا رَسوُلَ اللَّه ما يَدَعَ عَليّ شَيْئاً مِنْ رِزْقِه اِلاّ وَزّعَهُ بَيْنَ الْمَساکينَ؛
(اي پيامبر خدا ! علي عليه السلام از اطعام و غذا چيزي درخانه باقي نميگذارد، هر چه دارد به تهيدستان ميبخشد). (9)
پيامبر اسلام صلي الله عليه وآله وسلم در حالي که خوشحال بود، آن حضرت را به پيروي از امام علي عليه السلام دعوت فرمود.
- امام حسن
تاريخ نگاران نوشتهاند: امام حسن عليه السلام دوبار تمام ثروت خود را در راه خدا خرج کرد و سه بار دارايياش را به دو نصف کرده، نيمي را براي خود گذاشت و نصف ديگر را در راه خدا انفاق کرد. (10)
- امام صادق:
روزى امام یكجا مبلغ چهارصد درهم به بینوائى داد و او آن مبلغ را گرفت و سپاس گویان رفت. امام به خدمتكارش فرمود كه آن بینوا را دوباره پیش امام بیاورد.
مرد بینوا عرضه داشت: اى سرور من! از شما كمك خواستم، شما هم كه دادید. دوباره مرا براى چه خواستید؟
امام فرمود:
رسول خدا فرمود: «بهترین صدقه، احسان، صله و بخشش آن است كه طرف را بى نیاز كند»، و ما آنقدر ندادیم كه تو كاملاً غنى و بىنیاز گردى. بیا، این نگین انگشترى را هم بگیر و دقت كن كه براى آن ده هزار درهم قیمت گذاشته شده است؛ اگر روزى نیاز پیدا كردى آن را به همین قیمت بفروش. (11)
پي نوشت ها:
1. بقره (2) آيه 2650.
2. همان، آيه 272.
3. همانن آيه 265.
4. حشر (59) آيه 7.
5. ر.ك: تفسير نمونه، ج 23، ص 507.
6. بقره/ 274.
7. أسد الغابة فى معرفة الصحابة، عز الدين بن الأثير أبو الحسن على بن محمد الجزري ،ج3،ص:601، بيروت، دار الفكر، 1409/1989.
8. الإمامةوالسياسة، ابن قتيبة الدينوري ج1، ص:134 تحقيق علي شيري، بيروت، دارالأضواء، ط الأولى، 1410/1990.
9. كشف الغمة، ابن أبي الفتح الإربلي، جلد : 2، ص101، ناشر : دار الأضواء - بيروت - لبنان
10. طبقات، محمد بن سعد كاتب واقدى ، ترجمه محمود مهدوى دامغانى، ج5، ص:26 ، تهران، انتشارات فرهنگ وانديشه، 1374ش؛ تاريخ يعقوبى، احمد بن ابى يعقوب ابن واضح يعقوبى ، ترجمه محمد ابراهيم آيتى ، ج2، ص:156تهران ، انتشارات علمى و فرهنگى ، چ ششم ، 1371ش.
11. بحار الأنوار، علامة المجلسي ، ج 47، ص 61، سال چاپ : 1403 - 1983 م ، ناشر : دار إحياء التراث العربي - بيروت - لبنان.
