مشاوره

پرسش: مشاوره شرح : سلام لطفا درموارد زیر بفرمایید از نظر دینی چطور رفتار کنیم؟ 1- اگر در خیابان یا مکانی که همراه با همسر یا مادرمان هستیم و کسی به من یا مادر یا همسر و... که همراهمان هست اهانت کرد یا خواست اذیت کند باید چکار کنیم که مورد رضای خداوند باشد؟
پاسخ:
برادر گرامي! از اعتماد شما و از این كه سؤال خويش را با ما در ميان گذاشتيد، تشكر مي‏كنيم.
يكي از مهم ترين وظايف افراد هنگام روبرو شدن با منكرات و رفتارهای ناپسند دیگران، امر به معروف و نهي از منكر است. امر به معروف و نهي از منكر از تكاليف مهم هر مسلمانی است .
مسلمان وظيفه دارد مسائلي را كه در اطراف او واقع مي شود، تأييد يا تكذيب كند و نسبت به آن واكنش مناسب نشان دهد. بي اعتنايي نسبت به وقوع حوادث و گناهان، آثار نامطلوبي براي فرد و جامعه دارد، درست مانند اين كه اگر شخصي بفهمد در نزديكي، خانه اي يا كارخانه اي آتش گرفته و فرياد نزند و ديگران را به ياري دعوت نكند و سكوت كند تا آتش فراگير شود، سرانجام آتش دامن او را هم مي گيرد! گناه در جامعه مانند اين است.
البته بايد توجه داشت كه در هر حال باید شرايط امر به معروف وجود داشته باشد، که تنها در این صورت امر به معروف و نهي از منكر واجب می باشد. امر به معروف و نهی از منکر و هرگونه برخوردی اگر با رعايت ادب اسلامي و تواضع و فروتني همراه شود، نيز افراد نصيحت كننده، خود به آن چه مي گويند، پايبند باشند، با نتيجه خوبي همراه خواهد شد.
در اين‌ گونه‌ موارد براي‌ دفاع‌ از ناموس‌ بايد عكس‌ العمل‌ همراه‌ با تعقل‌ و تدبر داشته باشید. در مرحلة‌ اول‌ از بيهوده‌ گويي‌ و پرخاش‌ و ناسزاگویی پرهيز کنید، سپس با تأني‌ و آرامش‌ موضوع‌ را پي‌گيري‌ كنید.
در صورتي كه احتمال مي‌دهيد اگر با زبان نرم و موعظه و نصيحت، يا با منطق و استدلال و يا با تهديد با این گونه افراد صحبت كنيد، تأثير مي‌گذارد و جان و ناموس و مالتان هم از شرارت آنان در امان مي‌ماند، بايد همان كار را انجام دهيد.
اگر بدانيد حرفتان در آنان تأثير نمي‌گذارد، ولي حرف شخص ديگر تأثير دارد، و يا اگر در جمع مردم به او بگويد تأثير مي‌گذارد، ولي به صورت خصوصي، بي‌اثر است، بايد كاري را كه احتمال تأثيرگذراي بيشتر مي‌دهد، انجام دهد.
آخرین راهکار توسل به زور و جبر است، اگر مراتب گذشته بي‌تأثير است، بايد از موضع قدرت و زور با آنان برخورد نمود.
البته اين كار بايد با احتياط صورت گيرد و همه كسي نمي‌توانند آن را انجام دهند. براي اجراي اين مرحله و برخورد عملي با اين افراد بهتر است فرد شرور و هتاک را به مسئولان و نيروي انتظامي سپرده يا به آنها خبر داده شود.
فقها در این باره فرموده اند:
اگر كسي بداند يا گمان كند اگر امر به معروف و نهي از منكر كند، ضرر جاني يا ناموسي يا آبرويي و يا مالي قابل ملاحظه اي متوجه او خواهد شد، انجام اين فريضه بر او واجب نيست؛ بلكه اگر احتمال بدهد ضررهاي مذكور برايش به وجود مي آيد، باز واجب نيست؛ حتي اگر بترسد ضرر متوجه متعلقات و بستگان او شود، واجب نيست امر به معروف و نهي از منكر كند.(1)
ولي اگر امر و نهي شما تأثيري ندارد و یا احتمال ضرر می رود، در این صورت چيزي بر عهده شما نيست؛ و لذا سعی کنید از ايشان فاصله بگيريد و صحنه را ترک کنید.
این را بدانید که قرآن كريم به ما سفارش نموده است تا بدي را با نيكي پاسخ دهيم‌.(ر.ك‌: فصلت‌، 34) و نسبت به سخنان زشت افراد نادان‌، بزرگوارانه و با حلم و بردباري رفتار نماييم‌: وَ إِذَا خَاطَبَهُم‌ُ الْجَـَهِلُون‌َ قَالُواْ سَلَـَماً؛ (فرقان‌،63) هنگامي كه جاهلان آن‌ها را مخاطب سازند (و سخنان نابخردانه گويند) به آن‌ها سلام مي‌گويند (و با بي اعتنايي و بزرگواري مي‌گذرند)؛ وَ إِذَا مَرُّواْ بِاللَّغْوِ مَرُّواْ كِرَامًا ;(فرقان‌،72) هنگامي كه با لغو و بيهودگي برخورد كنند، بزرگوارانه از آن مي‌گذرند.
پيامبر اكرم‌ (ص) نيز مي‌فرمايد:
به كسي كه در حق تو بدي كرده است‌، خوبي كن‌.(ميزان الحكمه‌، همان‌، ج 3، ص 1205)
انسان‏ها در برخورد با حق، چند گونه‏اند:
1- انسان‏هاي حق گرا:
چنين افرادي در صورتي كه اشتباه خود را دريابند، نه تنها ناراحت نمي‏شوند، بلكه بسيار خرسند و شادمان مي‏شوند.
2- انسان‏هاي بي‏تفاوت در مقابل حقيقت:
چنين افرادي از اينكه كسي روي اشتباهاتشان انگشت بگذارد، استقبال نمي‏كنند.
3- انسان‏هاي حق ستيز:
اين گونه افراد مسلماً در برابر حرف حق، واكنش منفي نشان مي‏دهند. البته اين گروه اندك هستند و غالب افراد جزو گروه اول و دوم هستند.
در اينجا يك نكته اساسي وجود دارد و آن نحوه امر به معروف و نهي از منكر است. مسلماً اگر آمر به مروف، با درك درستي از طرف مقابل و ويژگي‏هاي روحي، اخلاقي و تربيتي او، شيوه‏اي كارساز و جذاب در امر به معروف برگزيند، عكس‏العمل مثبت طرف مقابل، بسيار بالا خواهد بود.

پي نوشت ها:
1. توضيح السمائل مراجع، ج 2، ص 619.

پرسش: اگر دزدی به خانه ما یا ملک ما (من یا پدر یا فامیلم که من در آنجا هستم) بیاید آیا به لحاظ شرعی و قانونی حق زدن یا کشتن او را داریم؟ در صورتی که احساس کنیم آسیبی به ما می زند چطور؟

پاسخ:
اگر به خانه ما یا در محیطی که زندگی می کنیم، دزدی برای بردن اموال و ثروت ما وارد شود، نمی توان او را کشت در این هنگام باید از اهل خانه و همسایگان برای فراری دادن دزد بهره جست؛ اگر این مرحله نتیجه نداده و به درگیری منجر شده باید مراتب دفاع را که توضیح داده ایم مراعات کند .
از نظر قانون مجازات جمهوری اسلامی اگر کسی از خود و خانواده اش دفاع کند و در جریان دفاع مهاجم کشته شود ، در صورتی که ترتیب دفاع را رعایت کرده باشد ، خون مهاجم هدر است و مدافع ضامن نیست ، لکن باید در برابر قانون بتواند مسئله دفاع خود را ثابت کند و دلیل برای اثبات خود داشته باشد . ( 1 )
از نظر شرعی اگر کسی به انسان یا به خانواده انسان، مانند: پدر و مادر و برادران و فرزندانش حمله کند یا به همسر انسان کسی به قصد تجاوز یا کشتن حمله کند ، واجب است ا نسان دفاع کند ، هرچند منجر به کشته شدن متجاوز گردد . ( 2 )
در دفاع در برابر مهاجم ، بنابراحتیاط واجب باید ترتیب دفاع رعایت شود ، مثلا اگر با فریاد کشیدن و یاترساندن ، مهاجم ، فرار کند ، باید داد بزند . اگر با چوب و وسایل که قتـاله حساب نشود ، دفاع ممکن باشد ، با وسایل غیر قتاله دفاع کند . اگر ممکن نشد ، با هر وسیله ای که ممکن باشد ، دفاع کند ، جایز است .
البته درصورتی که فرصت برای رعایت ترتیب باشد . اگر کسی فرصت اینکه در دفاع ترتیب را رعایت کند ، نداشته باشد، رعایت ترتیب واجب نیست . با هر وسیله ای ممکن می تواند دفاع کند ، هرچند منجر به مرگ مهاجم گردد . ( 3 ) .
پی نوشت ها :
1. قانون مجازات اسلامی، ماده 226.
2. امام خمینی ( ره ) ، تحریر الوسیله ، ج 1 ، فصل فی الدفاع ، ص 487 ، القول فی القسم الثانی ، مسأله 2-4 .
3. همان ، م 6.