باسمه تعالی
سلام علیکم
علت حرمت به کارگیری سلاح کشتار جمعی چیست؟اگر روزی ضرورت ایجاب کند که از این نوع سلاح ها استفاده شود آیا حرمت آن رفع می شود؟و چه تفاوتی میان سلاح کشتار جمعی و اسلحه ای مثل موشک است در حالی که هر دو منجر به قتل بی گناهان شوند؟
بنده دانش جوی کارشناسی رشته فقه و مبانی حقوق اسلامی هستم و سوالات جهت استفاده در تحقیق می باشد
با سپاس
پرسشگر گرامی با سلام سپاس از ارتباط تان با این مرکز.
ویژگی فقه شیعه این است كه در قبال اندیشههای فطری، فراگیر و بدیهی بشر، بی هر وسوسه یا تردید و به دور از هرگونه نگاه دشواربین یا سرگشته در پیچ و خمها، فتوایی هماهنگ و همراه ارائه میكند. فتوای اخیر رهبر معظم انقلاب در خصوص تحریم سلاحهای اتمی از همین دست است.
در فضای عبور قدرتهای جهانی از منطق واضح بشری در خصوص سلاحهای كشتار جمعی و نادیده گرفتن انگارههای فطری در این زمینه، این فتوا به محض صدور، صبغه تاریخی به خود گرفت . به مجرد عرضه شدن، به درون لایههای مرتكز و مستقر انسانها راه برد. دلائل فقهی نهفته در ورای این فتوا اگرچه بسیار است، ولی در یك نگاه گذرا میتوان به سه قاعده زیر اشاره كرد:
قاعده وزر
مطابق قاعده وزر «و لا تَزِرُ وازرةٌ وزرَ أُخری(1)» دامنه مجازات نباید به بیش از فراسوی كسانی كشیده شود كه استحقاق آن را دارند. هیچكس نباید دچار عواقب وزر و وبالی گردد كه سبب آن از ناحیه دیگران ارتكاب یافته است. به كارگیری سلاحهای هستهای، نفی و نقض این قاعده را به صورتی تكرار شونده و انبوه در پی دارد؛ از آن جهت كه به شیوهای گسترده و فارغ از تمایزگذاری، مجموعهای وسیع از انسانها را هدف قرار میدهد. بلكه حتی فراتر از نسلهای فعلی بشر، حملات مرگبار سلاحهای هستهای متوجه نسلهای آینده هم خواهد شد . تباهی آن ها بهصورت زایشی برای مجموعهی گستردهای از انسانها در ابعادی فرانسلی پایدار خواهد ماند.
قاعده سعی بر فساد
آیه شریفه «و إذا تولّی سَعی فِی الأرضِ لِیفْسدَ فیها و یهْلكَ الْحَرْثَ و النَّسْلَ(2)» منشأ این قاعده است. در پیش گرفتن هر مسیری كه در نهایت به فساد بر روی زمین ختم گردد، مصداق سعی بر فساد و موضوع این قاعده است . در نتیجه محكوم به حرمت خواهد بود. مطالعات استراتژیك نشان میدهد كه انباشت سلاحهای هستهای، گامی به سوی بهرهگیری از آن ها است. همین مطالعات بیانگر آن است كه به محض نخستین بهرهگیری از این سلاحها، بهرهگیریهای بعدی به گونهای پیوسته و در قالبی كنترلناپذیر سبب شعلهور شدن آتش جنگی میگردد كه نتیجه آن تحقق فسادی بسیار پردامنه در زمین است. بدینسان و طبق قاعده «حرمت سعی بر فساد در زمین» گام زدن در وادی تولید و مسابقه تسلیحاتی به دلیل عواقبی كه دارد، ناصحیح و از نظر فقهی مردود است.
جالب اینكه قرآن شریف در این آیه سخن از «سعی منتهی به فساد در حرث و نسل» به میان آورده است. حرمت را روی این عنوان برده است، بدون نظر به این كه سعی آیا به فساد عملاً و در نهايت منتهی میگردد یا نه.
قاعده إثم
مطابق این قاعده اگر إثم - گناه و زشتی و پلشتی- در عملی از نفع و سود آن عمل بیش تر و بزرگتر باشد، تحریم میگردد. سلاحهای هستهای مصداق إثم است. این سلاحها به وضوح، إثمی بزرگتر از نفع دارند. تصور درگیر شدن بشر در نبرد هستهای چنان دهشتانگیز است كه جایی برای تشكیك در كاربرد قاعدهی مورد اشاره باقی نمیگذارد. تشخیص پلشتی و زشتی بهرهگیری از سلاحهای هستهای به حكم عاقلان و خوردن مهر تأیید از سوی وجدان آدمی مسلم است.
گسترش سلاحهای هستهای نیز حكمی مشابه دارد، زیرا افزایش این سلاحها به تدریج فرایندی تصاعدی خواهد یافت . به شیوهای پیوسته به تكرار این وضعیت خواهد انجامید. این مسابقه خطرناك كه منطقی تصاعدی بر آن حكم میراند، إثمی را سبب میشود كه بی هر سخنی، بیش تر از منافع احتمالی برخورداری از این سلاحها است.
آیه «إثمُهُما اَكْبَرُ مِنْ نَفْعِهِما(3)» اگر چه در ارتباط با «خمر و میسر» وارد شده، ولی درواقع یك قاعده است . قابل تطبیق در هر مورد كه بزرگتر بودن إثم در آن احراز شود. در ارتباط با خمر و میسر، شارع مقدس خود بزرگتر بودن اثم را اعلام نموده، ولی در ارتباط با سلاح اتمی، تمام عقلای جهان بر نهفتگی فساد بزرگ در آن اتفاق نظر دارند. به واقع همه معتقدند كه فساد نهفته در سلاح اتمی، فسادی ذاتی و حداكثری است . از این رهگذر احراز موضوع قاعده شكل میگیرد.(4)
فتوای فقهی ولی فقیه زمان نیز این نکته را تاکید می کند که استفاده از سلاح های کشتار جمعی اعم از هسته ای و غیر هسته ای حرام است . باید در نابودی آن تلاش کرد.
ایشان در پیام خود به کنفرانس بین المللی خلع سلاح و عدم اشاعه آورده اند :
« به اعتقاد ما افزون بر سلاح هستهای، دیگر انواع سلاحهای كشتار جمعی، نظیر سلاح شیمیایی و سلاح میكروبی نیز تهدیدی جدی علیه بشریت تلقی میشوند. ملت ایران كه خود قربانی كاربرد سلاح شیمیایی است، بیش از دیگر ملتها خطر تولید و انباشت این گونه سلاحها را حس میكند و آماده است همهی امكانات خود را در مسیر مقابله با آن قرار دهد.
ما كاربرد این سلاحها را حرام، و تلاش برای مصونیت بخشیدن ابناي بشر از این بلای بزرگ را وظیفه همگان میدانیم. »
البته ميا ن سلاح هاي كشتار جمعي و سلاح هاي آتشيني مثل موشك
مي توان تفاوتي قائل شد و آن اينكه سلاح هاي كشتار جمعي قابل كنترل نيستند ،ولي سلاح هاي آتشين مدرن در حد زيادي قابل كنترل مي باشند. مانند آن كه مي توان موشك يا بمب را براي مناطقي كه نظامي صرف مي باشند ،استفاده كرد، ولي سلاح هاي كشتار جمعي چنين خصوصيتي ندارند . نمي توان منطقه نظامي و غير نظامي را در استفاده از آن ها از هم جدا كرد.
توان نظامي در جهان امروز متاسفانه بر پايه سلاح هاي آتشين بنا نهاده شده است. در چنين جهاني دفاع از خود در مقابل دشمن به اين است كه مجهز به چنين سلاح هائي شود، به دليل آيه «وَ أَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ » (5) و گرنه از اسلام از اساس با چنين سلاح هائي مخالف است.
پینوشت:
1. إسراء(17) آیه 15.
2. بقره(2) آیه 205.
3. همان، آیه 219.
4. برگرفته از مقاله ارائه شده به کنفرانس بین المللی خلع سلاح و عدم اشاعه ، حجه الاسلام احمد مبلغی.
5. انفال (8) ، آيه 60.
