خلقت

پرسشگر گرامی با سلام سپاس از ارتباط تان با این مرکز.
خداوند صفتي دارد به نام فياضيت. يعني هر چيزي كه امكان موجود شدن را داشته باشد، خدا فيض و نعمت وجود را به او مي دهد و آن را موجود مي كند. اگر گلي شرائط رشد و نموش آماده و تمام زمينه هاي ديگرش مهيا باشد، خدا گل را خلق مي كند . اين گونه نيست كه با وجود آمادگي تمام شرائط و امكان موجود شدن گل ،‌ باز هم آن را خلق نكند و نسبت به دادن نعمت وجود با آن ، بخل بورزد.
با توجه به اين مطلب و با توجه به اين كه خدا از ازل خدا بوده و خدا بودن هم فياض بودن را به همراه دارد ، روشن مي شود كه خدا از ازل خالق موجوداتي بوده است كه زمينه و شرائط خلق شدن آن ها مهيا بوده و موجودات را خلق كرده است. بنابراين ديگر اين سوال كه خدا قبل از خلقت به چه كاري مشغول بوده است ،‌ صحيح نمي باشد ،چرا كه قبل از خلقتي ديگر نخواهد بود.
اما اگر منظور اين است كه خدا قبل از خلقت انسان به چه كاري مشغول بوده ، پاسخ همان است كه عرض كرديم، يعني خدا قبل از خلقت اين نسل از انسان ، نسل هاي ديگر از انسان را كه زمينه حيات بر روي كره زمين يا هر كره ديگر را داشته اند، خلق كرده است و يا اگر زمينه خلقت آن ها موجود نبود ( يعني فضا و مكان مناسبي براي حيات انساني وجود نداشت ) خدا ديگر موجوداتي را كه زمينه ايجاد آن ها مهيا بود ، خلق كرده است، بعد از اين هم همين گونه خواهد بود. يعني تا خدا خدا است ، فياض است .تا فياض است و موجوداتي زمينه وجودشان مهيا ، خدا خلق خواهد كرد . جريان نعمت و فيض او قطع نخواهد شد.
با توجه به مطلبي كه گذشت ، پاسخ بخش دوم نيز روشن مي شود كه ، ملائكه بودند و خدا را عبادت مي كردند ، همان گونه كه در قرآن كريم ملائكه را به عنوان بندگان كريم ياد مي كند: « ... بَلْ عِبادٌ مُكْرَمُون‏ *لا يَسْبِقُونَهُ بِالْقَوْلِ وَ هُمْ بِأَمْرِهِ يَعْمَلُون‏؛ ... آن ها [فرشتگان‏] بندگان شايسته اويند*هرگز در سخن بر او پيشى نمى‏گيرند و (پيوسته) به فرمان او عمل مى‏كنند». (1) نيز به نقل از ملائكه مي فرمايد :
« إِنَّا لَنَحْنُ الصَّافُّونَ وَ إِنَّا لَنَحْنُ الْمُسَبِّحُون؛ما همگى تسبيح او مى‏گوئيم، و او را از آنچه لايق ذات پاكش نيست ،منزه مى‏شمريم‏» (2) ولي ملائكه و عبادت آن ها جاي انسان و عبادت او را در عالم وجود نمي گيرند، بلكه هيچ موجودي جاي موجود ديگر را در عالم نمي تواند بگيرد. ملائكه بودند و هستند و خواهند بود و عبادت شان را خواهند داشت ، انسان نيز بود و هست و خواهد بود و عبادت خود را خواهد داشت . به واسطه اين عبادت به كمال شايسته اش خواهد رسيد.
اين نكته هم بايد روشن باشد كه منظور از عبادت مخلوقات رفع نياز از خدا نيست، چون خدا خالق مخلوقات است. بنابراين مخلوقات هر چه كه دارند، از خالق خود مي گيرند. پس امكان ندارد كه خدا چيزي از مخلوقش كه خودش آن ها را خلق كرده و خودش به آن ها هر چه كه دارند داده است ، بگيرد.
بنابراين عبادت بندگان و مخلوقات ، چه عبادت ملائكه و چه عبادت انسان و يا ديگر موجودات براي رفع نياز از خدا نيست ، بلكه هدف از عبادت رسيدن به كمالي است كه هر موجودي بايد به آن كمال برسد.يعني عبادت براي رفع نياز انسان است .پس عبادت وسيله اي است تا انسان به كمال خود نائل آيد. بنابراين عبادت ملائكه به درد آن ها مي خورد و عبادت انسان به درد وي.
با توجه به مطالب گذشته اين مطلب نيز روشن مي شود كه اختيار داشتن ملائكه باعث نمي شود كه انسان خلق نشود. چون خدا انسان را خلق نكرد كه موجود مختاري هم داشته باشد، چرا كه موجود مختار غير از انسان ،‌ مثل ملائكه و اجنه را خلق كرده بود ، بلكه بايد انسان خلق مي شد ، چون زمينه خلق او وجود داشت . عالم هستي به وجود انسان كامل مي شد. بنابراين اگر انسان خلق نمي شد، تابلوي زيباي هستي يك جاي خالي داشت كه كل تابلو هستي را از زيبائي ساقط مي كرد.
داشتن اختيار يا نداشتن آن دليل بر بودن يا نبودن انسان نيست.
اما اين مطلب كه فرموديد به ملائكه هم اختيار مي داد ، معلوم نيست كه اين گونه نباشد. يعني طبق ظاهر برخي از آيات و روايات ملائكه هم موجوداتي با فهم و شعور و اراده و اختيار هستند. از نمونه آيات ، آياتي هستند كه در قسمت قبلي پاسخ عرضه شدند ، چرا كه در اين آيات ملائكه را به « عباد » « مسبحون» توصيف كرد كه اين دو از صفات بر آمده از شعور و اراده مي باشند. همچنين در سوره مؤمن، آیه 7 می فرماید :
"الذین یحملون العرش و من حوله یسبحون بحمد ربهم و یؤمنون به و یستغفرون للذین آمنوا؛
کسانی که عرش خدا را حمل می کنند . آنان که در اطراف عرش هستند، خدای خود را حمد و تسبیح می گویند . به او ایمان می آورند . برای کسانی که ایمان آورده اند ، طلب مغفرت می کنند».
دلالت آیه به این که ملائکه مقربین موجودات مستقل و دارای شعور و اراده می باشند ، روشن است ؛ زیرا اوصافی که برای آنان ذکر شده( مانند ایمان به خدا و طلب مغفرت برای دیگران) جز با وجود مستقل و صاحب شعور و اراده سازگار نیست.
باز درباره ملائکه مقربین می فرماید :
"مسیح هرگز از بندگی خدا خود داری و سرپیچی نمی کند . ملائکه مقربین و هر که از بندگی او سرپیچی و گردنکشی کند، همه ایشان را به سوی خود جمع آوری خواهد کرد... . اما کسانی که سرپیچی و گردنکشی کردند، آنان را با عذابی دردناک عذاب خواهد کرد و جز خدا برای خود سرپرست و یاور نخواهند یافت".(3)
مسیح و ملائکه مقربین اگر چه معصیت نمی کنند، ولی در صورت معصیت و سرپیچی از بندگی، با عذاب روز قیامت در این آیه تهدید شده اند. تهدید با عذاب روز قیامت که فرع بر ترک تکلیف است ،جز با استقلال وجود و شعور و اراده درست نمی باشد.

پي نوشت :
1. انبياء (21) ‌ آيات 26-27.
2. صافات (37) آيات165-166.
3. نساء (4) آيه 172.