خروج زن از خانه بدون اذن شوهر معصیت است یا خیر ؟

پرسشگرگرامی باسلام و سپاس از ارتباطتان با این مرکز
نکته مهمی که در آغاز توجه به آن ضروری است ، این حقیقت است که مهم ترین ویژگی که خانواده را از جامعه مدنی ممتاز می سازد ، حکومت عاطفه ، محبت و صمیمیت در آن است . اگر در جامعه باید قانون بر روابط انسان ها حکومت کند تا نظام اجتماعی دوام و ثبات پیدا کند ، در روابط خانواده نیز باید علاقه و گذشت و صمیمیت ، حاکم باشد تا شیرازه زندگی از هم نپاشد و خانواده پیوسته از سایه لطف و رحمت خداوند برخوردار گردد.
در اسلام خانواده یکی از مهم ترین مجموعه های اجتماعی است که سلامت و کارایی درست آن در ساختن انسان های مفید و سعادتمند و در نتیجه در ایجاد جامعه ای سالم و مفید نقش کلیدی و اساسی دارد ؛ به همین خاطر دستورات زیادی برای نتیجه بخشی این مجموعه و انجام کامل رسالت آن و دوری آن از آفات در نظر گرفته شده است .
اسلام به دلایل مختلف که تا حدودی هم روشن است، از میان اعضای خانواده، شوهر را به عنوان مدیر این مجموعه انتخاب کرده ، برای او اختیارات و امتیازات وی‍ژه ای را معین کرده ،تصمیم گیری برای افراد مجموعه را در بخشی از مسائل شخصی و جمعی بر عهده او نهاده است .البته در مقابل ،هزینه های زندگی و مسئولیت اعضا را هم در بسیاری از موارد برعهده او قرار داده است.
مسلما یکی از مهم ترین ابعاد مدیریت هر مجموعه ای آگاهی مدیر از نوع رفتارها و عملکرد اعضای مجموعه است . ورود و خروج اعضا یکی از شاخص ترین موارد این آگاهی هاست که البته در خصوص فرزندان به شکل طبیعی وجود دارد ، اما در خصوص همسر که نقش برجسته ای در زندگی دارد ،به دستور شرع این تکلیف لازم شمرده شده است تا مدیر مجموعه به طور کامل از نحوه عملکردهای کلی اعضای مجموعه مطلع باشد .
نکته بسیار مهمی که در این میان کم تر به آن توجه می شود، آن است که نباید مسؤلیت اداره خانواده را با تحکّم ، زور گویی و خشونت اشتباه گرفت. این عوارض نه تنها به معنای مدیریت نیست ، بلکه محیط خانه را از لطف و صفای طبیعی خارج ساخته ،به کانون تشنّج و در گیری و بیگانگی تبدیل می کند . از لحاظ دینی و اخروی نیز برای شوهری که باعث چنین وضعیتی شده، عواقب سنگینی است .
در روایت آمده است که سعد بن معاذ انصاری هنگامی که در گذشت، پیامبر اکرم (ص) در تشیع جنازه و مراسم تدفین او از شدت حزن و ناراحتی با پای برهنه شرکت کرد . او را بسیار مورد اکرام قرار داد. بعد از دفن او در صحبت با اصحاب خود فرمود :
فرشتگان زیادی در تشییع و نماز بر او شرکت کرده بودند .
مادر سعد چون احترام پیامبر و سخنان او را شنید ، خطاب به فرزندش می گفت :
فرزندم خوشا به حالت ، بهشت بر تو گوارا باد .
پیامبر فرمود : ام سعد! آرام باش و در کار خدا این گونه با جزم و یقین سخن مگوی . سعد هم اکنون در فشار قبر شدید و متحمل زحمت و عذاب درناکی است !
حاضران از سخن پیامبر سخت حیرت زده شدند . وقتی علتش را از حضرت پرسیدند ، فرمود :چون او با خانواده و همسرش در منزل بد اخلاقی و بد رفتاری می کرد (1). زن یا شوهری که همسر خود را بیازارد ، خداوند نماز او را قبول نمی کند . هیچ عمل خیری را از او نمی پذیرد تا آن که همسرش را از خود خشنود سازد .
پرسشگر گرامی !
خروج زن از منزل بدون هماهنگی با همسر از نظر دینی گناه کبیره است . موجب لعنت و دوری از رحمت خدا است ، لیکن توجه به دو نکته لازم است :
اول : باید دید علت بیرون رفتن همسر چیست ؟ چرا او که عاشقانه همسرش را که به عنوان شریک زندگی اش پذیرفته بود ، اکنون او را تنها می گذارد ؟
گاهی ممکن است شوهر فضای منزل را به یک پادگان نظامی و بلکه به یک جهنم تبدیل کرده ،به گونه ای که تحمل آن غالبا طاقت فرسا است. زن چاره ای جز این ندیده که به اقوام و خویشان پناه ببرد تا وضعیت روشن شود .
دوم : خروج زن از خانه همواره نیازمند اذن شوهر نیست، بلکه در مواردی خروج زن از خانه بدون اذن شوهر جایز است، از جمله:
1 - کسب علوم واجب و یا انجام تکالیفی که مستلزم خروج از خانه است.
2 - احقاق حق مانند دادخواهی و شکایت به دادگاه یا ادای شهادت و امثال آن .
3 - بر اساس برخی از فتاوا در صورتی که قبل از ازدواج زن در کاری استخدام بوده است ، و شوهر از آن مطلع بوده و می دانست که کار زن پس از ازدواج نیز تداوم خواهد داشت ، بنا براین پس از ازدواج نیز به خاطر سابقه استخدام می‏تواند سر کار خود برود و ازدواج مانع آن نیست.
4 - در صورتی که به صورت شرط ضمن عقد به هنگام ازدواج، جواز خروج از خانه را شرط کرده باشد.
5- بنا بر نظر برخی مراجع تقلید زن می تواند برای صله رحم و دیدن خانواده خود به مقدار لازم (نه زیاد) بدون اجازه شوهر از منزل خارج شود. (2)
سخن آخر
عزیز گرامی! همان گونه که برای ازدواج، تشکیل زندگی، گزینش همسر و همراه زندگی، آرزو و آرمان هایی داری، شریک زندگی شما نیز خواسته ها و آرزو هایی دارد . گاهی ممکن است برخی خواسته ها و آرزوها با هم یکی نباشد . در این صورت باید خود را آماده تفاهم و تغییر و تجدید نظر در آرزو ها ، خواسته ها ، رفتارها ، اخلاق ها ، روش ها و سلیقه ها ، حتی تغییر برخی بینش ها و عقیده های مربوط به زندگی نمایید. علی (ع) می فرماید : المرئه ریحانه؛ (3) زن گل است .
گل زود پژمرده و افسرده می شود. او نیازمند محبت و دلجویی است. گل آب و هوای لطیف می خواهد. آفت و آسیب ها ، گرما و سرمای شدید زود او را از پا در می آورد . یعنی مرد باید روح لطیف و گل گونه زن را مراعات کند. اسباب شادابی روح همسر را فراهم نماید . شادابی و نشاط روحی همسر در درجه اول در گرو ارتباط قلبی او با همسرش و برخورداری از توجه مهر آمیز و بلاخره اطمینان از عشق و محبت او نسبت به خود است. اگر مردی این خواسته روحی و نیاز فطری و عاطفی همسر را برآورده نسازد و با رفتار و گفتار خود امنیت خاطر را از او سلب کند، یا او را از وفاداری و عشق و علاقه قلبی خود مایوس سازد ، یقین بداند که چراغ محفل زندگی او خاموش می گردد. صفا و صمیمیت و گرمی و حرارتی در آن خانه نخواهد بود .
پی نوشت:
1. مستدرک ، ج 12 ، ص74 .
2. آیت الله مکارم، احکام بانوان، ص ،115،سوال 397.
3. الکافی ، ج5 ، ص510.