چرا در قرآن كه زبان خداست خود خدا در آياتش بجاي گفتن متكلم وحده(من) مي فرمايد خدا .... مثلا امر مي كند مگر آيات قرآن نقل قول كسي ديگر است ؟
پرسشگر گرامی با سلام و سپاس از ارتباط تان با این مرکز
هر چند خداوند یگانه است و می بایست هر گاه از افعال خود خبر می دهد، از کلمه و ضمیر مفرد استفاده کند، اما در زبان عربی و گاهی غیر عربی، به دلائل متعددی متکلم، برخی مواقع به جای اینکه بگوید: «من» این کار را انجام دادم. میگوید: «ما» این کار را انجام دادیم". از جمله:
1. گاهی متکلم برای اینکه عظمت خود را به مخاطب گوشزد کند، به جای اینکه بگوید «من»، از کلمه «ما» استفاده می کند که دلالت بر عظمت و بزرگی متکلم دارد.
مثال: در آیه اول سوره فتح میفرماید:
«إِنَّا فَتَحْنَا لَکَ فَتْحاً مُبِیناً».
بعضی از مفسران گفتهاند: در این جا خداوند به خاطر اشاره به عظمت خود گفته است: «ما» شهر مکه را فتح کردیم.
اینکه چرا این قاعده را در این آیه اجرا کرد و فرمود: «ما برای تو فتح کردیم»، برای این است که تعبیر به «ما» که به عظمت اشاره دارد، با ذکر «فتح» مناسبتر است. این نکته در آیه «انا ارسلناک شاهدا ...» نیز جریان دارد.(1)
2. گاهی متکلم برای نشان دادن عظمت کاری که انجام داده است ،به جای اینکه بگوید: «من» این کار را انجام دادهام، میگوید: «ما» انجام دادهایم. مانند: «إِنَّا انزَلْنَاهُ فِی لَیْلَةِ الْقَدْرِ» یا «إِنَّا أَعْطَیْنَاکَ الْکَوْثَرَ» که بر عظمت «قرآن» و «کوثر» دلالت دارد.
3. گاهی هم خداوند متعال برای اینکه ما را توجه دهد به اسبابی که برای انجام گرفتن کاری قرار داده است، به جای اینکه بگوید: «من» انجام دادم، تعبیر به «ما» میکند. در ذیل آیه چهارم از سوره رعد در تفسیر المیزان میخوانیم:
تعبیر به ما، (ما بعضی را بر بعضی برتری دادیم) خالی از این معنا نیست که در این بین، غیر از خدا اسباب الهی نیز در کارند، که به امر او عمل نموده، همه به خدا منتهی میشوند.(2)
در ذیل آیه 61 از سوره یونس در تفسیر نمونه آمده:
تعبیر به صیغه جمع در مورد خداوند، با اینکه ذات پاک او از هر جهت یگانه و یکتا است، برای اشاره به عظمت مقام او است و اینکه همواره مأمورانی سر بر فرمان او دارند، و در اطاعت امرش آماده و حاضرند. سخن تنها از او نیست، بلکه از او میباشد و آن همه مأموران مطیعش.(3)
البته ممکن است که در یک آیه هر سه حکمت جمع شده باشد، یعنی به صورت جمع آمده که هم نشانگر «عظمت فاعل» باشد ؛ هم نشانگر «عظمت و بزرگی فعل» باشد؛ هم به «اسباب» توجه شده باشد. مانند «إِنَّا انزَلْنَاهُ فِی لَیْلَةِ الْقَدْرِ» که این سه مورد در این آیه جمع شده است.
پی نوشت ها:
1 . ترجمه المیزان، ج 18، ص 385.
2 . همان، ج 11، ص 401.
3 . تفسیر نمونه، ج 8، ص 327.
