با توجه به اینکه خداوند در قرآن کریم می فرماید زمان وقوع دو چیز بر همه پوشیده است و تنها خود او زمان آنها را میداند ( قیامت و مرگ ) واز طرف دیگر با توجه روایات متعدد از جمله این حدیث پیامبر که می فرماید اگر یک روز از عمر دنیا باقی باشد خداوند ان روز را چنان طولانی می کند که حضرت مهدی ظهور و جهان را پر از عدل وداد می کند .حالا با توجه به این دو موضوع ظاهرا به این نتیجه دست پیدا می کنم که پس حتما زمان قیامت بعد از ظهور است و تا حضرت ظهور نکنند قیامت بر پا نمی شود بنده دچار این شبهه شده ام که اگر زمان قیامت کاملا نا معلوم است و هر لحظه ممکن است اتفاق بیفتد که این هم بدون شک با توجه به آموزه های قرانی واقعیت دارد و از طرف دیگر ظهور حضرت قبل از قیامت با توجه به احادیث و روایات حتمی است عملا اینگونه به ذهن من خطور می کند که تا حضرت ظهور نکند قیامت بر پا نمی شود و قریب الوقوع بودن آن به نوعی شک به دل راه می دهد که باز این هم با توجه به کلام خداوند که محکم و بدون تردید است حتمی است یعنی هر لحظه امکان دارد اتفاق بیفتد حالا این شبهه به ذهن من خطور کرده که یا ظهور حضرت امکان دارد یا قریب الوقوع بودن قیامت.امیدوارم توانسته باشم مشکلم را به وضوح بیان کرده باشم.با تشکر
با سلام و تشکر به خاطر ارتباط تان با این مرکز.
آنچه وقوعش هر لحظه احتمال دارد و همواره بايد منتظر وقوع آن بود ، چنان كه شيعه هر لحظه انتظار وقوع آن را میکشد، ظهور عدلگستر جهان، حضرت مهدی(ع) است؛ ولی وقوع قیامت مقدمات بسیاری دارد که یکی از آن ها ظهور حضرت مهدی و تحقق رجعت است .
اصولا آنچه در منابع ديني در مورد قيامت گفته شده ،سه چيز است :
1- اصل وقوع قيامت.
2- نزديك بودن تحقق آن.
3- نامعلوم بودن زمان آن .
در مورد اصل وقوع قيامت آيات متعددي بر اين حقيقت بيان شده ؛ اكثر آيات سوره هاي مكي آخر قرآن اشاره به همين حقيقت دارند ؛ اما در مورد نزديك بودن اين زمان چندين آيه بيان شده از جمله در سوره انبيا :
« اقْتَرَبَ لِلنَّاسِ حِسابُهُمْ وَ هُمْ في غَفْلَةٍ مُعْرِضُون ؛(1) حساب مردم به آنان نزديك شده، در حالى كه در غفلتند و روى گردانند! » يا در جاي ديگر تاكيد شده :
« اقْتَرَبَتِ السَّاعَةُ وَ انْشَقَّ الْقَمَر ؛(2) قيامت نزديك شد و ماه از هم شكافت! » ؛ از مجموع آيات گوناگون قرآن اين امر مورد اشاره قرار گرفته است كه قیامت را نباید دور تصور نمود، چنان كه قرآن کریم در این باره جمله هشدار دهنده روشني دارد :
«إِنَّهُمیَرَونَهُ بَعِیداً وَ نَراهُ قَرِیباً؛(3) آنان (مردمان غافل و کافر) روز قیامت را بسیار دور تصور میکنند، ولی ما آن را نزدیک میبینیم».
اما در مورد نامعلوم بودن زمان قيامت هم آيات فراواني وارد شده است از جمله در سوره احزاب تاكيد شده :
« یَسئَلُک النَّاس عَنِ الساعَةِ قُلْ إِنَّمَا عِلْمُهَا عِندَ اللَّهِ وَ مَا یُدْرِیک لَعَلَّ الساعَةَ تَکُونُ قَرِیباً؛(4) مردم از تو درباره (زمان قیام ) قیامت سؤال مى کنند، بگو علم آن تنها نزد خدا است ، و چه مى دانى شاید قیامت نزدیک باشد! »
با توجه به آنچه ذكر شد روشن مي شود كه تحقق قيامت امري است كه در قرآن بر حتميت و قطعيت تحقق آن ، همچنين توجه دائمي به آن و نداشتن غفلت در مورد وقوع آن تاكيد شده است . توجه به واقعه اي عظيم كه در آينده رخ خواهد داد و انسان چه در حيات و چه ممات آن را درك خواهد كرد ،نكات تربيتي متعدد و اثر بخشي دارد كه قرآن و روايات نسبت به بيداري و توجه به اين امر تاكيد فراوان داشته و دارند .
اما در عين حال يكي از تحولات مهم و حتمي الوقوع در تاريخ بشري هم كه در نتيجه گيري نهايي تلاش هاي همه انبيا و اوليا بسيار مهم و حياتي است ، ظهور منجي و مصلح آخرالزمان است كه همه تلاش هاي عدالت جويانه و حقيقت محور را به سرانجام و نهايت مي رساند . اين امر و قطعيت تحقق آن و در عين حال ناشناخته بودن زمان آن در منابع ديني مورد اشاره قرار گرفته است .
در واقع ما دو امر يقيني و قطعي الوقوع داريم كه زمان هر دو براي ما ناشناخته است، به نام قيامت و ظهور امام زمان عليه السلام ، اما در عين حال بر اساس منابع نقلي بر ما روشن است كه اين دو امر يقينا داراي تقدم و تاخر خواهند بود ،يعني ظهور امام زمان مقدم بر وقوع قيامت خواهد بود .
در واقع این مطلب که تا زمان ظهور قيامت محقق نمی شود ، منافاتی با آیات متعدد قرآن در مورد ناشناخته بودن زمان قيامت ندارد ، زیرا آیات بیان می کند کسی وقوع قیامت را نمی داند ، ولی نگفته کسی عدم وقوع آن را نمی داند. پس ما حداکثر عدم وقوع قیامت را تا زمان ظهور می دانیم ، اما در عين حال آگاهي از زمان دقيق وقوع آن نداريم؛ پس ابهام قیامت از جهت زمان وقوعش که چه زمانی است ، باقی است.
اين امر با نزديك بودن زمان قيامت كه وعده داده شده است ، منافاتي دارد ؟
منظور از نزديك بودن زمان قيامت نكته اي خاص و دقيق است . از ديرباز منظور خداوند از اين نكته مورد اختلاف مفسران بوده است ؛ در تفسير نمونه در خصوص همين مساله و اختلاف نظر پيرامون آن آمده :
« بعضى گفتهاند: منظور آن است كه باقيمانده دنيا در برابر آنچه گذشته ،كم است، به همين دليل رستاخيز نزديك خواهد بود (نزديك نسبى) به خصوص اينكه از پيامبر اسلام نقل شده كه فرمود:
بعثت انا و الساعة كهاتين؛ بعثت من و روز قيامت مانند اين دو است! (اشاره به انگشت" سبابه" و" وسطى" كه در كنار هم قرار دارند ) (5)
بعضى ديگر گفتهاند: اين تعبير به خاطر قطعي بودن رستاخيز است، همان گونه كه در ضرب المثل معروف عرب مىخوانيم: كل ما هو آت قريب (هر چه قطعا مىآيد ،نزديك است). در عين حال اين دو تفسير منافاتى با هم ندارند و ممكن است آيه اشاره به هر دو نكته باشد. (6)
گذشتن بيش از هزار و چهارصد سال از وعده نزديك بودن قيامت در صدر اسلام منافاتي با اين امر ندارد حتي اگر اين امر هزاران سال ديگر هم به درازا بكشد ،باز قريب بودن آن مورد انكار نخواهد بود .
پینوشتها:
1. انبياء (21) آيه 1.
2. قمر (54) آيه 1.
3. معارج (70) آیه 6.
4. احزاب (33) آيه 64.
5. شيخ مفيد، أمالي ،ص 188،نشر كنگره شيخ مفيد ، قم، 1413 ق.
6. مكارم شيرازى ، تفسير نمونه، ج13، ص 353 ، دار الكتب الإسلامية ، تهران 1374 ش.
