اذان

پرسشگر گرامی با سلام سپاس از ارتباط تان با این مرکز.
بندهاى اذان نزد شیعه هجده تا است؛ در آغاز چهار اللَّه‏اکبر، سپس اشهد ان لااله الاّاللَّه، اشهد أنّ محمّداً رسول اللَّه، حى على الصلاه، حى على الفلاح، حى على خیر العمل، اللَّه‏اکبر و لااله الاّ اللَّه، هر کدام دوبار و بندهاى اقامه هفده تا است مانند بندهاى اذان با این تفاوت که لااله الاّ اللَّه آخر یکى است و (قد قامت الصلاه) دوبار اضافه شده و (اللَّه‏اکبر) در ابتدای آن دوبار گفته مى‏شود.
بنا براین ، از دیدگاه شیعه "اشهد انّ علیّاً ولىّ اللَّه" جزء اذان و اقامه نیست، بلکه به عنوان رجا(اميد) به ثواب گفته مى‏شود. این مسئله هم در آغاز نبود. بعدها که بنى امیه و مخالفان سرسخت آن بزرگوار، در قنوت نماز و در منابر خود، حضرت علی (ع) را دشنام داده و لعن مى‏کردند، شیعه به عنوان مبارزه با این اعمال زشت و ناپسند و غیر شرعى، نام مقدّس حضرت را در اقامه و اذان گنجاند . همچنین این عمل می‌تواند برگرفته از روایاتی باشد که اعتقاد به ولایت علی (ع) را جزئی از ایمان دانسته است . مومن باید همان گونه که به رسالت پیامبر ایمان دارد ، به ولایت علی (ع) نیز ایمان داشته باشد.
به عقیده شیعه (اشهد انّ علیّاً ولىّ اللَّه )جزء اذان و اقامه نیست.
برای همین فقهای شیعه هیچ کدام نگفته اند که این جمله جزء اذان است ، بلکه آنچه آوردیم ، اذان همان است, نه یک کلمه کم دارد و نه یک کلمه زیاد. از دیدگاه شیعه ، اذان مانند احکام شرعی دیگر، به رسول خدا وحی شده است، نه اینکه پیامبر خدا با مسلمانان مشورت کند و قرار بگذارند که به فلان شکل انجام شود و به خاطر اینکه وحی است، نمی­توان کم و زیاد کرد.
یکی از اتهاماتی که به شیعه نسبت می دهند ، این است که می گویند: شیعه جمله« اشهد ان علیا امیرالمؤمنین» را جزو اذان و گفتن آن را واجب می دانند. این ، اتهام و کذب است چون هیچ کدام از فقهای شیعه نگفته اند که این جمله جزء اذان است و هیچ کدام گفتن آن را واجب نمی دانند. صاحب جواهر می گوید:
ذکر جمله« اشهد ان علیاً امیر المؤمنین» در اذان ، اگر به قصد جزئیت نباشد، اشکالی ندارد و به موالات اذان ضرر نمی زند، همان طوری که ذکر جمله «صلی الله علیه و آله »بعد از «اشهد ان محمد رسول الله » به موالات اذان آسیب نمی رساند. (1)
اصلا چرا این جمله مطرح شد؟
همان گونه که اشاره شد بنی امیه تمام تلاش خود را به کار بردند تا نام و آثار حضرت علی (ع) محو شود. شیعه برای زنده نگه داشتن نام علی و ولایت حضرت در طول تاریخ با همه تلاش ، با ذکر جمله« اشهد ان علیاً ولی الله » و امثال آن ، مانع موفقیت دشمن شده است . فخر رازی در تفسیر سوره فاتحه ، در مسئله فقهی جهر به بسم الله می گوید: علی (ع) بسم الله الرحمن الرحیم را در نمازها بلند می گفت . بر بلند گفتن تأکید داشت . وقتی که حکومت و دولت به بنی امیه رسید، آنان از بلند گفتن بسم الله الرحمن الرحیم جلوگیری کردند . در این ممانعت بسیار تأکید داشتند. علت اصلی ممانعت آن ها این بود که سعی داشتند آثار علی (ع) را از بین ببرند.
بعد می گوید: دلایل عقلی موافق نظر ما است . عمل حضرت علی هم کمک ما است. هر کس علی را امام دین خود کند، در دین و جان خود به زنجیر ناگسستنی چنگ زده است . (2)
در آن زمان که امویان حاکم بودند، در برخی از مناطق کشور اسلامی یاران مخلص حضرت علی(ع) را می کشتند. حضرت را سب و نفرین می کردند و حتی نمی گذاشتند کسی نام علی را برای بچه های خود انتخاب کند. بر هیچ کس پوشیده نیست که چه بلاهایی از سوی امویان و عباسیان بر آل علی و سادات علوی رسید. شیعه در برابر این فشارها مقاومت کرد و علی را فراموش نکرد . به این ترتیب علی ، یاد علی و مکتب علی زنده ماند.
اما جمله (حی علی خیر العمل) از ابتدا جزء اذان و اقامه بوده ، کسی بر اذان اضافه نکرده ، اهل سنت این جمله را از اذان و اقامه حذف کرده اند . به جای آن در اذان صبح( الصلاة خیر من النوم) اضافه کرده اند. هم حذف جمله و هم اضافه کردن جمله بعدی از بدعت های عمر بوده و این نیز چیزی نیست که اهل سنت آن را انکار کنند.
در این باره نقل شده هنگامی که عمر برای نماز صبح دیر بر می خاست و مردم در مسجد منتظر می ماندند، خادمش گفت: الصلاه خیر من النوم. عمر دید این جمله خوبی است . دستور داد آن را در اذان بگویند . از بدعت ها و استحسانات عمر است .
حذف جمله« حی علی خیر العمل »توسط عمر به این دلیل بود که فکر می کرد مردم با شنیدن این جمله به سوی نماز که بهترین عمل است می روند و از جنگ و جهاد باز می مانند، پس دستور داد تا آن را از اذان حذف کنند.
در ارتباط های بعدی نام مرجع خود را ذکر کنید.
پی نوشت ها:

1. جواهر الکلام ، ج 9، ص 86، چاپ بیروت.
2. تفسیر کبیر، ج 1، ص 160.